Hội đồng nhân dân phải thực sự trở thành chủ thể kiến tạo phát triển địa phương

Quang cảnh Hội nghị. Ảnh: D. LINH

Khẳng định vị thế, vai trò của cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương

Nhìn lại nhiệm kỳ 2021-2026, các đại biểu đều có chung đánh giá, đây là một nhiệm kỳ đặc biệt. HĐND các cấp hoạt động trong bối cảnh đối mặt với nhiều thử thách chưa từng có tiền lệ như dịch bệnh toàn cầu, thiên tai và biến đổi khí hậu khốc liệt; tình hình chính trị, kinh tế thế giới có nhiều biến động.

Đây cũng là nhiệm kỳ có nhiều yêu cầu mới, nhiệm vụ mới, trong đó bước ngoặt là việc sắp xếp đơn vị hành chính và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp từ ngày 01/7/2025. Trong bối cảnh đó, hoạt động của HĐND các cấp đã cho thấy rõ vai trò là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, góp phần quan trọng bảo đảm bộ máy chính quyền vận hành thông suốt, liên tục, không để gián đoạn trong phục vụ Nhân dân, doanh nghiệp và yêu cầu phát triển.

Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Hữu Đông cho biết, đây là nhiệm kỳ có khối lượng công việc tăng kỷ lục. HĐND cấp tỉnh đã tổ chức 1.950 kỳ họp, nhiều gấp 1,5 lần nhiệm kỳ trước và tập trung vào năm cuối của nhiệm kỳ. Trong đó, có tới 1.281 kỳ họp chuyên đề để giải quyết kịp thời các vấn đề cấp bách như dịch bệnh, điều chỉnh ngân sách và kiện toàn nhân sự sau sáp nhập. Nhiều địa phương đã đổi mới mạnh mẽ bằng hình thức kỳ họp không giấy, biểu quyết bằng điện tử và số hóa tài liệu kỳ họp.

HĐND cấp tỉnh đã ban hành 30.832 nghị quyết, các nghị quyết được xây dựng đúng quy trình, bám sát trực tiễn, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội và ổn định đời sống nhân dân. Đặc biệt là các chính sách an sinh xã hội sau sáp nhập.

Hoạt động giám sát được đổi mới theo hướng giám sát cả trách nhiệm và kết quả. Đã có 4.072 đoàn giám sát được tổ chức, ghi nhận hơn 36.000 ý kiến và tỷ lệ giải quyết kiến nghị đạt trên 87%. Hoạt động chất vấn tại kỳ họp cũng đi vào thực chất với 1.253 phiên thực hiện theo phương châm “hỏi nhanh, đáp gọn, truy vấn đến cùng trách nhiệm của người đứng đầu.

Từ góc độ Chính phủ, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, nhiệm kỳ 2021-2026 là nhiệm kỳ có nhiều dấu ấn lịch sử của Quốc hội và HĐND các cấp trong tiến trình cải cách, tái cấu trúc tổ chức bộ máy hệ thống chính trị, chuyển đổi tư duy quản trị quốc gia, quản trị địa phương và phát triển đất nước, cũng như từng địa phương.

Trong bối cảnh đặc biệt khó khăn và chưa từng có tiền lệ, Quốc hội càng khẳng định rõ vai trò trung tâm kiến tạo thể chế, Chính phủ chuyển mạnh sang quản lý vĩ mô xây dựng thể chế, quy hoạch chiến lược và thúc đẩy phân cấp, phân quyền, điều hành thống nhất, chủ động linh hoạt, quyết liệt và hiệu quả. HĐND các cấp thể hiện rõ vai trò và thiết chế quyền lực Nhà nước ở địa phương, đồng hành cùng chính quyền tháo gỡ điểm nghẽn phát triển, tăng cường giám sát thực chất và kiểm soát quyền lực hiệu quả hơn.

Các đại biểu tham dự Hội nghị. Ảnh: P. THẮNG

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn khẳng định, nhiệm kỳ vừa qua, HĐND các cấp đã có nhiều đổi mới toàn diện, thực chất, hiệu quả hơn; bám sát thực tiễn, ngày càng gần dân, sát dân; phát huy tốt vai trò quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương, góp phần tích cực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, hoạt động đối ngoại và nâng cao đời sống của nhân dân.

