Hội nghị HĐND toàn quốc nhiệm kỳ 2026-2031: Tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế ở địa phương

Sáng 28/5, tại Hội nghị HĐND toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026-2031, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu, Phó Trưởng ban Tổ chức Trung ương Nguyễn Hữu Đông đã trình bày Báo cáo tóm tắt kết quả hoạt động của Hội đồng nhân dân (HĐND) các cấp nhiệm kỳ 2021-2026; tình hình tổ chức và hoạt động những tháng đầu nhiệm kỳ 2026-2031; phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026-2031.

Thể hiện rõ vai trò là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương

Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Hữu Đông đã nêu bối cảnh hoạt động của HĐND nhiệm kỳ 2021 – 2026, khẳng định đây là một nhiệm kỳ đặc biệt. HĐND các cấp hoạt động trong bối cảnh phải đối mặt với nhiều thử thách chưa có tiền lệ; dịch bệnh toàn cầu phức tạp, thiên tai biến đổi khí hậu khốc liệt; cục diện chính trị, kinh tế thế giới biến động khó lường.

Đặc biệt, năm 2025 đánh dấu bước ngoặt lớn khi thực hiện chủ trương sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh và chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Sau sáp nhập đã hình thành 34 đơn vị hành chính cấp tỉnh mới. Từ 10.035 xã, sau sắp xếp sáp nhập còn 3.321 đơn vị hành chính cấp xã. Việc sáp nhập này dù tạo ra thay đổi lớn về số lượng đại biểu nhưng đã góp phần quan trọng tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

Về kết quả hoạt động, Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Hữu Đông khẳng định, đây là nhiệm kỳ có khối lượng công việc tăng kỷ lục. HĐND cấp tỉnh đã tổ chức 1.950 kỳ họp, nhiều gấp 1,5 lần nhiệm kỳ trước và tập trung vào năm cuối của nhiệm kỳ. Trong đó, có tới 1.281 kỳ họp chuyên đề để giải quyết kịp thời các vấn đề cấp bách như dịch bệnh, điều chỉnh ngân sách và kiện toàn nhân sự sau sáp nhập.

Nhiều địa phương đã đổi mới mạnh mẽ bằng hình thức kỳ họp không giấy, biểu quyết qua phần mềm điện tử và số hóa, phát tài liệu kỳ họp. HĐND cấp tỉnh đã ban hành 30.832 nghị quyết. Các nghị quyết được xây dựng đúng quy trình, bám sát thực tiễn, tạo hành lang pháp lý quan trọng cho phát triển kinh tế - xã hội và ổn định đời sống Nhân dân, đặc biệt là các chính sách an sinh xã hội sau sáp nhập.

Đánh giá chung, Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Hữu Đông nêu rõ, HĐND các cấp đã phát huy tinh thần nghiêm túc, trách nhiệm để hoàn thành tốt chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của pháp luật, thể hiện được vai trò là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí nguyện vọng của cử tri và Nhân dân địa phương.

Hoạt động của HĐND các cấp ngày càng dân chủ, thực chất, chất lượng và hiệu quả, có nhiều đổi mới cả trong tư duy và thực tiễn hành động. Qua đó, tiếp tục khẳng định vị thế, vai trò của cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương trong hệ thống chính trị.

HĐND cần kịp thời tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế

Báo cáo về tình hình tổ chức hoạt động đầu nhiệm kỳ 2026 - 2031 và phương hướng nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026 - 2031, Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu Nguyễn Hữu Đông đã nêu khái quát về tình hình tổ chức và kết quả bầu cử đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031. Trong đó, cuộc bầu cử ngày 15/3, cử tri cả nước đã bầu đủ 2.552 đại biểu HĐND cấp tỉnh; Cấp xã đã bầu được 72.440 đại biểu, thiếu 160 đại biểu so với quy định.

Về phương hướng nhiệm vụ và giải pháp nhiệm kỳ 2026-231, Chủ nhiệm Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội Nguyễn Hữu Đông cho biết, nhiệm kỳ 2026 - 2031 là nhiệm kỳ đầu tiên HĐND thực hiện nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Đồng thời, thực hiện nhiều chủ trương chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước.

Trong bối cảnh thế giới có nhiều diễn biến phức tạp, khó lường, việc quyết tâm thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại, thu nhập trung bình cao, hiện thực hóa tầm nhìn đến năm 2045 trở thành nước phát triển, thu nhập cao. Từ đó, đòi hỏi HĐND các cấp nhiệm kỳ này không chỉ cụ thể hóa 12 nhóm nhiệm vụ trọng tâm, mà còn tập trung vào việc tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế tại địa phương.

