Hợp tác logistics Việt - Lào: Mở rộng không gian tăng trưởng mới

Cơ hội lớn từ vị trí địa kinh tế và kết nối khu vực

Trong bối cảnh thương mại khu vực ngày càng gắn chặt với chuỗi cung ứng toàn cầu, logistics không còn đơn thuần là dịch vụ vận tải hay kho bãi mà đã trở thành “hạ tầng mềm” của nền kinh tế, quyết định tốc độ lưu chuyển hàng hóa, sức cạnh tranh của doanh nghiệp và khả năng hội nhập quốc tế của mỗi quốc gia.

Thông tin từ Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương, tại Diễn đàn Doanh nghiệp Logistics Lào - Việt Nam tổ chức tại Vientiane ngày 26/5/2026, nhiều định hướng hợp tác mới đã được đặt ra, cho thấy dư địa rất lớn để hai nước cùng phát triển hệ sinh thái logistics xuyên biên giới.

Diễn đàn Doanh nghiệp Logistics Việt Nam – Lào năm 2026. Ảnh: Xuân Tú/PV TTXVN tại Lào

Phát biểu khai mạc diễn đàn, ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu – Bộ Công Thương nhấn mạnh, quan hệ hữu nghị vĩ đại, đoàn kết đặc biệt và hợp tác toàn diện Việt Nam - Lào là tài sản vô giá của hai dân tộc, được các thế hệ lãnh đạo và nhân dân hai nước dày công vun đắp. Trên nền tảng chính trị đặc biệt đó, hợp tác kinh tế, thương mại và kết nối logistics giữa hai nước thời gian qua tiếp tục đạt được nhiều kết quả tích cực, thực chất và ngày càng đi vào chiều sâu.

Theo số liệu công bố của Bộ Công Thương Việt Nam, năm 2024, kim ngạch thương mại song phương Việt Nam - Lào lần đầu tiên vượt mốc 2 tỷ USD, đạt khoảng 2,2 tỷ USD; đến năm 2025 đạt khoảng 2,98 tỷ USD, tăng 32,7% so với năm 2024. Bộ Công Thương hai nước Việt Nam - Lào đã thống nhất mục tiêu phấn đấu đưa kim ngạch thương mại song phương đạt trên 4 tỷ USD vào năm 2026 và hướng tới 10 tỷ USD vào năm 2030.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, hợp tác phát triển logistics và kết nối hạ tầng chuỗi cung ứng có vai trò đặc biệt quan trọng. Trong thời gian qua, hai bên đã tích cực phối hợp thúc đẩy kết nối giao thông, thương mại biên giới, tạo thuận lợi thương mại, phát triển các hành lang kinh tế Đông - Tây, kết nối hàng hóa của Lào qua hệ thống cảng biển Việt Nam, đồng thời tăng cường hợp tác về hải quan, cửa khẩu và logistics xuyên biên giới.

“Chúng ta có thể khẳng định rằng, tiềm năng hợp tác logistics giữa hai nước còn rất lớn. Việt Nam có lợi thế về hệ thống cảng biển, mạng lưới logistics và khả năng kết nối quốc tế; trong khi Lào có vị trí chiến lược tại khu vực Tiểu vùng Mê Kông mở rộng, đóng vai trò cầu nối quan trọng giữa ASEAN với khu vực nội địa châu Á. Nếu được kết nối hiệu quả, hai nền kinh tế Việt Nam - Lào sẽ bổ trợ lẫn nhau rất mạnh mẽ trong phát triển chuỗi cung ứng khu vực”, ông Trần Thanh Hải nêu rõ.

Thông tin về Chiến lược phát triển dịch vụ logistics Việt Nam thời kỳ 2025 - 2035, tầm nhìn đến năm 2050 được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 2229/QĐ-TTg ngày 9/10/2025, TS. Bùi Bá Nghiêm, Chuyên viên cao cấp, Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương cho hay, logistics được xác định là ngành dịch vụ nền tảng, giữ vai trò kết nối sản xuất, thương mại, xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng quốc gia, khu vực, toàn cầu.

Một trong những điểm đáng chú ý của chiến lược là tư duy phát triển logistics theo hướng tích hợp, liên ngành, liên vùng và liên kết quốc tế thay vì phát triển riêng lẻ từng loại hình dịch vụ.

Trong bức tranh đó, hợp tác logistics Việt Nam - Lào được đánh giá có vai trò đặc biệt quan trọng. Việt Nam có hệ thống cảng biển quốc tế, mạng lưới logistics và năng lực kết nối thương mại quốc tế; trong khi Lào sở hữu vị trí chiến lược tại khu vực Đông Nam Á lục địa, là cửa ngõ kết nối các hành lang kinh tế khu vực. Hai nền kinh tế có tính bổ trợ cao trong phát triển chuỗi cung ứng và logistics xuyên biên giới.

Đây chính là nền tảng để hàng hóa Lào thông qua hệ thống cảng biển Việt Nam có thể kết nối hiệu quả hơn với thị trường quốc tế, đồng thời giúp Việt Nam mở rộng không gian logistics khu vực.

