Học và làm theo phong cách báo chí Hồ Chí Minh

Trong suốt cuộc đời hoạt động cách mạng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp sáng lập và tham gia tổ chức nhiều tờ báo cách mạng nổi tiếng, như: Le Paria (Người cùng khổ), báo Thanh Niên, báo Công Nông, báo Lính Kách Mệnh, báo Việt Nam Độc Lập, báo Cứu Quốc… Đây là những tờ báo có vai trò quan trọng trong việc truyền bá chủ nghĩa yêu nước, thức tỉnh tinh thần đấu tranh và giác ngộ cách mạng cho quần chúng nhân dân.

Không chỉ sáng lập báo chí cách mạng, Bác còn viết hàng nghìn bài báo bằng nhiều thứ tiếng như tiếng Việt, tiếng Pháp, tiếng Nga, tiếng Trung Quốc… nhằm tố cáo tội ác của thực dân, đế quốc, đồng thời, tuyên truyền tư tưởng cách mạng, cổ vũ tinh thần yêu nước và kêu gọi nhân dân đứng lên đấu tranh giành độc lập dân tộc. Dù ở bất kỳ hoàn cảnh nào, Người cũng luôn dành sự quan tâm sâu sắc cho báo chí cách mạng, bởi theo Bác, báo chí không chỉ là phương tiện truyền tải thông tin mà còn là công cụ sắc bén để tuyên truyền, giáo dục và động viên tinh thần đấu tranh của nhân dân.

Quan điểm ấy được Người khẳng định rõ trong bài nói chuyện tại Đại hội lần thứ III của Hội Nhà báo Việt Nam vào tháng 9/1962: “Nhiệm vụ của báo chí là phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng”. Người nhấn mạnh: “Cán bộ báo chí cũng là chiến sĩ cách mạng. Cây bút, trang giấy là vũ khí sắc bén của họ”. Những lời dạy đó đã khẳng định vai trò to lớn của báo chí trong sự nghiệp cách mạng, đồng thời đề cao trách nhiệm của người cầm bút đối với đất nước và nhân dân. Theo Bác, để hoàn thành tốt nhiệm vụ vẻ vang của mình, người làm báo cần không ngừng rèn luyện đạo đức cách mạng, nâng cao trình độ chuyên môn và gắn bó mật thiết với thực tiễn đời sống. Người căn dặn cán bộ báo chí phải: “Cố gắng trau dồi tư tưởng, nghiệp vụ và văn hóa; chú trọng học tập chính trị để nắm vững chủ trương, chính sách của Đảng và Chính phủ; đi sâu vào thực tế, đi sâu vào quần chúng lao động”.

Chủ tịch Hồ Chí Minh vị lãnh tụ thiên tài của dân tộc, người thầy vĩ đại của báo chí cách mạng Việt Nam. Ảnh: Tư liệu.

Một trong những điểm nổi bật trong phong cách làm báo của Hồ Chí Minh chính là sự giản dị, ngắn gọn nhưng sâu sắc và giàu sức thuyết phục. Người cho rằng mục đích của tờ báo là phục vụ nhân dân, đoàn kết toàn dân và cổ vũ phong trào thi đua yêu nước. Vì vậy, nội dung bài báo phải đơn giản, dễ hiểu, thiết thực, gần gũi với quần chúng; còn hình thức trình bày phải rõ ràng, sáng sủa để người dân dễ tiếp cận. Chính vì thế, Bác luôn nhắc nhở các nhà báo phải viết sao cho quần chúng “dễ hiểu, dễ nhớ, dễ làm theo”.

Đặc biệt, Người từng đặt ra những câu hỏi có ý nghĩa sâu sắc đối với những người cầm bút: “Viết để làm gì? Viết cho ai? Viết cái gì? Viết như thế nào?”. Đây được xem là những nguyên tắc quan trọng trong hoạt động báo chí mà đến hôm nay còn nguyên giá trị. Theo Hồ Chí Minh, muốn tuyên truyền thành công thì bài viết phải chân thực, gần gũi với đời sống nhân dân và có sức thuyết phục. Bác từng nói: “Tuyên truyền là đem một việc gì nói cho dân hiểu, dân nhớ, dân theo, dân làm”. Vì vậy, các bài báo của Bác luôn sử dụng ngôn ngữ giản dị, phổ thông, dễ hiểu nhưng vẫn hàm chứa tư tưởng lớn lao và tính chiến đấu mạnh mẽ, để lại dấu ấn sâu đậm trong nền báo chí cách mạng Việt Nam.