Đồng thời, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ và phát triển kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, khơi thông mọi nguồn lực, phát huy sức mạnh của hệ thống chính trị, các tầng lớp Nhân dân và cộng đồng doanh nghiệp, bảo đảm kinh tế địa phương phát triển hài hòa, bền vững, nâng cao đời sống nhân dân.

Tiếp tục quán triệt sâu sắc, chấp hành nghiêm túc, thể chế hóa đồng bộ, giám sát quyết liệt, thực hiện hiệu quả thực chất Nghị quyết đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, các Nghị quyết của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2045.

Tăng cường kiểm soát quyền lực Nhà nước ở địa phương, kịp thời chấn chỉnh, nâng cao kỷ luật, kỷ cương trong việc chấp hành Nghị quyết của HĐND, phát huy tinh thần trách nhiệm, vai trò trung tâm của đại biểu HĐND trên tất cả các mặt công tác để đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu lực, hiệu quả hoạt động của HĐND, Thường trực HĐND, các ban của HĐND, tổ đại biểu HĐND.

Tăng cường bám sát cơ sở, gần dân lắng nghe và kịp thời phản ánh tâm tư nguyện vọng chính đáng của nhân dân. Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ chuyển đổi số trong hoạt động của HĐND, nhằm nâng cao năng suất làm việc và phục vụ cử tri một cách hiệu quả hơn.

Ban chấp hành Trung ương đã ban hành Kết luận số 18 đưa ra các nhóm nhiệm vụ giải pháp để thực hiện mục tiêu tăng trưởng hai con số. Quốc hội cũng đã ban hành nghị quyết giao Chính phủ tổ chức thực hiện. Theo đó, HĐND và chính quyền địa phương cần tiếp tục khắc phục những bất cập trong quá trình hoạt động nhiệm kỳ vừa qua, nâng cao hiệu quả hoạt động nhiệm kỳ tới để tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp và người dân địa phương hoàn thành các mục tiêu mà Đảng và Nhà nước đã đề ra.

Góp phần xây dựng nền quản trị địa phương hiện đại, minh bạch

Phát biểu bế mạc Hội nghị, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh yêu cầu tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với tổ chức và hoạt động của HĐND; tiếp tục chủ động đề xuất tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, cơ chế, chính sách; gắn giám sát với đánh giá hiệu quả thực thi chính sách, trách nhiệm công vụ; góp phần xây dựng nền quản trị địa phương hiện đại, minh bạch, phục vụ người dân và doanh nghiệp hiệu quả hơn.

Điểm lại các nội dung làm việc, Chủ tịch Quốc hội cho biết, Hội nghị đã thống nhất một số nội dung cơ bản. Theo đó, nhiệm kỳ vừa qua HĐND các cấp đã có nhiều đổi mới toàn diện, thực chất, hiệu quả hơn; bám sát thực tiễn, ngày càng gần dân, sát dân; phát huy tốt vai trò quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương, góp phần tích cực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống Nhân dân.

HĐND các địa phương đã chủ động, trách nhiệm cao trong việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, kiện toàn tổ chức, rà soát cơ chế vận hành, ban hành nhiều nghị quyết đảm bảo bộ máy chính quyền hoạt động liên tục, thông suốt. Kết quả bước đầu cho thấy chủ trương của Đảng, Nhà nước về đổi mới tổ chức chính quyền địa phương là đúng đắn, phù hợp thực tiễn và xu thế phát triển.

Cùng với việc đối mới nội dung và phương thức hoạt động, HĐND các cấp đẩy mạnh công tác tuyên truyền, ứng dụng công nghệ thông tin và chuyển đổi số, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động, tăng cường tính công khai, minh bạch và trách nhiệm giải trình. Mối quan hệ hướng dẫn, giám sát, đồng hành giữa Ủy ban Thường vụ Quốc hội và HĐND cấp tỉnh ngày càng đi vào chiều sâu, trên tinh thần “Quốc hội mạnh thì HĐND phải mạnh”, tạo nên một hệ thống cơ quan dân cử thống nhất, đồng bộ.

Thay mặt Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chủ tịch Quốc hội nhiệt liệt biểu dương, ghi nhận, đánh giá cao về những nỗ lực, cố gắng, đổi mới và các kết quả nổi bật của HĐND các tỉnh, thành phố trong nhiệm kỳ 2021-2026 và những tháng đầu nhiệm kỳ 2026-2031.

Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng là nhân tố quyết định hiệu quả hoạt động của HĐND

Nhấn mạnh, bối cảnh mới mở ra nhiều thời cơ lớn nhưng cũng đặt ra rất nhiều thách thức, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu HĐND các cấp phải tiếp tục nỗ lực cao hơn nữa, trách nhiệm lớn hơn, hành động quyết liệt hơn nữa, đổi mới, sáng tạo, để đáp ứng yêu cầu phát triển mới của đất nước. Chủ tịch Quốc hội đề nghị HĐND các cấp tập trung thực hiện tốt một số nhiệm vụ trọng tâm.

