Hội thảo khoa học về bảo tồn và phát huy giá trị Thành cổ Diên Khánh
Chiều 8-10, tại Nha Trang, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Khánh Hòa tổ chức hội thảo khoa học "Bảo tồn và phát huy giá trị Thành cổ Diên Khánh - Động lực phát triển văn hóa, du lịch và kinh tế - xã hội tỉnh Khánh Hòa". Tham dự hội thảo có PGS.TS. Đặng Văn Bài - Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia; các đồng chí: Nguyễn Văn Ghi - nguyên Ủy viên Ban Thường vụ Tỉnh ủy, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Tỉnh ủy; Đinh Văn Thiệu - nguyên Phó Chủ tịch UBND tỉnh; lãnh đạo các sở, ngành, địa phương cùng nhiều chuyên gia, nhà nghiên cứu.
Thành cổ Diên Khánh được xây dựng năm 1793, là một trong những công trình tiêu biểu của kiến trúc quân sự kiểu Vauban ở Việt Nam. Đây là di tích có giá trị đặc biệt về lịch sử, văn hóa, kiến trúc và khảo cổ học, được công nhận là di tích lịch sử quốc gia năm 1988. Tuy nhiên, đến nay việc bảo tồn và phát huy giá trị Thành cổ còn nhiều hạn chế.
Quang cảnh hội thảo.
Phát biểu tại hội thảo, ông Lê Văn Hoa - Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho biết, UBND tỉnh đã phê duyệt Đề án bảo tồn và phát huy giá trị di tích Thành cổ Diên Khánh giai đoạn 2025 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Tỉnh đang xây dựng hồ sơ đề nghị Thủ tướng Chính phủ công nhận Thành cổ Diên Khánh là di tích quốc gia đặc biệt.
Tại hội thảo, các nhà nghiên cứu đã trình bày nhiều tham luận, ý kiến có giá trị về lịch sử, khảo cổ học, thực trạng công tác bảo tồn và định hướng phát huy giá trị di tích Thành cổ Diên Khánh. Nhiều ý kiến nhấn mạnh vai trò của Thành cổ đối với lịch sử tỉnh Khánh Hòa, đồng thời cho rằng đây không phải là một di tích "đóng" mà là một di sản "sống", nên không thể giải tỏa trắng để phục dựng đồng loạt các công trình. Việc bảo tồn cần xây dựng cơ chế chung sống giữa cộng đồng và di sản, trong đó quyền lợi của người dân và yêu cầu bảo tồn được điều chỉnh trong một khuôn khổ rõ ràng. Các đại biểu đề xuất nguyên tắc "không phục dựng khi thiếu căn cứ" và "nghiên cứu trước, tu bổ sau"; mục tiêu quan trọng nhất không phải là làm cho di tích "mới" hoặc "đẹp" hơn mà làm cho các giá trị lịch sử còn lại được bảo tồn và nhận diện rõ hơn. Với những công trình đã mất, trước mắt nên giới thiệu bằng kết quả khảo cổ, bản đồ, mô hình và công nghệ số…
Phát biểu kết luận hội thảo, PGS.TS. Đặng Văn Bài cho biết, hội thảo thống nhất nhận thức rằng Thành cổ Diên Khánh không chỉ là công trình thành lũy mà còn là không gian văn hóa, nơi ký ức cộng đồng, tín ngưỡng, lễ hội và đời sống cư dân tạo nên những lớp giá trị đặc biệt. Vì vậy, công tác bảo tồn cần được tiếp cận tổng thể, liên ngành: Không chỉ xử lý những bộ phận kiến trúc xuống cấp mà còn quan tâm đến cảnh quan, hạ tầng, môi trường và đời sống cộng đồng. Việc phát huy giá trị cần ưu tiên giáo dục lịch sử, nghiên cứu khoa học và du lịch văn hóa; tránh khai thác quá mức làm biến đổi những giá trị cốt lõi. Để phát huy giá trị Thành cổ Diên Khánh trong hoạt động du lịch, cần liên kết với các di tích lân cận nhằm hình thành mạng lưới di sản, tạo ra những sản phẩm du lịch có chiều sâu. Cùng với đó, việc số hóa hồ sơ, xây dựng cơ sở dữ liệu, ứng dụng GIS và mô hình 3D sẽ hỗ trợ nghiên cứu, quản lý, giám sát và quảng bá di tích, qua đó từng bước chuyển hóa giá trị di sản thành nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
