Hội đồng Hòa bình trước thách thức biến cam kết chính trị thành kết quả cụ thể ở Gaza

Thiệt hại sau các cuộc không kích của Israel xuống khu vực Zeitoun, phía Đông Nam thành phố Gaza. Ảnh: THX/TTXVN

Theo các nguồn tin ngoại giao và quan chức Palestine, đại diện các cơ quan trực thuộc Hội dồng Hòa bình sẽ tham dự một cuộc họp kéo dài nhiều ngày tại một khu nghỉ dưỡng ở Cộng hòa Síp (Cyprus) vào tuần tới.

Mục tiêu của cuộc gặp là đánh giá lại những kết quả đạt được, thống nhất định hướng và tìm cách tháo gỡ các nút thắt đang cản trở tiến trình phục hồi Gaza. Thành phần tham dự gồm đại diện Hội đồng Hòa bình trung ương, Ủy ban Quốc gia quản lý Gaza (NCAG) – nhóm kỹ trị Palestine được giao nhiệm vụ thay thế phong trào Hồi giáo Hamas trong quản trị Dải Gaza – cùng Văn phòng Đại diện Cấp cao, cơ quan điều phối giữa các bên.

Một nhà ngoại giao Arab và một quan chức Palestine mô tả cuộc họp như cơ hội để các bên “làm mới tư duy”, “hiệu chỉnh chiến lược” và xây dựng tiếng nói chung sau nửa năm đạt được rất ít kết quả thực chất đối với người dân Gaza.

Khi được công bố vào tháng 1/2026, Hội đồng Hòa bình về Gaza nhận được sự ủng hộ đáng kể từ cộng đồng quốc tế, thậm chí nhận được mức độ đồng thuận nhất định từ cả Israel và Hamas. Tuy nhiên, sáng kiến này nhanh chóng mất đà khi sự chú ý toàn cầu chuyển sang căng thẳng và các cuộc đàm phán liên quan đến Iran.

Bên cạnh đó, các cuộc thương lượng về việc Hamas giải giáp vẫn rơi vào bế tắc. Hamas cho rằng Israel cần thực hiện đầy đủ các điều khoản của lệnh ngừng bắn tháng 10, bao gồm chấm dứt các cuộc không kích sâu trong Gaza, rút quân về khu vực biên giới và cho phép viện trợ nhân đạo vào Dải Gaza với quy mô lớn hơn.

Tình trạng đình trệ khiến người dân Gaza tiếp tục sống trong điều kiện vô cùng khó khăn. Israel hiện vẫn từ chối cho phép đưa vào Gaza một số cấu trúc nhà ở tạm thời cho đến khi Hamas chấp nhận giải giáp. Hệ quả là gần một nửa trong tổng số hơn 2 triệu cư dân Gaza vẫn phải sống trong những khu lều trại tạm bợ sau gần ba năm xung đột liên tiếp.

Một trong những trở ngại lớn nhất là nguồn tài chính tái thiết chưa được giải ngân như kỳ vọng. Tại hội nghị các nhà tài trợ tổ chức ở Washington vào tháng 2, cộng đồng quốc tế cam kết đóng góp khoảng 17 tỷ USD cho công cuộc tái thiết Gaza. Tuy nhiên, đến nay chỉ một phần rất nhỏ trong số tiền này thực sự được chuyển giao.

Các quốc gia vùng Vịnh – những nhà tài trợ lớn nhất – lại chính là các nước chịu ảnh hưởng trực tiếp từ căng thẳng với Iran trong những tháng tiếp theo, buộc họ phải xem xét lại các ưu tiên ngân sách trong nước.

Trong khi đó, NCAG vẫn chưa thể đặt chân vào Gaza. Theo các nguồn ngoại giao Arab, nhóm gồm 15 thành viên này đã bị “mắc kẹt” tại Cairo kể từ khi thành lập do Hamas chưa chấp nhận giải giáp và các hạn chế ngày càng gia tăng từ phía Israel.

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu tại lễ ký chính thức thành lập Hội đồng Hòa bình về Gaza ở Davos, Thụy Sĩ ngày 22/1/2026. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN

Trong thời gian chờ đợi, các thành viên NCAG chủ yếu tập trung xây dựng kế hoạch quản trị Gaza, gặp gỡ các nhà ngoại giao quốc tế và tham gia các khóa đào tạo do Viện Tony Blair về Thay đổi Toàn cầu tổ chức.

