Hợp tác '3 Nhà' kiến tạo đột phá khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn và đại biểu tham quan gian Triển lãm.

Chiều 13/11, tại Đại học Bách khoa Hà Nội diễn ra phiên toàn thể Hội nghị hợp tác Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo năm 2026 với chủ đề “Từ bài toán đến thị trường - Hợp tác 3 Nhà kiến tạo đột phá khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo”. Hội nghị do Bộ GD&ĐT phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, các bộ, cơ quan liên quan tổ chức.

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn chủ trì phiên toàn thể. Cùng dự có Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định; Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Quang Hưng; đại diện lãnh đạo các vụ, vụ thuộc Bộ GD&ĐT; đại diện các Bộ: Công an (Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo Trung ương), Công Thương, Xây dựng, Tài chính, Nông nghiệp và Môi trường; lãnh đạo Đại học Bách khoa Hà Nội; đại diện một số địa phương cùng gần 200 đại biểu đến từ các cơ sở giáo dục đại học, viện nghiên cứu, tập đoàn, doanh nghiệp, quỹ đầu tư, tổ chức trung gian, các nhà khoa học, chuyên gia.

Trước đó, sáng cùng ngày, Hội nghị diễn ra 3 phiên chuyên đề song song do lãnh đạo các vụ, cục của Bộ GD&ĐT, Bộ Khoa học và Công nghệ, Bộ Công Thương, Bộ Tài chính và Quỹ NAFOSTED đồng chủ trì.

Chủ tọa hội nghị (từ trái qua phải ảnh): Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định, Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Quang Hưng, Giám đốc Đại học Bách khoa Hà Nội Lê Anh Tuấn.

Nhiều nghiên cứu, sản phẩm đi vào cuộc sống từ kết quả hợp tác

Khai mạc phiên toàn thể, Thứ trưởng Phạm Quang Hưng nhấn mạnh: Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị xác định khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo là đột phá quan trọng hàng đầu. Trong đó, Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt, tạo điều kiện cho các nhà khoa học, nhà trường, doanh nghiệp cùng phát huy năng lực.

Năm 2026 ghi nhận một chuyển biến rõ nét về hợp tác “3 Nhà”. Theo đó, về thể chế, cơ chế hợp tác “3 Nhà” trong cơ sở giáo dục đại học lần đầu được xác lập. Chính sách giảng viên đồng cơ hữu và đào tạo tiến sĩ theo đặt hàng giúp các nhà khoa học, kỹ sư có thể làm việc ngay cả ở trường và doanh nghiệp.

Về cách giao nhiệm vụ, nhiệm vụ khoa học công nghệ đã chuyển từ xét duyệt đề tài sang đặt hàng của đối tác. doanh nghiệp phải tham gia và đối ứng nguồn lực.

Về hợp tác, nhiều đại học ký thỏa thuận chiến lược với tập đoàn, địa phương, như Đại học Quốc gia Hà Nội ký với cả PetroVietnam; Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh ký với Thành phố và với Viettel.

Về kết quả, trong 9 tháng đầu năm 2026, các cơ sở giáo dục đại học đã nộp 513 đơn đăng ký sáng chế, vượt cả năm 2025. Danh mục các sản phẩm công nghệ sẵn sàng chuyển giao đã có hơn 1.000 sản phẩm. Chiều nay, 7 cam kết giữa 6 cơ sở đại học với 15 doanh nghiệp, hợp tác sẽ được công bố tại hội nghị.

Tuy nhiên, cũng theo Thứ trưởng, kết nối hiện nay cũng chủ yếu diễn ra theo từng dự án, chưa thành các hoạt động thường xuyên. Theo số liệu của Bộ Khoa học và Công nghệ, trên các sàn giao dịch có khoảng 62.500 công nghệ chào bán, trong khi nhu cầu tìm mua của doanh nghiệp chỉ khoảng 750. Có trường đại học, các sản phẩm làm theo hợp đồng do doanh nghiệp bỏ vốn đều đã chuyển giao, nhưng những sản phẩm có vốn ngân sách lại dừng ở khâu định giá và phân chia quyền.