Mối quan hệ hướng dẫn, giám sát, đồng hành giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội và HĐND cấp tỉnh ngày càng đi vào chiều sâu, trên tinh thần Quốc hội mạnh thì HĐND phải mạnh, tạo nên một hệ thống cơ quan dân cử thống nhất, đồng bộ trong toàn quốc.

Đổi mới tư duy quản trị địa phương theo hướng kiến tạo phát triển, phục vụ nhân dân

Bước vào nhiệm kỳ 2026-2031, mục tiêu tăng trưởng hai con số, yêu cầu thực hiện thắng lợi Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, các Nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị và xây dựng nền quản trị quốc gia, quản trị địa phương hiện đại, hiệu quả đang đặt ra yêu cầu rất lớn đối với Chính phủ, chính quyền địa phương và HĐND các cấp. Trong bối cảnh đó, HĐND các cấp phải tiếp tục nỗ lực cao hơn nữa, trách nhiệm lớn hơn, hành động quyết liệt hơn nữa, đổi mới, sáng tạo, để đáp ứng yêu cầu phát triển mới của đất nước.

Trong đó, tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với tổ chức và hoạt động của HĐND là một nhân tố quyết định. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, hoạt động của HĐND chỉ thực sự hiệu quả khi bám sát các chủ trương, nghị quyết của Đảng, biến quyết tâm chính trị thành cơ chế, chính sách cụ thể ở địa phương. Sự hài lòng của người dân là thước đo đối với hoạt động của HĐND các cấp ở địa phương, lấy người dân và doanh nghiệp là trung tâm.

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà phát biểu tại Hội nghị. Ảnh: D. LINH

Đồng thời, tiếp tục nâng cao chất lượng quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”. Mỗi quyết sách phải thực sự xuất phát từ thực tiễn, "đúng, trúng, kịp thời", có tính khả thi cao, có tầm nhìn dài hạn, khơi thông nguồn lực và tạo động lực phát triển mới, bảo đảm tăng trưởng hai con số.

Phó Thủ tướng nhấn mạnh, HĐND phải thực sự trở thành chủ thể kiến tạo phát triển tại địa phương; tập trung ban hành cơ chế, chính sách tiếp tục đẩy mạnh việc tháo gỡ điểm nghẽn cho phát triển theo thẩm quyền; mở ra dư địa phát triển mới cho từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa bàn tại địa phương.

Phó Thủ tướng yêu cầu, HĐND phải thực sự trở thành chủ thể kiến tạo phát triển tại địa phương; tập trung ban hành cơ chế, chính sách tiếp tục đẩy mạnh việc tháo gỡ điểm nghẽn cho phát triển theo thẩm quyền; mở ra dư địa phát triển mới cho từng ngành, từng lĩnh vực, từng địa bàn tại địa phương.

Đặc biệt, các ý kiến cũng nhấn mạnh, trước yêu cầu phân quyền, phân cấp càng mạnh thì kiểm soát quyền lực càng phải chặt chẽ hơn, HĐND phải thực sự là thiết chế kiểm soát quyền lực hiệu quả ở địa phương.

Theo đó, hoạt độnggiám sát của HĐND phải thực chất, hiệu quả, có trọng tâm, trọng điểm, tập trung vào những vấn đề cử tri và nhân dân quan tâm về đất đai, môi trường, cải cách hành chính, đầu tư công; đồng thời, nâng cao hơn nữa chất lượng chất vấn và giải trình, trách nhiệm của người đứng đầu ở các địa phương, đơn vị; kiên quyết khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy, sợ trách nhiệm.

Cùng với đó, HĐND các cấp cần tăng cường tái giám sát, theo dõi việc thực hiện kết luận sau giám sát; đúng như tinh thần được Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh khi phát biểu bế mạc Hội nghị: Giám sát nhiều nhưng quan trọng là phải theo dõi việc thực hiện kết luận sau giám sát tới đâu, đơn vị nào, cá nhân nào chưa thực hiện kết luận giám sát thì phải chỉ rõ, gắn giám sát với đánh giá hiệu quả thực thi chính sách, trách nhiệm công vụ; chú trọng bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung; tạo động lực đổi mới sáng tạo trong bộ máy chính quyền địa phương./.