Hơn nửa thế kỷ mong đợi ngày đón liệt sĩ trở về quê hương

Ngày 21/9, trong không khí trang nghiêm tại Nghĩa trang liệt sĩ Phùng, xã Đan Phượng, thành phố Hà Nội, gia đình, đồng đội và nhân dân địa phương lặng người đón liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc trở về.

Lá cờ Tổ quốc phủ trang trọng trên linh cữu. Từng nén hương được thắp lên giữa những hàng bia mộ. Sau hơn nửa thế kỷ nằm lại nơi chiến trường, người con của thôn Đại Phùng cuối cùng đã trở về an nghỉ trong lòng đất mẹ.

Lễ đón nhận, truy điệu liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc được tổ chức trang nghiêm tại quê nhà Đan Phượng, Hà Nội.

Nghi lễ trang trọng phủ Quốc kỳ lên linh cữu liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc trong ngày ông trở về quê hương.

Bằng “Tổ quốc ghi công” cùng những huân, huy chương ghi nhận sự cống hiến, hy sinh của liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc.

UBND xã Đan Phượng phối hợp với gia đình bà Nguyễn Thị Thơm tổ chức lễ đón nhận, truy điệu và an táng hài cốt liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc theo nghi thức trang trọng. Hài cốt liệt sĩ được di chuyển từ Nghĩa trang liệt sĩ Quế Phong, xã Quế Sơn, thành phố Đà Nẵng, về Nghĩa trang liệt sĩ Phùng.

Hình ảnh hai chiếc lọ được phát hiện trong quá trình cất bốc hài cốt, trở thành dấu tích quan trọng giúp xác định phần mộ liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc.

Đứng bên linh cữu cha, bà Nguyễn Thị Thơm, sinh năm 1962, con gái lớn của liệt sĩ, không giấu được xúc động. Ngày cha rời quê tái ngũ, bà còn quá nhỏ để hiểu rằng đó là lần cuối cùng được nhìn thấy cha. Đến ngày đón cha trở về, người con gái năm nào đã bước qua tuổi 60.

Trong ký ức của bà Thơm, hình ảnh cuối cùng về cha lại gắn với một trận đòn thuở nhỏ. Khi ấy, bà thường chơi pháo đất cùng một người bạn hàng xóm. Một lần, bà lấy một ít đất của bạn. Biết chuyện, ông Ngọc chặt cành gai tre làm roi phạt con.

“Đến bây giờ tôi vẫn nhớ mãi. Đó cũng là trận đòn cuối cùng bố đánh tôi”, bà Thơm nghẹn ngào kể.

Bà Nguyễn Thị Thơm, con gái lớn của liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc, xúc động bên linh cữu cha sau hơn nửa thế kỷ xa cách.

Trận đòn từng khiến cô bé khóc năm nào, qua hơn nửa thế kỷ, lại trở thành một trong những kỷ niệm quý giá nhất về cha. Trước khi lên đường, ông Ngọc gửi gắm hai con cho người anh trai: “Anh ơi, em ra đi chuyến này không chắc có thể trở về. Em giao lại hai giọt máu của em cho anh”.

Câu nói ấy theo những người thân trong gia đình suốt những năm tháng chiến tranh và cả thời bình.

Theo Đại tá Nguyễn Văn Thái, cháu ruột liệt sĩ, ông Nguyễn Xuân Ngọc sinh năm 1939, là con út trong gia đình. Ông học giỏi, viết chữ đẹp, sớm tham gia công tác Đoàn và từng giữ cương vị Bí thư Chi đoàn thôn Đại Phùng. Sau khi được kết nạp Đảng, tháng 2/1960, người thanh niên giàu nhiệt huyết tình nguyện nhập ngũ.

Gia đình, đồng đội và nhân dân địa phương thành kính dự lễ truy điệu liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc.

Cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 260, Sư đoàn 361, Quân chủng Phòng không - Không quân dâng vòng hoa tưởng niệm liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc.

Các đại biểu thành kính dành phút mặc niệm, bày tỏ lòng biết ơn trước anh linh liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc.

Tháng 4/1962, sức khỏe yếu, ông xuất ngũ trở về địa phương. Nhưng ba năm sau, khi chiến trường miền Nam ngày càng ác liệt, ông tiếp tục viết đơn tái ngũ, tạm biệt bố mẹ già, người vợ trẻ Nguyễn Thị Miêng cùng hai con thơ là Nguyễn Thị Thơm và Nguyễn Văn Dũng.

Có kinh nghiệm quân ngũ và là đảng viên, ông được giao nhiệm vụ chỉ huy tại Đại đội 2, Tiểu đoàn 12, Sư đoàn 2, chiến đấu ở chiến trường Khu 5.