Thứ trưởng Bộ GD&ĐT Phạm Quang Hưng phát biểu.

Năng lực nghiên cứu có, nhu cầu doanh nghiệp cũng có, nhưng hai bên chưa có cơ chế gặp nhau một cách thường xuyên. Ở những nơi đã kết nối, sản phẩm đã được ra đời.

Thứ trưởng dẫn chứng: Đại học Bách khoa Hà Nội cùng một tập đoàn dược phẩm và Hội Thầy thuốc trẻ Việt Nam đã phát triển chatbot hỗ trợ y tế, số hóa hướng dẫn chuyên môn của Bộ Y tế phục vụ bác sĩ và người dân. Mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt 120 tỷ tham số đã đứng đầu bảng xếp hạng năng lực tiếng Việt. Các cụm chip thu phát cao tần cho mạng 5G, robot làm sạch tấm pin mặt trời do nhà trường thiết kế đã được chuyển giao cho các tập đoàn viễn thông và doanh nghiệp.

Tại Cà Mau, một dự án do địa phương đặt hàng, nhà trường chủ trì, doanh nghiệp đối ứng, thử nghiệm nuôi cá chình bông tuần hoàn kết hợp trồng rau aquaponics. Tại Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, SMART Hub Living Lab đang thử nghiệm thùng rác phân loại bằng trí tuệ nhân tạo, cảm biến không khí, bản sao số hướng tới khuôn viên phát thải ròng bằng không; mô hình còn được nhà trường đưa vào dự án đô thị sáng tạo Trường Thọ. Tại Hà Nội, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội cùng chính quyền xã Phù Đổng và doanh nghiệp đang xây dựng trung tâm thực nghiệm mở về di sản, kiến trúc và du lịch bền vững.

Một nhóm nghiên cứu vi tảo ở Đà Nẵng, sau nhiều năm nghiên cứu cơ bản bằng nguồn ngân sách khiêm tốn, đã được Công ty Lọc hóa dầu Bình Sơn đặt hàng hợp đồng R&D 4,81 tỷ đồng ngay tại Nhà máy Dung Quất; ngân sách cho nghiên cứu nền đã trở thành “vốn mồi” thực sự.

Một viện nghiên cứu sức khỏe từ gần 20 biên bản ghi nhớ đã chuyển được 5 thành hợp đồng, tiếp nhận 7 bài toán trực tiếp từ bệnh viện tuyến trung ương; trong 34 ý tưởng thiết bị, bệnh viện và doanh nghiệp đã chọn 16 ý tưởng để tiếp tục đầu tư. Giàn khoan tự nâng với tỷ lệ nội địa hóa 50–80%, hay doanh nghiệp khởi nguồn từ luận án tiến sĩ nay phục vụ hàng triệu người dùng…

Đây là kết quả của sự đồng hành lâu dài giữa nhà trường và doanh nghiệp.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định phát biểu.

Giải pháp khơi thông nguồn lực, chuyển mạnh sang nghiên cứu gắn với địa chỉ ứng dụng

Nhắc đến nhiều mô hình hợp tác đáng khích lệ giữa nhà trường và doanh nghiệp thời gian qua; tuy nhiên, Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Lê Xuân Định cũng nhìn nhận liên kết “3 Nhà” vẫn chưa thực sự đi vào chiều sâu, quy mô còn khiêm tốn, mức độ lan tỏa chưa tương xứng với tiềm năng của mạng lưới viện nghiên cứu, trường đại học và nhu cầu đổi mới của cộng đồng doanh nghiệp.

Nhiều kết quả nghiên cứu của các trường đại học vẫn dừng ở quy mô phòng thí nghiệm, bài báo khoa học hoặc sản phẩm mẫu. Trong khi đó, doanh nghiệp gặp khó khăn khi tìm kiếm công nghệ trong nước phù hợp với yêu cầu thực tiễn sản xuất. Khoảng cách từ giảng đường, phòng thí nghiệm đến thị trường vẫn là thách thức cần được giải quyết bằng sự thay đổi căn bản trong tư duy và cách làm.