Bên cạnh việc tuyên truyền đường lối cách mạng, Hồ Chí Minh còn đặc biệt quan tâm đến việc biểu dương người tốt, việc tốt trong xã hội. Người cho rằng báo chí không chỉ có nhiệm vụ phản ánh hiện thực mà còn phải góp phần lan tỏa những giá trị tích cực để nhân dân học tập và noi theo. Bác từng khẳng định: “Lấy gương người tốt, việc tốt để giáo dục lẫn nhau là một trong những cách tốt nhất để xây dựng Đảng, xây dựng các tổ chức cách mạng, xây dựng con người mới, cuộc sống mới”. Quan điểm ấy cho thấy báo chí giữ vai trò quan trọng trong việc bồi dưỡng đạo đức, nhân cách và củng cố niềm tin tốt đẹp trong xã hội.

Tuy nhiên, theo Hồ Chí Minh, báo chí cách mạng không chỉ dừng lại ở việc biểu dương cái tốt mà còn phải mạnh dạn đấu tranh với những biểu hiện tiêu cực trong xã hội, Người đặc biệt phê phán các hiện tượng quan liêu, tham ô, lãng phí và xem đó là những “giặc nội xâm’ làm suy yếu đất nước, ảnh hưởng đến lòng tin của nhân dân. Vì vậy, Bác nhiều lần nhấn mạnh vai trò của báo chí trong công tác tự phê bình và phê bình nhằm cán bộ, đảng viên nhận ra khuyết điểm để sửa chữa và hoàn thiện bản thân. Người viết: “Phê bình và tự phê bình là vũ khí rất cần thiết và rất sắc bén, nó giúp chúng ta sửa chữa sai lầm và phát triển ưu điểm. Vì khéo lợi dụng nó mà Đảng ta và dân ta ngày càng tiến bộ. Đối với báo chí cũng vậy”.

Không chỉ yêu cầu báo chí dũng cảm đấu tranh với cái sai, Hồ Chí Minh còn đặt ra những nguyên tắc rõ ràng trong hoạt động phê bình. Người nhấn mạnh: “Phê bình phải nghiêm chỉnh, chắc chắn, phụ trách, nói có sách mách có chứng. Phê bình với tinh thần thành khẩn, xây dựng, ‘trị bệnh cứu người’. Chớ phê bình lung tung không chịu trách nhiệm”. Điều đó cho thấy báo chí cách mạng phải luôn trung thực, khách quan, đấu tranh dũng cảm nói lên sự thật, đấu tranh vì lợi ích chung của nhân dân và đất nước, đồng thời giữ tinh thần xây dựng, nhân văn trong mọi bài viết.

Từ vai trò và trách nhiệm của báo chí, Hồ Chí Minh đặc biệt đề cao đạo đức của người làm báo cách mạng. Theo Người, nhà báo phải phản ánh đúng sự thật, tôn trọng nhân dân và luôn đặt lợi ích của Tổ quốc lên trên hết. Bác từng căn dặn: “Chưa điều tra, chưa nghiên cứu, chưa biết rõ, chớ nói, chớ viết”. Qua đó cho thấy, Người rất coi trọng tính trung thực, khách quan và tinh thần trách nhiệm của người cầm bút. Đồng thời Bác cũng yêu cầu người làm báo phải có “mắt sáng, lòng trong, bút sắc”, nghĩa là phải có tư duy đúng đắn, đạo đức trong sáng và ngòi bút mạnh mẽ để bảo vệ cái đúng, đấu tranh với cái sai.

