Hội Thượng Lâm Trang: Gìn giữ nếp xưa, nối mạch nguồn truyền thống và hiện đại

Rộn ràng lễ hội, gìn giữ nếp xưa

Lễ hội truyền thống Thượng Lâm Trang thu hút đông người dân và du khách tham gia. Video: Hai Lân

Từ 7h30 sáng 30-3, các trục đường nối vùng Đồng Tâm - Thượng Lâm đã ken đặc người đi hội, cờ lọng và tiếng nhạc lễ. Tại sân vận động thôn Hoành 2, các đoàn rước tập trung từ sớm để làm lễ mời các vị thần và nhân dân các làng bạn về dự hội.

Từ khu vực thôn Hoành 2 đến thôn Thượng, trên quãng đường dài hơn 2km, gần như không còn khoảng trống. Dòng người ken dày hai bên đường, nhiều đoạn đông nghịt. Tiếng trống, tiếng nhạc hội, cờ lọng, đội hình phù giá và những đoàn người nối nhau theo bước kiệu tạo nên một khung cảnh vừa náo nức, vừa trang nghiêm, rất khó lẫn với bất cứ lễ hội nào khác.

Suốt chặng đường, các đoàn kiệu rước thần đi qua nhiều khu dân cư, di tích và trục đường chính của vùng lễ hội. Đến 15h cùng ngày, đoàn rước mới về tới sân vận động thôn Hoành 2.

Màn rước kiệu là nét đặc sắc nhất của Lễ hội Thượng Lâm Trang. Video: Kim Nhuệ

Trò chuyện với phóng viên, người dân địa phương cho biết, cứ 3 năm, các làng lại tổ chức Lễ hội truyền thống Thượng Lâm Trang tập trung, diễn ra trong 3 ngày 11, 12 và 13 tháng Hai âm lịch. Năm nay, nhân dân Đồng Tâm đăng cai tổ chức hội. Theo lệ làng, bên đăng cai phải đi mời các vị thần và nhân dân làng bạn về dự hội, tạo nên nét giao hòa rất riêng của Thượng Lâm Trang.

Ngoài quy mô lớn với 11 thôn cùng tổ chức, 13 kiệu rước, điểm đặc sắc nhất của Lễ hội Thượng Lâm Trang là những màn kiệu bay, kiệu xoay đầy kỹ thuật và cảm xúc. Người dân cho biết, đầu hội năm nay, kiệu rước các vị thần điền thổ từ 7h30 đến 14h mới ngự. Có năm, chính hội kéo dài đến 21h, giã hội tới 23h. Điều đáng quý là dù thời gian rước dài, lượng người rất đông, nhiều năm qua vẫn không xảy ra va chạm giữa các kiệu, cũng không để xảy ra thương tích cho người rước và người xem.

Không chỉ người dân trong xã, nhiều con em xa quê cũng về đúng dịp chính hội. Ông Nguyễn Đức Trung, 75 tuổi, người thôn Thượng, hiện sinh sống tại tỉnh Đồng Nai, chia sẻ rằng dù tuổi đã cao, ông vẫn cố giữ gìn sức khỏe để thu xếp về quê, vừa thăm người thân, vừa dự hội làng. “Thấy lễ hội năm nay tổ chức bài bản, trang trọng, an ninh, an toàn hơn, tôi mừng lắm. Hội làng vẫn giữ được nếp xưa mà nay quy củ hơn, bà con về đông, vui lắm”, ông Nguyễn Đức Trung nói.

Với nhiều người dân, hội làng không chỉ là mấy ngày vui, mà còn là dịp người đi xa trở về, con cháu sum họp, bà con gặp gỡ, nối mạch tình làng nghĩa xóm. Còn với những người đã xa quê nhiều năm, được trở về giữa biển người trẩy hội, giữa cờ lọng, trống chiêng và dòng kiệu nối dài là cảm giác rất khó diễn tả thành lời.

Người dân cũng cảm nhận rõ những đổi thay tích cực trong không gian tổ chức lễ hội. Đường được mở rộng, trải nhựa nên thuận lợi hơn cho người rước lẫn người xem. Cờ, đèn trang trí rực rỡ khắp khu vực chính hội, trong khi các hoạt động văn nghệ được tổ chức sinh động hơn, tạo thêm sức hấp dẫn cho phần hội mà vẫn giữ được nếp xưa của phần lễ. Đặc biệt, khu vực ao cá Bác Hồ ở Đồng Tâm vừa được cải tạo đã trở thành không gian biểu diễn văn nghệ sôi động, góp phần làm phong phú thêm ngày hội.