Để khơi thông nguồn lực, chuyển mạnh từ tư duy nghiên cứu hàn lâm đơn thuần sang nghiên cứu gắn với địa chỉ ứng dụng và đo lường bằng kết quả thực chất, Bộ Khoa học và Công nghệ xác định cần tập trung thúc đẩy ba định hướng và giải pháp trọng tâm.

Thứ nhất, đổi mới căn bản phương thức đặt hàng và tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo xuất phát trực tiếp từ bài toán thực tiễn của doanh nghiệp và đời sống.

Thứ hai, hoàn thiện thể chế tài chính, sở hữu trí tuệ để tháo gỡ triệt để các rào cản và thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu từ trường đại học.

Thứ ba, phát triển mạnh mẽ thị trường khoa học và công nghệ, chuyển từ quản lý theo quy trình sang quản lý theo kết quả đầu ra thực chất.

Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ nhấn mạnh: Mô hình hợp tác “3 Nhà” chỉ có thể thành công trọn vẹn khi có sự chuyển dịch đồng bộ trong nhận thức và trách nhiệm của cả ba bên.

Nhà nước chuyển mạnh từ tư duy kiểm soát thủ tục sang kiến tạo thể chế, đặt bài toán lớn, bố trí vốn mồi và sẵn sàng chấp nhận, chia sẻ rủi ro nghiên cứu.

Nhà trường, viện nghiên cứu chủ động mở cửa phòng lab, lắng nghe hơi thở thị trường, lấy việc giải quyết bài toán phát triển và thương mại hóa kết quả làm sứ mệnh trọng tâm.

Doanh nghiệp phát huy vai trò chủ lực, chủ động đầu tư nguồn lực, đưa chuyên gia đồng hành cùng nhà trường từ giai đoạn xây dựng đề cương nhiệm vụ.

Bộ trưởng Bộ GD&ĐT Hoàng Minh Sơn phát biểu tại hội nghị.

Doanh nghiệp - nhà trường cần đồng hành từ đầu, thay vì quan hệ đặt hàng - chờ bàn giao sản phẩm

Trong phiên toàn thể, hội nghị nghe báo cáo kết quả 3 phiên chuyên đề, tham luận, thảo luận. Trong đó, nội dung trao đổi tập trung vào 3 câu hỏi: Bài toán nào đang cần người giải? Kết quả nghiên cứu nào đang cần người sử dụng? Khâu nào cơ quan Nhà nước cần hỗ trợ? Những ý kiến trao đổi là căn cứ quan trọng để Bộ GD&ĐT, Bộ Khoa học - Công nghệ hoàn thiện danh mục các bài toán ưu tiên và báo cáo với Chính phủ.

Phát biểu kết luận, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhận định, hội nghị có ý nghĩa thiết thực, góp phần cụ thể hóa chủ trương tại Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Qua ba phiên chuyên đề, nhiều nội dung quan trọng đã được làm rõ.

Cùng với nhìn nhận những bất cập, nút thắt, Bộ trưởng cho rằng, điều cần tập trung hơn lúc này là nhìn nhận nguyên nhân, từ tư duy, nhận thức, động lực, nguồn lực đến hạ tầng và không gian phát triển.

Theo Bộ trưởng, khoảng cách giữa nhà trường và doanh nghiệp một phần xuất phát từ sự khác biệt trong cách tiếp cận. Các nhà khoa học có thế mạnh về tư duy nghiên cứu; trong khi doanh nghiệp hiểu thị trường, nắm bắt nhu cầu sản xuất, kinh doanh. Hai bên cần chia sẻ, bổ sung cho nhau để có thể cùng giải quyết vấn đề.

