Hợp tác xã khơi thông nguồn lực, tạo động lực xây dựng nông thôn mới

Không chỉ tổ chức sản xuất, liên kết nông dân với thị trường, hợp tác xã (HTX) còn là lực lượng quan trọng tập hợp nguồn lực, phát huy sức dân và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn. Với vai trò kết nối, hỗ trợ của hệ thống Liên minh HTX Việt Nam, kinh tế tập thể đang góp phần chuyển hóa nguồn lực xã hội thành động lực xây dựng nông thôn mới bền vững.

Từ liên kết sản xuất đến huy động sức dân

Một trong những yêu cầu trọng tâm của xây dựng nông thôn mới là chuyển đổi phương thức sản xuất từ nhỏ lẻ, phân tán sang liên kết, hợp tác, hình thành các chuỗi giá trị có khả năng cạnh tranh và phát triển bền vững. Trong quá trình đó, kinh tế tập thể, HTX ngày càng thể hiện vai trò là hạt nhân tổ chức sản xuất, tập hợp các hộ nông dân, kết nối nguồn lực và tạo nền tảng phát triển kinh tế nông thôn.

Theo báo cáo Tổng kết 05 năm triển khai, thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025, cả nước có khoảng 22.289 HTX nông nghiệp đang hoạt động. Nhiều HTX đã từng bước đổi mới phương thức quản trị, mở rộng liên kết sản xuất – tiêu thụ, ứng dụng khoa học công nghệ và tham gia sâu hơn vào các khâu chế biến, xây dựng thương hiệu, phát triển thị trường. Đây cũng là những nội dung quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn gắn với cơ cấu lại ngành nông nghiệp, Chương trình Mỗi xã một sản phẩm (OCOP), du lịch nông thôn và hỗ trợ khởi nghiệp.

Thực tế cho thấy, HTX không chỉ giúp các hộ nông dân khắc phục hạn chế về quy mô sản xuất mà còn tạo điều kiện tập trung đất đai, lao động, vốn, kỹ thuật và kinh nghiệm để hình thành vùng nguyên liệu, nâng cao chất lượng sản phẩm. Trong Chương trình OCOP, HTX chiếm khoảng 32,9% trong tổng số hơn 9.800 chủ thể tham gia. Con số này cho thấy sự hiện diện ngày càng rõ nét của kinh tế tập thể trong quá trình phát triển sản phẩm đặc trưng, khai thác lợi thế địa phương và nâng cao giá trị nông sản.

Tại các vùng chè tập trung ở Đại Từ, Phú Lương (Thái Nguyên), nhiều HTX đã phát huy vai trò tổ chức sản xuất, cung ứng vật tư, hướng dẫn kỹ thuật, sơ chế, chế biến và kết nối tiêu thụ. Thông qua liên kết các hộ thành viên và xây dựng quy trình sản xuất thống nhất, HTX góp phần nâng cao chất lượng, giá trị sản phẩm, đồng thời củng cố thương hiệu chè địa phương trên thị trường. Những mô hình như vậy cho thấy khi người nông dân tham gia tổ chức kinh tế tập thể, các nguồn lực riêng lẻ có thể được tập hợp, sử dụng hiệu quả hơn và tạo ra giá trị lớn hơn.

Không dừng lại ở nguồn lực nội tại, HTX còn đóng vai trò trung gian giúp người dân tiếp cận các nguồn vốn tín dụng, chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất và các chương trình mục tiêu quốc gia. Dư nợ tín dụng phục vụ nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn các xã đạt khoảng 2,4 triệu tỷ đồng. Trong đó, Ngân hàng Chính sách xã hội tiếp tục là một kênh quan trọng hỗ trợ hộ nghèo, hộ cận nghèo và các đối tượng chính sách. Thông qua hoạt động tư vấn, tổ chức sản xuất và liên kết thành viên, HTX góp phần giúp người dân sử dụng vốn đúng mục đích, nâng cao hiệu quả đầu tư và giảm thiểu rủi ro trong sản xuất.