Kiến tạo và phát huy giá trị di sản

Không gian thực hành tín ngưỡng rộng rãi. Video: Hai Lân

Sức sống của Lễ hội truyền thống Thượng Lâm Trang không chỉ đến từ tình cảm của người dân với hội làng, mà còn được nâng đỡ bằng cách thức tổ chức ngày càng bài bản, chủ động và an toàn hơn. Nếu cộng đồng là chủ thể giữ hội, thì chính quyền địa phương đang ngày càng thể hiện rõ vai trò đồng hành, kiến tạo để lễ hội được tổ chức nền nếp, an toàn và giàu sức lan tỏa hơn. Từ việc xây dựng kế hoạch, phân công nhiệm vụ cụ thể cho từng lực lượng đến chuẩn bị cơ sở vật chất, trang trí, tuyên truyền, bảo đảm an ninh trật tự, an toàn giao thông, vệ sinh môi trường…, có thể thấy lễ hội hôm nay không chỉ được giữ bằng ký ức cộng đồng, mà còn được tổ chức bằng trách nhiệm rất cụ thể của cả hệ thống ở cơ sở.

Thực hành tín ngưỡng đúng nghi thức truyền thống. Ảnh: Kim Nhuệ

Trao đổi với phóng viên, Chủ tịch UBND xã Phúc Sơn Trần Xuân Hải cho biết, địa phương xác định việc bảo tồn và phát huy Lễ hội truyền thống Thượng Lâm Trang không chỉ là giữ một nếp hội làng, mà còn là giữ gìn bản sắc văn hóa, củng cố sự gắn kết cộng đồng, nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân. Theo đồng chí Trần Xuân Hải, xã Phúc Sơn đang xây dựng kế hoạch đề xuất các cơ quan chức năng xem xét nâng tầm Lễ hội truyền thống Thượng Lâm Trang thành di sản văn hóa phi vật thể.

Đồng chí Trần Xuân Hải cho biết thêm, xã đã chỉ đạo 100% lực lượng Công an xã, an ninh cơ sở, dân quân tự vệ tham gia phân luồng giao thông, bảo đảm an ninh, trật tự tại khu vực lễ hội; 100% lực lượng y tế tham gia bảo đảm sức khỏe cho người phục vụ và người tham gia lễ hội, đồng thời kiểm soát vệ sinh an toàn thực phẩm. Cùng với đó, Phòng Văn hóa - Xã hội, Trung tâm Dịch vụ tổng hợp xã đã tham gia hỗ trợ các thôn xây dựng chương trình, kịch bản lễ hội, trang trí, tuyên truyền… Những phần việc ấy góp phần để lễ hội diễn ra an toàn, nền nếp, đúng nghi thức mà vẫn giữ được không khí rộn ràng, gần gũi.

Ao cá Bác Hồ mới được chỉnh trang tạo thành không gian sinh hoạt văn hóa đặc sắc trong Lễ hội Thượng Lâm Trang năm 2026. Ảnh: Kim Nhuệ

Điều đáng quý là ở Thượng Lâm Trang, vai trò chủ thể của cộng đồng và vai trò kiến tạo của chính quyền không tách rời nhau. Người dân giữ hội bằng niềm tin, ký ức và sự tự nguyện tham gia; chính quyền đồng hành bằng trách nhiệm tổ chức, định hướng và tạo điều kiện. Chính sự gặp nhau ấy đã giúp lễ hội không chỉ đông vui trong vài ngày, mà còn bền hơn trong đời sống văn hóa ở cơ sở.

Dòng người ken dày trên đường rước, những bước chân theo kiệu suốt nhiều giờ và niềm xúc động của người con xa quê trở về dự hội cho thấy Thượng Lâm Trang không chỉ là một lễ hội truyền thống. Đó là di sản đang sống giữa đời thường, trong ký ức cộng đồng, trong thực hành văn hóa và trong khát vọng giữ gìn bản sắc quê hương hôm nay.

Kim Nhuệ