Hội An và xứ Quảng - Di sản lịch sử, động lực phát triển Đà Nẵng hôm nay

Hội thảo khoa học "Đô thị thương cảng Hội An và xứ Quảng trong hành trình 555 năm" sẽ diễn ra vào sáng 22-10 tại phường Hội An (TP Đà Nẵng).

Dấu ấn một thương cảng quốc tế

Tháng 6-1471, vua Lê Thánh Tông thành lập Đạo Thừa tuyên Quảng Nam, đơn vị hành chính thứ 13 của nước Đại Việt. Sự kiện đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong tiến trình mở rộng không gian lãnh thổ, phát triển kinh tế- xã hội và giao lưu văn hóa của dân tộc. Trải qua 555 năm hình thành, xây dựng và phát triển, xứ Quảng đã hun đúc nên truyền thống khai phá, tinh thần cởi mở, ý chí sáng tạo và khả năng thích ứng mạnh mẽ. Trong dòng chảy lịch sử ấy, đô thị thương cảng Hội An nổi lên như một dấu ấn đặc biệt, nơi hội tụ các cộng đồng cư dân, kết nối những tuyến giao thương quốc tế và lan tỏa các giá trị văn hóa vượt khỏi phạm vi một vùng đất.

Từ vị trí địa lý thuận lợi, cùng sự phát triển của các tuyến hàng hải khu vực, Hội An từng trở thành một trong những thương cảng quốc tế sôi động của Đàng Trong. Nơi đây đón thương nhân từ nhiều quốc gia, tạo lập mạng lưới trao đổi hàng hóa, thúc đẩy các hoạt động thủ công nghiệp, hình thành những cộng đồng cư dân đa dạng và mở rộng quan hệ giao lưu giữa Việt Nam với thế giới.

Điều làm nên sức sống của Hội An không chỉ là sự phồn thịnh trong hoạt động thương mại, mà còn là khả năng tiếp nhận, dung hòa và chuyển hóa các yếu tố văn hóa khác nhau trên nền tảng bản sắc bản địa. Những dấu tích kiến trúc, di tích tín ngưỡng, phong tục, tập quán, làng nghề truyền thống cùng các giá trị văn hóa phi vật thể đã phản ánh một quá trình giao lưu, tiếp biến lâu dài, góp phần tạo nên diện mạo riêng có của đô thị di sản.

Lịch sử Hội An vì thế không thể tách rời lịch sử xứ Quảng, cũng như tiến trình phát triển của dân tộc. Từ công cuộc mở mang bờ cõi đến phát triển kinh tế biển, từ giao thương hàng hóa đến giao lưu tư tưởng, tôn giáo và ngôn ngữ, vùng đất này đã thể hiện rõ vai trò của một không gian mở, có khả năng kết nối các nguồn lực trong nước và quốc tế.

Nhìn lại hành trình 555 năm, việc nghiên cứu sâu sắc lịch sử hình thành và phát triển của xứ Quảng, trong đó có đô thị thương cảng Hội An, không chỉ góp phần bổ sung nhận thức khoa học về quá khứ mà còn giúp nhận diện rõ hơn những giá trị nền tảng đã làm nên bản sắc vùng đất. Đây là cơ sở quan trọng để kế thừa truyền thống, khơi dậy niềm tự hào, củng cố ý thức trách nhiệm của cộng đồng trong gìn giữ di sản và xây dựng quê hương.

Chợ Hội An.

Biến di sản thành nguồn lực phát triển bền vững

Trong bối cảnh Đà Nẵng đang đứng trước những yêu cầu phát triển mới, bảo tồn và phát huy giá trị di sản Hội An, xứ Quảng có ý nghĩa vượt ra ngoài phạm vi gìn giữ những công trình, di tích hay tư liệu lịch sử. Đây còn là nhiệm vụ bảo vệ căn cốt văn hóa, củng cố bản sắc địa phương, bồi đắp sức mạnh tinh thần và nâng cao năng lực cạnh tranh của thành phố trong quá trình hội nhập.