Ngày nay, trong bối cảnh công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, báo chí đang đứng trước nhiều cơ hội lớn để đổi mới và phát triển. Sự bùng nổ của internet và mạng xã hội giúp thông tin được truyền tải nhanh chóng, rộng rãi đến mọi tầng lớp nhân dân. Nhờ đó, người làm báo có điều kiện tiếp cận nguồn tư liệu phong phú, đồng thời ứng dụng các công nghệ hiện đại để nâng cao chất lượng nội dung và hình thức truyền thông. Các nền tảng số như báo điện tử, podcast hay video trực tuyến đã mở ra nhiều phương thức tiếp cận công chúng mới, tăng tính tương tác giữa báo chí và người đọc. Đây chính là điều kiện thuận lợi để báo chí tiếp tục phát huy vai trò định hướng dư luận, lan tỏa những giá trị tích cực trong xã hội.

Phóng viên Báo và Phát thanh, truyền hình Cao Bằng tác nghiệp tại các sự kiện.

Tuy nhiên, đi cùng với những cơ hội đó là không ít khó khăn và thách thức mà báo chí hiện nay phải đối mặt. Sự phát triển mạnh mẽ của mạng xã hội khiến tình trạng tin giả, thông tin sai lệch lan truyền với tốc độ nhanh, gây ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức và đời sống xã hội. Không chỉ vậy, áp lực cạnh tranh về lượt xem, lượt tương tác cũng khiến một số cơ quan báo chí chạy theo xu hướng giật gân, câu khách, làm giảm chất lượng thông tin và ảnh hưởng đến tính định hướng của báo chí cách mạng. Đồng thời, sự phát triển của trí tuệ nhân tạo và các nền tảng truyền thông mới cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết với báo chí chính thống trong việc đổi mới phương thức hoạt động để giữ vững vai trò và vị thế của mình,

Trước bối cảnh đó, những lời dạy của Chủ tịch Hồ Chí Minh vẫn còn nguyên giá trị và mang ý nghĩa sâu sắc đối với đội ngũ báo chí hiện nay. Người từng căn dặn: “Nhiệm vụ của tờ báo là tuyên truyền, cổ động, huấn luyện, giáo dục và tổ chức dân chúng để đưa dân chúng đến mục đích chung”. Vì vậy, học phong cách làm báo của Bác, người làm báo hôm nay cần giữ vững bản lĩnh chính trị, đạo đức nghề nghiệp. Mỗi người làm báo phải luôn tôn trọng sự thật, khách quan trong phản ánh và đặt lợi ích của nhân dân, đất nước lên hàng đầu.

Trong thời đạo công nghệ số, người làm báo còn cần không ngừng học tập, nâng cao trình độ chuyên môn và thành thạo công nghệ hiện đại. Việc biết sử dụng hiệu quả các phương tiện truyền thông mới. đồng thời có khả năng phân tích và kiểm chứng thông tin nhanh chóng sẽ giúp báo chí nâng cao chất lượng và giữ được niềm tin của công chúng. Bên cạnh năng lực chuyên môn, học phong cách làm báo của Bác còn là học tinh thần gắn bó với thực tiễn và nhân dân. Người làm báo hôm nay cần đi sâu vào cuộc sống, lắng nghe tâm tư, nguyện vọng của nhân dân để phản ánh trung thực các vấn đề xã hội.

Báo chí không chỉ có nhiệm vụ đưa tin mà còn có vai trò lan tỏa những điều tốt đẹp, cổ vũ đúng, đấu tranh với những cái xấu và góp phần xây dựng xã hội văn minh. Đó cũng chính là trách nhiệm cao cả để người làm báo hôm nay xứng đáng với vai trò là những người chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng, văn hóa của Đảng.

Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa là nhà chính trị lỗi lạc, vừa là nhà báo cách mạng, người thầy vĩ đại của báo chí cách mạng Việt Nam. Những quan điểm và lời dạy của Người về nghề báo vẫn luôn mang giá trị sâu sắc đối với báo chí hiện đại. Trong thời đại công nghệ thông tin phát triển mạnh mẽ, việc học tập tư tưởng, phong cách viết báo và đạo đức nghề nghiệp của Bác càng trở nên cần thiết hơn bao giờ hết. Đó chính là nền tảng để xây dựng một nền báo chí cách mạng trung thực, nhân văn, hiện đại và giàu tính chiến đấu.