Thứ nhất, tăng cường sự lãnh đạo sự lãnh đạo của Đảng đối với tổ chức và hoạt động của HĐND, xem đây là nhân tố quyết định. Theo Chủ tịch Quốc hội, hoạt động của HĐND chỉ thực sự hiệu quả khi bám sát các chủ trương, nghị quyết của Đảng, biến quyết tâm chính trị của Đảng thành cơ chế, chính sách của chính quyền địa phương. Tiếp tục quán triệt sâu sắc và triển khai hiệu quả chủ trương của Đảng về xây dựng Nhà nước pháp quyền XHCN, đổi mới tổ chức chính quyền địa phương và phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa. Phòng chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực. “Sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp là thước đo đối với hoạt động của HĐND các cấp ở địa phương”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Thứ hai, tiếp tục nâng cao chất lượng quyết định các vấn đề quan trọng của địa phương theo tinh thần “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”.

“Mỗi nghị quyết phải thực sự xuất phát từ thực tiễn, đúng, trúng, kịp thời, có tính khả thi cao, có tầm nhìn dài hạn, khơi thông nguồn lực và tạo động lực phát triển mới, đảm bảo tăng trưởng hai con số”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Theo Chủ tịch Quốc hội, HĐND các cấp phải tập trung vào các lĩnh vực then chốt như: phát triển hạ tầng chiến lược; khoa học công nghệ; đổi mới sáng tạo; chuyển đổi số; chuyển đổi xanh; kinh tế tuần hoàn; phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao; cải cách hành chính; phát triển kinh tế tư nhân; phát triển văn hóa và bảo đảm an sinh xã hội. Đặc biệt, cần tiếp tục chủ động đề xuất tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, cơ chế, chính sách; tạo môi trường thuận lợi cho đầu tư, sản xuất kinh doanh; thúc đẩy tăng trưởng và liên kết vùng.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, thời gian qua Quốc hội đã ban hành rất nhiều luật. Năm 2025 ban hành 89 luật; quý I và tháng 4 năm 2026, tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội đã ban hành 9 luật. Vấn đề quan trọng là Chính phủ phải ban hành các văn bản hướng dẫn như nghị định, thông tư để luật thực sự đi vào cuộc sống, tạo điều kiện thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Cùng với đó tiếp tục tập trung tháo gỡ những “điểm nghẽn” về thể chế.

Thứ ba, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu giám sát phải thực chất, hiệu quả, có trọng tâm, trọng điểm, những vấn đề cử tri quan tâm như: về đất đai, môi trường, cải cách hành chính, đầu tư công. Phải thực hiện thật tốt công tác tiếp công dân, tiếp xúc cử tri, giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo; không để tồn đọng kéo dài, phát sinh điểm nóng. Nâng cao hơn nữa chất lượng chất vấn và giải trình, trách nhiệm của người đứng đầu; kiên quyết khắc phục tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Đặc biệt, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn lưu ý phải tăng cường giám sát, theo dõi việc thực hiện kết luận sau giám sát. “Giám sát nhiều nhưng quan trọng là phải theo dõi hậu giám sát, xác định việc thực hiện đến đâu, đơn vị nào, cá nhân nào chưa thực hiện; tăng cường tái giám sát, gắn giám sát với đánh giá hiệu quả thực thi chính sách, trách nhiệm công vụ. Cùng với đó, cần chú trọng bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, tạo động lực đổi mới sáng tạo trong bộ máy chính quyền địa phương”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Thứ tư, Chủ tịch Quốc hội lưu ý cần đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, xây dựng hệ thống dữ liệu liên thông giữa Quốc hội với HĐND các cấp; ứng dụng mạnh mẽ trong quản lý, điều hành, giám sát và phân tích chính sách; tăng cường tương tác số giữa đại biểu HĐND với người dân; nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động. Phấn đấu xây dựng nền quản trị địa phương hiện đại, minh bạch, phục vụ người dân và doanh nghiệp hiệu quả hơn.

Chủ tịch Quốc hội khẳng định, chặng đường vừa qua của đất nước đã chứng minh, khi hành động bằng tư duy đổi mới, bằng tinh thần vì dân và ý chí quyết tâm cao, chúng ta sẽ tạo nên những kết quả vượt bậc. Chủ tịch Quốc hội tin tưởng HĐND các cấp sẽ tiếp tục đổi mới, hoạt động ngày càng hiệu quả, xứng đáng với niềm tin của Đảng, Nhà nước và nhân dân.