Việc tổ chức cuộc họp tại một khu nghỉ dưỡng ở Cộng hòa Síp cũng gây ra những tranh luận nội bộ. Một số thành viên Palestine cho rằng hình ảnh các quan chức tham dự hội nghị tại khu du lịch cao cấp trong lúc người dân Gaza vẫn đang chịu cảnh thiếu thốn có thể tạo ra phản ứng tiêu cực về mặt dư luận. Vì vậy, danh sách khách mời đã được thu hẹp đáng kể so với kế hoạch ban đầu. Tuy nhiên, một quan chức Ủy ban Hòa bình bác bỏ những chỉ trích này, cho rằng đây chỉ là một trong nhiều cuộc họp điều phối đã diễn ra trong năm nay, bao gồm các cuộc gặp bên lề hội nghị tài trợ tại Brussels và những phiên họp trước đó ở Cairo.

Dù các cuộc đàm phán giải giáp chưa đạt đột phá, Hội đồng Hòa bình khẳng định các dự án tái thiết ban đầu vẫn đang được chuẩn bị. Theo kế hoạch, một khu nhà ở tạm thời do Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) tài trợ sẽ được triển khai trên phần đổ nát của thành phố Rafah ở phía Nam Gaza. Công trình dự kiến khởi công trong vòng ba đến 4 tháng tới.

Tuy nhiên, khu vực này hiện nằm trong vùng kiểm soát quân sự mở rộng của Israel. Sau thỏa thuận ngừng bắn tháng 10 năm ngoái, quân đội Israel từng rút về tuyến phân chia tạm thời giữa phía đông và phía tây Gaza. Song kể từ đó, phạm vi kiểm soát của Israel đã tiếp tục được mở rộng trong bối cảnh các cuộc đàm phán với Hamas kéo dài.

Một quan chức tình báo Trung Đông nhận định Israel khó có khả năng cho phép đưa các cấu trúc nhà ở tạm vào Gaza trước cuộc bầu cử mùa thu, khi chính phủ của Thủ tướng Benjamin Netanyahu vẫn muốn duy trì lập trường cứng rắn với Hamas.

Bất chấp những khó khăn, Hội dồng Hòa bình cho biết họ đã phát hành hơn một chục hồ sơ mời thầu nhằm chuẩn bị cho các dự án dọn dẹp đống đổ nát, xử lý bom mìn chưa phát nổ, phá hủy hệ thống đường hầm của Hamas, xây dựng bệnh viện, trường học và các khu nhà ở tạm thời.

Quá trình tuyển dụng lực lượng cảnh sát Palestine mới cũng đã bắt đầu và nhận được hàng nghìn hồ sơ đăng ký. Tuy nhiên, Israel hiện chưa cho phép các ứng viên rời khỏi khu vực đào tạo trước khi Hamas chấp nhận đề xuất giải giáp.

Song song với đó, 4 quốc gia đã đồng ý đóng góp quân cho Lực lượng Ổn định Quốc tế (ISF), đơn vị dự kiến đảm nhiệm vai trò bảo đảm an ninh biên giới Gaza. Tuy nhiên, việc triển khai lực lượng này cũng đang bị trì hoãn.

Đáng chú ý, các cuộc trao đổi với các nhà phát triển bất động sản về chương trình nhà ở lâu dài đã được khởi động. Dẫu vậy, các quan chức Hội dồng Hòa bình thừa nhận rằng dự án sẽ không thể tiến xa nếu Hamas tiếp tục từ chối giải giáp.

Sau nhiều tháng hoạt động, Hội đồng Hòa bình vẫn đang đứng trước thử thách lớn nhất: làm thế nào biến những cam kết chính trị và tài chính thành các kết quả cụ thể trên thực địa. Cuộc họp tại Cộng hòa Síp được kỳ vọng sẽ là bước khởi đầu cho một giai đoạn mới, nhưng tương lai của công cuộc tái thiết Gaza vẫn phụ thuộc rất lớn vào những diễn biến chính trị và an ninh chưa có lời giải.