Hợp nhất hai luật để gỡ điểm nghẽn quản lý nguồn lực công

Các đại biểu tham dự hội nghị. Ảnh: M. Châu

Ngày 9/7, tại TP. Hồ Chí Minh, Bộ Tài chính tổ chức Hội nghị xin ý kiến hoàn thiện hồ sơ dự án Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất. Sự kiện trong khuôn khổ Dự án Tăng cường quản lý tài chính công tại Việt Nam do Liên minh châu Âu (EU) và Chính phủ Đức đồng tài trợ.

Hội nghị có sự tham dự của đại diện 6 Sở Tài chính khu vực phía Nam gồm: TP. Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Vĩnh Long, Cần Thơ, Đồng Tháp và Cà Mau, nhằm trao đổi, thảo luận các nội dung còn nhiều ý kiến khác nhau trong dự thảo Luật trước khi trình các cấp có thẩm quyền xem xét.

Xóa bỏ phân mảnh giữa quản lý đầu tư công và ngân sách nhà nước

Trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững, hoàn thiện thể chế được xác định là một trong những đột phá chiến lược nhằm khơi thông, giải phóng và sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội.

Thực hiện Kết luận số 18-KL/TW của Trung ương và Chỉ thị số 16/CT-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Bộ Tài chính được giao chủ trì xây dựng dự án Luật hợp nhất Luật Đầu tư công với Luật Ngân sách nhà nước.

Theo Bộ Tài chính, việc xây dựng Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất không đơn thuần là yêu cầu về kỹ thuật lập pháp, mà xuất phát từ đòi hỏi thực tiễn trong quản lý, điều hành nguồn lực tài chính quốc gia.

Phó vụ trưởng Vụ Ngân sách nhà nước (Bộ Tài chính) Dương Tiến Dũng phát biểu tại hội nghị. Ảnh: M. Châu

Qua quá trình thực hiện, việc tồn tại song song Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công kéo theo các cơ chế quản lý, quy trình, thủ tục riêng biệt, vô hình trung đã tạo ra sự phân mảnh, thiếu gắn kết trong quản lý ngân sách nhà nước giữa chi đầu tư và chi thường xuyên.

Cụ thể, một khoản vốn đầu tư công từ ngân sách nhà nước hiện vừa chịu sự điều chỉnh của quy trình quản lý ngân sách nhà nước, vừa chịu sự điều chỉnh của quy trình đầu tư công. Điều này dẫn tới sự giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn trong các khâu lập, giao dự toán ngân sách; lập, giao kế hoạch vốn đầu tư công; cũng như trong thanh toán, quyết toán, kiểm tra và giám sát nguồn vốn.

Trong khi đó, tổ chức bộ máy quản lý tài chính đã được hợp nhất về một đầu mối, ở Trung ương là Bộ Tài chính, tại địa phương là Sở Tài chính, nhưng hệ thống pháp luật điều chỉnh vẫn tồn tại hai luật riêng biệt. Theo Bộ Tài chính, điều này khiến ở một số cơ quan, đơn vị, địa phương vẫn còn tình trạng quản lý, điều hành theo tư duy cũ, chưa đặt đầu tư công trong tổng thể chung của ngân sách nhà nước.

Vì vậy, việc xây dựng Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất hướng tới tạo lập một khuôn khổ pháp lý thống nhất, gắn kết chặt chẽ giữa đầu tư công với cân đối nguồn lực tài chính quốc gia, quản lý rủi ro tài khóa.

Lấy ý kiến về 5 nhóm chính sách trọng tâm

Theo Bộ Tài chính, dự thảo Luật được xây dựng trên cơ sở kế thừa kết cấu, bố cục của Luật Ngân sách nhà nước năm 2025; giữ lại những quy định của hai luật hiện hành đã được thực tiễn chứng minh phù hợp, hiệu quả; đồng thời đưa các nội dung của Luật Đầu tư công vào những chương, điều, khoản tương ứng. Các nội dung đặc thù về chương trình, dự án đầu tư công được thiết kế thành một chương riêng trong dự thảo.

Tại hội nghị, Bộ Tài chính tập trung lấy ý kiến về 5 nhóm vấn đề trọng tâm.

Thứ nhất, việc hợp nhất kế hoạch tài chính và kế hoạch đầu tư công 5 năm; hợp nhất kế hoạch đầu tư công với dự toán ngân sách hằng năm, bảo đảm tính hợp lý và khả thi trong tổ chức thực hiện.

Thứ hai, thẩm quyền phân bổ chi tiết vốn đầu tư công nguồn ngân sách địa phương, bao gồm kế hoạch 5 năm và dự toán hằng năm. Dự thảo đưa ra hai phương án: tiếp tục giao HĐND quyết định hoặc phân cấp mạnh hơn cho UBND.

Thứ ba, việc giao Chính phủ quy định chi tiết một số nội dung thay vì quy định trực tiếp trong Luật, nhằm thực hiện chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đồng thời bảo đảm tính ổn định của pháp luật và sự linh hoạt trong điều hành.

Thứ tư, nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ chi thường xuyên và chi đầu tư, trong đó có việc xử lý hợp nhất hai nghị quyết hiện hành của Ủy ban Thường vụ Quốc hội liên quan đến nội dung này.

Thứ năm, tăng tính chủ động trong điều hành ngân sách thông qua các cơ chế cho phép phân bổ, sử dụng nguồn tăng thu ngay trong quá trình chấp hành ngân sách, thay vì chờ đến khi kết thúc năm mới thực hiện; đồng thời sử dụng dự phòng ngân sách, quỹ dự trữ tài chính để xử lý các nhiệm vụ quan trọng, cấp bách vì lợi ích quốc gia, dân tộc, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô.

Trên cơ sở các ý kiến đóng góp tại hội nghị, Bộ Tài chính cho biết sẽ tiếp thu, hoàn thiện hồ sơ dự án Luật để báo cáo Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội tại kỳ họp chuyên đề xây dựng pháp luật vào tháng 8/2026.

Dự kiến, dự thảo Luật Ngân sách nhà nước hợp nhất sẽ được trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội Khóa XVI diễn ra trong tháng 10 – 11/2026.