Với giảng viên đại học, Bộ trưởng cho rằng, nhiệm vụ không chỉ là giảng dạy; nghiên cứu cũng không chỉ dừng ở việc tạo ra sản phẩm khoa học. Cần hướng tới việc chuyển hóa kết quả nghiên cứu thành sản phẩm công nghệ và xa hơn là sản phẩm thương mại. Đây là những cấp độ khác nhau, đòi hỏi nỗ lực và cách tiếp cận khác nhau. Muốn vậy, cần thay đổi nhận thức về vai trò của trường đại học trong hệ sinh thái khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Muốn có sản phẩm công nghệ tốt phải có sản phẩm nghiên cứu tốt. Những sản phẩm thực sự có chất lượng sẽ có khả năng thu hút doanh nghiệp, nhà đầu tư trong nước, thậm chí cả nhà đầu tư nước ngoài. Nhưng để tạo ra sản phẩm như vậy cần thời gian, công sức và đội ngũ nghiên cứu đủ mạnh, trong đó có lực lượng nghiên cứu sinh. Đối với doanh nghiệp, cần xem xét mức độ phù hợp, đủ mạnh của các chính sách khuyến khích, trong đó có chính sách thuế. Các cách tiếp cận phù hợp với từng nhóm doanh nghiệp cũng được Bộ trưởng chia sẻ.

Theo Bộ trưởng, muốn có đổi mới sáng tạo và sản phẩm công nghệ tốt cần đạt được một số lượng sản phẩm nghiên cứu đủ lớn, từ đó mới có thể lựa chọn những sản phẩm thực sự xuất sắc. Các mô hình kinh doanh có thể thay đổi, nhưng sản phẩm công nghệ chuyên sâu, dựa trên kết quả nghiên cứu tốt, có giá trị và lợi thế cạnh tranh bền vững. Đây là lĩnh vực cần thời gian, nguồn lực và sự đầu tư lâu dài. Vì vậy, cần trở lại với vai trò đầu tư của Nhà nước: gắn đào tạo với nghiên cứu chất lượng cao, phát triển các nhóm nghiên cứu mạnh, đầu tư phòng thí nghiệm trọng điểm và quan tâm cả chuỗi nghiên cứu, từ khoa học cơ bản đến công nghệ ứng dụng. Đó mới là nền tảng tạo ra giá trị lâu dài.

Một trong những điểm nhấn của Hội nghị là công bố 7 cam kết hợp tác thực hiện chương trình khoa học và công nghệ của Bộ GD&ĐT triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, với sự tham gia của 6 cơ sở giáo dục đại học và 15 doanh nghiệp, hợp tác xã.

Bộ trưởng đề nghị Cục Khoa học, Công nghệ và Thông tin tiếp thu các ý kiến, kết quả trao đổi tại Hội nghị để bổ sung, hoàn thiện đề án về mô hình hợp tác “3 Nhà” trình Thủ tướng Chính phủ. Với cơ sở giáo dục đại học, nhà khoa học và doanh nghiệp, Bộ trưởng mong sau hội nghị sẽ cùng hành động. Cơ chế, chính sách hiện nay đã có nhiều, nhưng phải bắt tay vào làm mới nhận diện đầy đủ những vướng mắc cần tiếp tục tháo gỡ.

Các doanh nghiệp và nhà trường cũng cần xóa bỏ định kiến, chủ động tiếp cận và đồng hành với nhau ngay từ đầu, thay vì chỉ dừng ở quan hệ đặt hàng và chờ bàn giao sản phẩm. Hợp tác nghiên cứu, phát triển công nghệ là quá trình dài, có khó khăn và rủi ro, vì vậy không nên kỳ vọng có thể đạt được nhiều kết quả ngay lập tức. Trước mắt, cần hướng tới những sản phẩm tiêu biểu trong năm nay và năm tới, từ những kết quả đã có và những sản phẩm tiếp tục được phát triển.

Qua đó, hợp tác “3 Nhà” sẽ đóng góp thiết thực cho sự phát triển khoa học, công nghệ của đất nước, đồng thời tạo nền tảng lâu dài để phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, gắn kết đào tạo với nghiên cứu.

Đại biểu tham dự hội nghị chụp ảnh lưu niệm.