Ngày 26/5/1970, trên cương vị Chính trị viên Đại đội 2, ông cùng đơn vị hành quân qua khu vực dốc Bàn Thùng, tỉnh Quảng Nam cũ, thì gặp trận oanh tạc dữ dội. Bị thương rất nặng, ông được đồng đội đưa vào nhà dân cấp cứu nhưng không qua khỏi, hy sinh khi mới 31 tuổi.

Biết mình khó có thể sống sót, người sĩ quan trẻ vẫn tỉnh táo nhờ đồng đội báo tin về quê nhà, nơi có bố mẹ già, người vợ trẻ và hai con nhỏ đang ngóng đợi.

Sau khi ông trút hơi thở cuối cùng, đồng đội dùng chiếc võng dù quấn thi hài rồi mai táng tại khu ruộng Ba Gốc, dưới chân núi Bàn Thùng. Thông tin về người hy sinh được đặt trong một chiếc lọ chôn theo. Khi đồng đội đang đào huyệt, bom Mỹ tiếp tục dội xuống, sức ép hất thi hài lên khỏi miệng hố. Trong mưa bom, họ vẫn cố gắng hoàn thành việc chôn cất người chỉ huy của mình.

Do yêu cầu bảo mật thời chiến, giấy báo tử gửi về gia đình chỉ ghi liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc hy sinh tại mặt trận phía Nam. Không có địa danh cụ thể, hành trình tìm kiếm phần mộ của ông tưởng như không có điểm bắt đầu.

Bước ngoặt đến cách đây hơn 10 năm, khi hai đồng đội cũ là ông Toàn và ông Tinh ở Thái Bình tìm về gia đình. Từ lời kể của những người trực tiếp chứng kiến trận đánh, các địa danh dốc Bàn Thùng, ruộng Ba Gốc dần hiện lên, mở ra hy vọng tìm được nơi liệt sĩ nằm lại.

Ông Nguyễn Văn Phú, cháu ruột liệt sĩ, cùng bà Thơm lập tức về Thái Bình gặp những người đồng đội của ông Ngọc. Gia đình ghi lại từng chi tiết, nhiều lần vào Quảng Nam tìm hỏi người dân, đối chiếu địa điểm an táng ban đầu với hồ sơ các đợt quy tập.

Các phần mộ dưới chân núi Bàn Thùng sau đó được xác định đã quy tập về Nghĩa trang liệt sĩ Quế Phong. Từ những thông tin quý giá của đồng đội, gia đình tìm thấy phần mộ liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc.

Khoảnh khắc cất bốc hài cốt, mọi người vỡ òa khi phát hiện hai chiếc lọ thủy tinh. Một chiếc lọ từ đợt quy tập năm 1976 vẫn còn dòng chữ “Ngọc, 1976” ở bên ngoài. Chiếc còn lại chứa mảnh giấy đã phai chữ cùng một số di vật. Những dấu tích còn sót lại sau hàng chục năm trở thành chứng cứ thiêng liêng, giúp khẳng định danh tính người con của quê hương Đan Phượng.

Đại tá Nguyễn Văn Thái cho biết, suốt tuần trước ngày cất bốc, ông gần như không ngủ vì lo lắng. Chỉ đến khi những di vật được tìm thấy và hài cốt người chú được đưa về quê nhà, nỗi trăn trở đeo đẳng gia đình qua nhiều thế hệ mới dần được giải tỏa.

Đại tá, cựu chiến binh Nguyễn Văn Thái, i, cháu ruột liệt sĩ, ông Nguyễn Xuân Ngọc

“Tôi rất vui vì cuối cùng đã đưa được bố về quê hương. Tôi biết ơn tất cả mọi người đã giúp gia đình thực hiện tâm nguyện này”, bà Nguyễn Thị Thơm chia sẻ.

Tham gia lễ đón nhận, truy điệu và an táng có cán bộ, chiến sĩ Trung đoàn 260, Sư đoàn 361, Quân chủng Phòng không - Không quân, đơn vị đóng quân trên địa bàn.

Trung tá Lê Thanh Hải, Bí thư Đảng ủy, Chính ủy Trung đoàn 260, cho biết việc đón nhận và tri ân các anh hùng liệt sĩ không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, thể hiện trách nhiệm của thế hệ hôm nay đối với những người đã hy sinh vì độc lập, tự do của Tổ quốc.

Đây cũng là bài học trực quan, sâu sắc về đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” đối với mỗi cán bộ, chiến sĩ, nhắc nhở thế hệ hôm nay tiếp tục rèn luyện, phấn đấu, bảo vệ vững chắc bầu trời bình yên của Tổ quốc.

Giữa nghĩa trang quê nhà, những nắm đất cuối cùng được phủ lên phần mộ. Người con gái đứng lặng bên cha, khép lại cuộc chờ đợi kéo dài hơn nửa thế kỷ. Liệt sĩ Nguyễn Xuân Ngọc đã trở về với gia đình, với xóm làng và mảnh đất nơi ông sinh ra, trưởng thành rồi lên đường vì Tổ quốc.