Hồn quê ở những ngôi làng cổ

Dấu xưa còn mãi

Bước qua cổng làng ở tổ dân phố Trang Liệt (phường Đồng Nguyên), người ta thấy một không gian mang đậm dấu xưa. Những con ngõ nhỏ, những cây cổ thụ tỏa bóng, mái đình, ngôi đền, ngôi chùa cổ kính… đang thì thầm kể câu chuyện của lịch sử. Trang Liệt được nhiều nhà nghiên cứu đánh giá là một trong những làng cổ lâu đời của vùng Kinh Bắc. Không gian làng Việt vẫn hiện hữu với ba cổng làng hàng trăm năm tuổi, tán cây bồ đề, cây đa, cây thị sum suê.

Tổ dân phố Trang Liệt (phường Đồng Nguyên) vẫn lưu giữ được cổng làng cổ kính.

Gắn bó với quê hương gần trọn cuộc đời, cụ Ngô Xuân Hoàng, 90 tuổi chia sẻ: "Chúng tôi tự hào bởi quê hương vẫn gìn giữ được di tích cổ kính và truyền thống khoa bảng, những phong tục ý nghĩa. Những tục lệ như đồng niên, đám họ hay tinh thần láng giềng tương trợ trong việc hiếu, việc hỉ vẫn được duy trì, làm nên cốt cách của người Trang Liệt. Dù cuộc sống đổi thay, tình làng nghĩa xóm vẫn luôn bền chặt".

Nếu tổ dân phố Trang Liệt gây ấn tượng bởi bề dày lịch sử thì thôn Kiều Na (xã Liên Bão) lại níu chân du khách bằng vẻ mộc mạc của một làng quê Bắc Bộ còn lưu giữ khá nguyên vẹn nhiều ngôi nhà cổ. Nơi đây từng là bối cảnh trong nhiều bộ phim truyền hình, được các đạo diễn lựa chọn bởi không gian gần như không cần dàn dựng.

Theo bà Nguyễn Thị Quyên, Bí thư Chi bộ thôn Kiều Na, người dân không chỉ coi những ngôi nhà cổ là ký ức của quê hương mà còn là tài sản văn hóa của cộng đồng. Vì thế, mọi người luôn cùng nhau gìn giữ, cởi mở giới thiệu với du khách về lịch sử làng, ngôi nhà cổ và nếp sống, để mỗi du khách luôn nhớ về một miền quê giàu bản sắc và nghĩa tình.

Gìn giữ bản sắc văn hóa Kinh Bắc

Người dân tổ dân phố Viêm Xá (phường Kinh Bắc) vẫn quen gọi quê mình bằng cái tên cổ: làng Diềm. Đây là cái nôi của dân ca quan họ Bắc Ninh, gắn với sự tích Thủy tổ Quan họ và đền Vua Bà. Tương truyền, Vua Bà là con gái vua Hùng, trong chuyến du xuân đã dừng chân tại vùng đất sơn thủy hữu tình này, giúp dân phát triển sản xuất, xây dựng cuộc sống, truyền dạy đạo lý, tri thức và những lời ca, điệu hát để động viên mọi người hăng say lao động. Từ đó, những làn điệu quan họ dần hình thành, trở thành di sản văn hóa đặc sắc của vùng Kinh Bắc. Tưởng nhớ công lao của bà, người dân lập đền thờ, gìn giữ suốt bao thế hệ.

Du khách tham quan những ngôi nhà cổ ở thôn Kiều Na (xã Liên Bão).

Đến nay, làng Diềm vẫn lưu giữ hệ thống di tích giàu giá trị lịch sử, văn hóa như đền Vua Bà, đền Cùng - giếng Ngọc, đình Diềm, nhà chứa quan họ... Không gian văn hóa ấy đã nuôi dưỡng những câu quan họ mượt mà, để mỗi lời ca không chỉ là âm nhạc mà còn chuyên chở tình yêu quê hương, nghĩa tình và đạo lý sống của người Kinh Bắc. Trải qua bao biến thiên của thời gian, quan họ vẫn ngân vang trong lễ hội, trong những canh hát của các liền anh, liền chị và trong đời sống thường nhật của người dân. Du khách đến làng Diềm được chiêm ngưỡng những công trình cổ kính đồng thời hòa mình vào một không gian di sản sống.

Trên vùng đất Kinh Bắc còn nhiều ngôi làng cổ mang dáng vẻ riêng, mỗi nơi gắn với một nghề truyền thống, một loại hình văn hóa hoặc một câu chuyện lịch sử đặc sắc. Bên dòng sông Cầu hiền hòa, làng Thổ Hà (phường Vân Hà) hiện lên với những ngõ gạch nhỏ quanh co, những bức tường ghép từ mảnh gốm, mái đình cổ kính và nhịp sống thanh bình. Điều làm nên sức hấp dẫn của ngôi làng không chỉ là kiến trúc độc đáo mà còn là không gian lễ hội và nghệ thuật tuồng cổ - loại hình nghệ thuật đã ăn sâu vào đời sống tinh thần của người dân, là dịp để cộng đồng gặp gỡ, kết nối, bảo tồn di sản.

Ở Phù Lãng (xã Phù Lãng), những lò gốm vẫn đỏ lửa qua nhiều thế hệ, lưu giữ tinh hoa của nghề gốm truyền thống. Tại Đông Hồ (phường Thuận Thành), những ván khắc, giấy dó, màu điệp vẫn tiếp tục kể câu chuyện về dòng tranh dân gian nổi tiếng. Mỗi ngôi làng mang một sắc thái riêng nhưng đều gặp nhau ở tình yêu dành cho di sản và tâm huyết gìn giữ nghề truyền thống, gìn giữ hồn cốt của làng Việt giữa nhịp sống hiện đại.

Những năm gần đây, cùng với sự quan tâm của tỉnh và các địa phương, nhiều làng nghề, làng cổ Kinh Bắc được đầu tư bảo tồn, tôn tạo, chỉnh trang cảnh quan, xây dựng sản phẩm du lịch gắn với trải nghiệm văn hóa. Ngày càng nhiều du khách tìm về để ngắm những mái ngói rêu phong, lưu giữ những bức ảnh đẹp, lắng nghe làn điệu quan họ bên mái đình, xem một trích đoạn tuồng cổ, tự tay in bức tranh Đông Hồ hay làm gốm Phù Lãng. Đó là những trải nghiệm giúp du khách cảm nhận rõ hơn chiều sâu văn hóa và sức sống bền bỉ của các giá trị truyền thống trong dòng chảy của thời gian.