Các số liệu được Viện Nghiên cứu và Phát triển Logistics Việt Nam (VLI) tổng hợp cho thấy, tiềm năng hợp tác còn rất lớn. Năm 2023, Lào xuất khẩu sang Việt Nam 1,4 tỷ USD, với các mặt hàng chủ lực gồm cao su, điện và nước có hương vị. Trong giai đoạn 2018 - 2023, xuất khẩu của Lào sang Việt Nam tăng trưởng trung bình 9,43% mỗi năm. Ở chiều ngược lại, Việt Nam xuất khẩu sang Lào 540 triệu USD năm 2023, với các mặt hàng chính gồm xăng dầu tinh chế, xe máy - xe đạp và trái cây họ cam quýt.

Việt Nam có tiềm năng lớn mở rộng hợp tác logistics với các đối tác, trong đó có Lào

Không chỉ vậy, Việt Nam hiện có 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA) đang có hiệu lực và 2 FTA đang đàm phán, tạo ra dư địa rất lớn cho phát triển logistics và trung chuyển hàng hóa trong khu vực.

Một điểm đáng chú ý khác là Việt Nam hiện nằm trong nhóm các nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng thương mại và logistics cao trong khu vực; hệ thống cảng biển, cửa khẩu, hạ tầng giao thông và thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ. Nhìn rộng hơn, logistics Việt - Lào không còn là câu chuyện song phương đơn lẻ. Đó đang là "mắt xích" trong hành lang logistics ASEAN, Tiểu vùng Mekong mở rộng và kết nối châu Á - Thái Bình Dương.

Động lực từ hạ tầng, logistics xanh và chuyển đổi số

Một trong những “nút mở” quan trọng nhất của hợp tác logistics Việt - Lào hiện nay là hạ tầng kết nối xuyên biên giới. Ông Trần Tiến Dũng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cho hay, cảng Lào - Việt tại Vũng Áng hiện là điểm kết nối quan trọng. Chính phủ Lào sở hữu 60% cổ phần tại cảng này. Cảng nằm trong Khu kinh tế Vũng Áng, có độ sâu luồng đạt -12,5 mét, có thể tiếp nhận tàu đến 100.000 DWT. Hiện, cảng đang tiếp nhận nhiều tàu hàng rời và có tuyến container hàng tuần kết nối Vũng Áng với Hải Phòng.

Từ Vũng Áng, kết nối đường bộ sang Lào tương đối thuận lợi thông qua các cặp cửa khẩu như Cầu Treo - Nam Phao, Cha Lo - Na Phao và Lao Bảo - Đensavan. Bên cạnh đó, cảng Mỹ Thủy tại Quảng Trị đang trong quá trình hoàn thiện xây dựng, còn cảng Đà Nẵng hiện đã có nhiều tuyến tàu hàng rời và container thường xuyên khai thác. Đây được xem là các “cửa mở” quan trọng giúp Lào gia tăng khả năng tiếp cận biển và kết nối chuỗi cung ứng quốc tế.

Tuy nhiên, cùng với cơ hội, nhiều thách thức cũng được chỉ ra như: chi phí logistics còn cao, kết nối giữa các phương thức vận tải chưa đồng bộ, hạ tầng logistics chưa thực sự hiện đại và chuyển đổi số cần được thúc đẩy mạnh hơn. Đó cũng là lý do logistics xanh và logistics số đang trở thành hướng đi chiến lược.

Theo định hướng của Việt Nam, chuyển đổi số được xác định là động lực cốt lõi nhằm nâng cao năng suất, giảm chi phí và tăng tính minh bạch trong hoạt động logistics. Việt Nam sẽ thúc đẩy phát triển hệ sinh thái logistics số quốc gia; ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, internet vạn vật và blockchain trong quản lý vận tải, kho bãi, cửa khẩu và chuỗi cung ứng.

Song song với đó là định hướng phát triển logistics xanh nhằm giảm phát thải, sử dụng năng lượng hiệu quả và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững.

Ông Dũng cho biết, VLA đang thúc đẩy nhiều dự án liên quan tới ESG, phát triển bền vững, logistics xanh, vận tải xanh, đo lường và giao dịch chứng chỉ carbon. Đồng thời, VLA cũng nghiên cứu mô hình “Mua - Vận chuyển - Thanh toán” nhằm kết nối chuỗi logistics hiện đại giữa các quốc gia.

Tại diễn đàn, các bên cũng đề xuất nhiều giải pháp như hoàn thiện hạ tầng vận tải kết nối, phát triển logistics xuyên biên giới và thiết lập Cửa sổ chung ASEAN (ASW) cho hành lang logistics khu vực. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là rút ngắn thời gian vận chuyển hay giảm chi phí logistics. Điều lớn hơn nằm ở việc hình thành chuỗi cung ứng khu vực hiệu quả hơn, bền vững hơn và có khả năng chống chịu tốt hơn trước biến động toàn cầu.