Tuy nhiên, phát huy di sản không đồng nghĩa với khai thác bằng mọi giá. Nếu thiếu tầm nhìn dài hạn, đặt lợi ích kinh tế trước yêu cầu bảo tồn hoặc xem nhẹ vai trò của cộng đồng, những giá trị làm nên sức hấp dẫn của di sản có thể bị tổn hại. Vì vậy, bài toán đặt ra là phải hài hòa giữa bảo tồn và phát triển, giữa nhu cầu khai thác phục vụ du lịch với trách nhiệm gìn giữ di sản cho các thế hệ mai sau.

Trong tiến trình đó, việc bảo đảm tính xác thực của di tích, bảo vệ cảnh quan và không gian văn hóa, phát huy vai trò chủ thể của người dân, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và ứng dụng khoa học- công nghệ cần được xác định là những yêu cầu xuyên suốt. Cùng với đó, chuyển đổi số trong quản lý, nghiên cứu và quảng bá di sản sẽ mở rộng khả năng tiếp cận của công chúng, hỗ trợ lưu trữ tư liệu, nâng cao chất lượng trải nghiệm của du khách.

Một hướng đi giàu tiềm năng là gắn di sản với phát triển công nghiệp văn hóa và kinh tế di sản. Từ các giá trị kiến trúc, nghệ thuật, làng nghề, ẩm thực, lễ hội đến tri thức dân gian, nếu được tổ chức khai thác phù hợp, các nguồn lực này có thể hình thành những sản phẩm văn hóa, du lịch đặc sắc, tạo thêm sinh kế cho người dân, thúc đẩy hoạt động sáng tạo và đóng góp thiết thực cho tăng trưởng kinh tế địa phương.

Quan trọng hơn, cộng đồng phải được đặt ở vị trí trung tâm của quá trình bảo tồn và phát huy di sản. Người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể gìn giữ, trao truyền các giá trị văn hóa qua nhiều thế hệ. Khi quyền lợi chính đáng của cộng đồng được bảo đảm, ý thức trách nhiệm được nâng cao và sự tham gia được phát huy thực chất, di sản mới có thể tiếp tục sống trong đời sống đương đại.

Những định hướng này cũng phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, nhấn mạnh yêu cầu phát huy vai trò của văn hóa như nguồn lực nội sinh và động lực phát triển đất nước. Đối với Đà Nẵng, việc cụ thể hóa tinh thần ấy cần được triển khai bằng những chương trình, cơ chế và giải pháp thiết thực, gắn trách nhiệm bảo tồn với hiệu quả quản lý, chất lượng sản phẩm văn hóa và lợi ích lâu dài của cộng đồng.

Phố cổ Hội An- diện mạo riêng có của đô thị di sản.

Nhằm tiếp tục đánh giá sâu sắc hơn những đóng góp của xứ Quảng và cảng thị quốc tế Hội An đối với công cuộc mở mang bờ cõi, phát triển kinh tế, giao lưu văn hóa, hình thành bản sắc văn hóa Việt Nam; ngày 22- 10 tới đây, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch TP Đà Nẵng phối hợp với Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế tổ chức Hội thảo khoa học "Đô thị thương cảng Hội An và xứ Quảng trong hành trình 555 năm. Hội thảo có sự tham dự của hơn 100 đại biểu là lãnh đạo các cơ quan Trung ương và các cơ quan, đơn vị TP Đà Nẵng; đại diện các viện nghiên cứu và các trường đại học; các nhà nghiên cứu - nhà khoa học trung ương và địa phương. Thông qua các tham luận và những trao đổi khoa học, hội thảo sẽ góp phần nhìn nhận sâu sắc hơn vai trò, vị thế của xứ Quảng và Hội An trong tiến trình lịch sử dân tộc. Đồng thời, đây cũng là dịp trao đổi học thuật, đề xuất các định hướng, giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy di sản văn hóa của Hội An và xứ Quảng, gắn với yêu cầu phát triển bền vững của TP Đà Nẵng trong bối cảnh mới.