Hội nghị HĐND toàn quốc triển khai phương hướng, nhiệm vụ nhiệm kỳ 2026 - 2031 Điểm tựa lòng dân trong kỷ nguyên mới

Và để bảo đảm các yêu cầu trên, vấn đề cấp thiết đặt ra từ thực tiễn là sớm sửa đổi Nghị quyết số 1206/2025/UBTVQH15 theo hướng tăng mạnh các điều kiện bảo đảm cho hoạt động của HĐND trong mô hình mới.

Không để “khoảng trống” giám sát

Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, vai trò của HĐND cấp tỉnh đang được mở rộng hơn rất nhiều, không chỉ quyết định các vấn đề lớn của địa phương mà còn phải trực tiếp bao quát sâu hơn hoạt động ở cơ sở. Số lượng xã, phường tăng lên sau sắp xếp, địa bàn rộng hơn, khối lượng kiến nghị dân sinh nhiều hơn cũng đồng nghĩa áp lực giám sát, phản hồi chính sách và theo dõi thực tiễn dồn mạnh hơn về HĐND cấp tỉnh.

Đặc biệt, nhiều cơ quan ngành dọc sau sắp xếp như: thuế, kho bạc, điện lực, thi hành án, tòa án, viện kiểm sát, trung tâm y tế khu vực… vẫn trực tiếp hoạt động trên địa bàn cấp xã và tác động hằng ngày đến đời sống người dân. Khi không tổ chức cấp huyện, HĐND cấp tỉnh được kỳ vọng sẽ tăng cường giám sát các cơ quan này để bảo đảm không có “khoảng trống” trong quản lý và phục vụ Nhân dân.

Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội Vũ Hồng Thanh và lãnh đạo Thường trực Tỉnh ủy Thái Nguyên tặng hoa chúc mừng tân Chủ tịch HĐND tỉnh, các Phó Chủ tịch HĐND tỉnh, Trưởng các Ban HĐND tỉnh nhiệm kỳ 2026 - 2031

Điều này cũng đặt ra yêu cầu mới đối với năng lực vận hành của cơ quan dân cử trong bối cảnh chuyển đổi số và quản trị hiện đại. Phát biểu tại Hội nghị toàn quốc triển khai Nghị quyết Trung ương 2 khóa XIV, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cấp xã phải mạnh về năng lực ra quyết định, mạnh về giám sát và phản hồi để cung cấp dữ liệu, thông tin chính xác từ thực tiễn, giúp cấp tỉnh ra quyết sách kịp thời, chính xác và hiệu quả. Theo đó, HĐND cấp tỉnh phải tăng ứng dụng công nghệ số, khai thác dữ liệu, theo dõi phản ánh của người dân theo thời gian thực để nâng cao chất lượng quyết sách và hiệu quả giám sát.

Cử tri Ngô Đức Thái, xã Hưng Nguyên, Nghệ An chia sẻ, trong mô hình mới, người dân kỳ vọng HĐND cấp tỉnh sẽ sâu sát cơ sở hơn, tăng giám sát chuyên đề và theo sát những vấn đề dân sinh cụ thể như điện, nước sạch, rác thải, y tế, giáo dục hay thủ tục hành chính - những lĩnh vực tác động trực tiếp đến đời sống hằng ngày. Đồng quan điểm, bà Nguyễn Thùy - đại biểu HĐND xã Mai Phụ, Hà Tĩnh cho rằng, với bộ máy HĐND cấp tỉnh hiện nay, HĐND cấp tỉnh cần đóng vai trò “nhạc trưởng”, định hướng để HĐND cấp xã chủ động giám sát tại địa bàn, kịp thời phản ánh thực tiễn và báo cáo lên cấp tỉnh. Muốn vậy, việc ứng dụng công nghệ số, kết nối dữ liệu và tăng cường tập huấn theo hướng “cầm tay chỉ việc” cho đại biểu cơ sở là yêu cầu rất cấp thiết.

Tăng mạnh các điều kiện bảo đảm cho hoạt động của HĐND

Trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhiều nội dung về đầu tư công, ngân sách, phân bổ nguồn lực, an sinh xã hội, quản lý đất đai, tổ chức bộ máy… được phân cấp về cấp xã nhưng vẫn yêu cầu định hướng từ cấp tỉnh. Đơn cử như quyết định kế hoạch đầu tư công trung hạn, xã muốn quyết định phải căn cứ vào nghị quyết của HĐND tỉnh. Điều đó đòi hỏi HĐND cấp tỉnh phải đủ mạnh cả về tổ chức, con người và điều kiện bảo đảm hoạt động.

Nhiệm kỳ 2021 - 2026, HĐND cấp tỉnh cả nước đã ban hành hơn 30.800 nghị quyết, tăng gấp 2 - 3 lần nhiệm kỳ trước; tổ chức hơn 4.000 đoàn giám sát, ghi nhận hơn 36.000 kiến nghị và giải quyết trên 86% số kiến nghị. Khối lượng công việc tăng rất lớn, trong khi nhiều đại biểu HĐND vẫn hoạt động kiêm nhiệm, điều kiện làm việc và chế độ bảo đảm chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn.

Vì vậy, nhiều ý kiến đề nghị sớm sửa đổi Nghị quyết số 1206/2025/UBTVQH15 theo hướng tăng mạnh các điều kiện bảo đảm cho hoạt động của HĐND trong mô hình mới. Trong đó, cần nghiên cứu nâng chế độ phụ cấp, chính sách hỗ trợ đối với đại biểu HĐND hoạt động chuyên trách; bổ sung cơ chế tiền lương, phụ cấp phù hợp cho đội ngũ tham mưu, giúp việc cho HĐND để thu hút nhân lực có năng lực về chính sách, pháp luật, chuyển đổi số và phân tích dữ liệu. Nhiều đại biểu cho rằng, nếu vẫn giữ cơ chế hoạt động như hiện nay thì rất khó để HĐND cấp tỉnh đáp ứng yêu cầu ngày càng cao về quyết định chính sách và giám sát trong bối cảnh địa bàn rộng hơn, số lượng xã tăng lên và khối lượng công việc dồn về cấp tỉnh lớn hơn nhiều so với trước đây.

Một nội dung khác được đặc biệt quan tâm là tăng cường điều kiện bảo đảm về hạ tầng số cho cơ quan dân cử. Theo đó, cần sửa Nghị quyết 1206 theo hướng cho phép đầu tư đồng bộ hệ thống dữ liệu số phục vụ hoạt động HĐND; xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung từ tỉnh đến xã về nghị quyết, tiếp xúc cử tri, đơn thư, chất vấn, giám sát, giải ngân đầu tư công, phản ánh dân sinh… Qua đó, giúp đại biểu không chỉ họp và quyết định dựa trên báo cáo giấy, mà có thể tiếp cận dữ liệu theo thời gian thực để nâng cao chất lượng quyết sách.

Sau khi vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cử tri kiến nghị cần bổ sung cơ chế cung cấp thông tin thường xuyên giữa UBND, các cơ quan ngành dọc với HĐND; quy định rõ trách nhiệm cập nhật dữ liệu, báo cáo điện tử và phản hồi sau giám sát để HĐND cấp tỉnh thực sự trở thành trung tâm điều hòa, theo dõi và phản ứng chính sách của địa phương.