Hồn Việt trong tà áo mới

Ảnh: Như Hạnh

1. Mấy hôm nay màu nắng cuối thu vàng tươi như Tết. Có gì đó gần như là háo hức xen lẫn những bâng khuâng trong lòng người. Từ nhà ai cuối xóm, tiếng hát liêu trai của Khánh Ly theo gió miên man: “Có người lòng như khăn mới thêu… Có người lòng như nắng qua đèo”. Tôi chưa có dịp ngồi ngắm nắng qua đèo để cảm nhận sự phai dấu và ánh sáng không bao giờ thuộc trọn về đâu mà chỉ lướt qua, chạm qua, để lại một thoáng vàng trên vách đá rồi mất. Nhưng chúng tôi, những đứa trẻ lớn lên từ thời bao cấp sẽ không thể nào quên được cảm xúc chộn rộn, mong chờ thậm chí cả đêm Ba mươi không ngủ, thầm mong cho trời mau sáng để được mặc áo mới đi chơi Tết.

Những năm 80, cha tôi vốn là thợ may duy nhất trong làng. Vào tháng Chạp, chiếc máy may cũ hiệu Singer chạy hết sức để may đồ cho mọi người đón xuân. Mãi đến chiều cuối năm, khi người khách cuối cùng ra về, cha mới soạn vải ra cắt may đồ Tết cho mấy chị em. Thời trang Tết ngày đó dù không đẹp, không sang, không độc lạ bởi được mua từ cửa hàng thương nghiệp của xã nên có khi cả làng cùng một loại vải và màu sắc như nhau, nhưng cái cảm giác được mặc tấm áo mới thì mỗi người một khác…

Ảnh: Như Hạnh

2. Sau này lớn lên tôi mới hiểu rằng, người xứ Quảng tuy là lưu dân nhưng khi đến vùng đất mới, vẫn gánh gồng theo bên mình những phong tục truyền đời từ ngày xửa ngày xưa của tổ tiên. Là một nét văn hóa được lưu truyền và gìn giữ, áo mới ngày Tết đã làm nên hồn Việt đậm đà và cũng là cách trao truyền văn hóa cho đời sau. Tết xưa và Tết nay tuy có nhiều thay đổi nhưng khi năm mới đến, dù khá giả hay khó khăn, người Quảng đều cố gắng sắm sửa hoặc giữ lại ít nhất một bộ quần áo sạch sẽ, mới mẻ để diện khi đi chúc Tết nhằm thể hiện sự tôn kính ông bà, tổ tiên và từ bỏ những điều cũ kỹ của năm qua, đón những tốt lành của một năm mới đến... Khi cánh mai vàng đầu tiên hé nở trong tiết xuân nồng ấm, các cụ ông mặc áo dài ngũ thân, đội khăn đóng, che chiếc ô đen đi giữa cánh đồng làng xanh mướt màu mạ non. Theo sau là bầy con nít áo xanh áo đỏ rộn ràng nói cười trong nắng sớm.

Có thể nói, ở Tết Việt, màu đỏ vẫn giữ vị thế độc tôn nhờ khả năng bảo vệ và kích hoạt năng lượng tích cực. Riêng trong tâm thức người Việt, sắc đỏ thường đi đôi với niềm vui, được cho là hiện thân của hỷ tín và sự sum vầy. Từ câu đối, phong bao lì xì, quả dưa hấu, chiếc lồng đèn treo trên cao đến gói hạt dưa, quyển lịch treo tường... Trước đây, khi pháo còn được cho phép đốt, đường làng ngập đỏ xác pháo. Và tất nhiên màu đỏ là gam chủ đạo trong việc chọn trang phục ngày Tết.

Ảnh: Như Hạnh

3. Tuy bị cuốn giữa dòng chảy hối hả của thời đại công nghệ và thời trang thay đổi theo mùa nhưng truyền thống may áo mới ngày Tết vẫn giữ nguyên giá trị thiêng liêng trong tâm thức người Việt. Khác với thời kỳ bao cấp hay thế hệ trước khi "áo mới ngày Tết" là biểu tượng duy nhất của sự đủ đầy, việc mua sắm áo quần mới vào mùa xuân có vẻ mang đến nhiều hơn một niềm vui bên ngoài. Nó gợi lên một cảm hứng sống mới…

Mỗi lần ra phố là mỗi lần tôi cảm nhận nhịp sống xứ Quảng ngày càng thay da đổi thịt. Ngay cả cách ăn mặc cũng mang đậm phong cách hiện đại, năng động, kết hợp hài hòa giữa nhịp sống đô thị trẻ trung và sự thoải mái vốn có của người miền Trung. Nhưng hễ Tết đến xuân về, thì từ thành phố đến miền quê đều phủ một màu văn hóa “áo mới ngày Tết”. Nhất là giới trẻ đã có những bước chuyển mình đầy thú vị. Họ nhìn nhận phong tục này dưới góc nhìn đa dạng.

Những cái Tết gần đây, giới trẻ Đà Nẵng chủ động tìm về cội nguồn qua xu hướng mặc cổ phục và áo dài để du xuân, lễ chùa, chụp ảnh. Họ không hề bị bắt buộc hay gò ép mà biết trở về truyền thống bằng cách của riêng mình... Khái niệm "mới" giờ đây lại còn được hiểu theo nghĩa tinh thần không cần may sắm thêm mà từ những món còn dùng được bằng cách phối hợp mới, giúp mang lại năng lượng tích cực, may mắn cho năm mới mà không gây áp lực lên ví tiền.

"Áo mới ngày Tết" bây giờ không chỉ dừng lại ở bản thân mỗi người mà còn là sứ mệnh lan tỏa niềm vui cho cộng đồng. Giá trị lớn nhất của mùa xuân là nụ cười hạnh phúc của một đứa trẻ may mắn được mặc chiếc áo mới giữa bạn bè trong ngày Tết. Nhìn giọt nắng thu vàng ruộm trên từng chiếc lá trên cao, màu lá bắt đầu phai tàn nhưng trong từng thớ gỗ vẫn chắt chiu nhựa cho một mùa lá non khi xuân dần tới. Trong màu áo mới Tết nay, hồn Việt vẫn như một mạch ngầm lặng lẽ chảy mãi không thôi.