Vai trò của HTX trong huy động nguồn lực còn được thể hiện rõ qua việc kết nối và phát huy sức dân. Theo báo cáo của Chính phủ, tổng nguồn lực huy động thực hiện Chương trình xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2021-2025, lũy kế đến tháng 6/2025, đạt khoảng 3.851.162 tỷ đồng, gấp 1,8 lần giai đoạn 2016-2020. Trong đó, vốn từ doanh nghiệp và người dân đạt khoảng 853.517,8 tỷ đồng, chiếm khoảng 22,2%.

Đằng sau những con số đó là sự tham gia ngày càng chủ động của cộng đồng dân cư thông qua nhiều hình thức: góp vốn, góp công, hiến đất, tham gia xây dựng kết cấu hạ tầng, phát triển sản xuất và bảo vệ môi trường. Với tính chất là tổ chức kinh tế do các thành viên tự nguyện thành lập, HTX có điều kiện tập hợp, tổ chức và điều phối sự tham gia của người dân, qua đó góp phần bảo đảm các nguồn lực được sử dụng thiết thực, công khai và phù hợp với nhu cầu thực tế.

Quan trọng hơn, hiệu quả của HTX không chỉ được đo bằng quy mô sản xuất hay doanh thu mà còn thể hiện ở khả năng tạo việc làm, nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống. Đến hết tháng 6/2025, khoảng 81% số xã đạt tiêu chí về thu nhập; thu nhập bình quân đầu người khu vực nông thôn năm 2024 đạt khoảng 54 triệu đồng/người/năm, tăng 1,3 lần so với năm 2020. Nhiều HTX tham gia phát triển sản phẩm OCOP, du lịch nông thôn, làng nghề và dịch vụ đã mở rộng cơ hội việc làm, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao đời sống vật chất cho người dân.

Cùng với những chuyển biến về kinh tế, quá trình tham gia HTX còn giúp nông dân nâng cao trình độ quản lý, kiến thức sản xuất, kỹ năng tiếp cận thị trường và khả năng ứng dụng công nghệ. Từ tư duy sản xuất đơn lẻ, người dân từng bước chuyển sang tư duy kinh tế nông nghiệp, chú trọng chất lượng, tiêu chuẩn, liên kết và giá trị gia tăng. Đây chính là nền tảng quan trọng để xây dựng nông thôn mới không chỉ khang trang về hạ tầng mà còn phát triển về sinh kế, tri thức và năng lực tự chủ của cộng đồng.

Chuyển hóa các nguồn lực thành năng lực sản xuất

Nếu HTX là chủ thể trực tiếp tổ chức sản xuất, tập hợp nguồn lực tại cơ sở thì hệ thống Liên minh Hợp tác xã Việt Nam giữ vai trò kết nối, hỗ trợ và thúc đẩy sự phát triển của khu vực kinh tế tập thể trên phạm vi cả nước. Thông qua mạng lưới từ Trung ương đến địa phương, hệ thống Liên minh HTX Việt Nam góp phần đưa chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế tập thể vào thực tiễn, đồng thời kết nối HTX với các cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng, doanh nghiệp và các đối tác thị trường.

Trong xây dựng nông thôn mới, vai trò này được thể hiện trước hết ở công tác tuyên truyền, vận động, tư vấn và hỗ trợ phát triển các mô hình kinh tế tập thể. Thông qua phối hợp với chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội, hệ thống Liên minh HTX Việt Nam góp phần nâng cao nhận thức của cán bộ, thành viên HTX và người dân về lợi ích của liên kết, hợp tác; thúc đẩy việc thành lập mới, củng cố và nâng cao chất lượng hoạt động của các HTX.

Không chỉ hỗ trợ về tổ chức, hệ thống Liên minh HTX Việt Nam còn có vai trò quan trọng trong kết nối nguồn lực phục vụ sản xuất, kinh doanh. Các hoạt động tư vấn chính sách, đào tạo, bồi dưỡng cán bộ quản lý, chuyển giao khoa học kỹ thuật, xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm và kết nối cung cầu đã giúp nhiều HTX nâng cao năng lực hoạt động, mở rộng thị trường và từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị. Đây cũng là cách thức quan trọng để chuyển hóa các nguồn lực hỗ trợ của Nhà nước và xã hội thành năng lực sản xuất, kinh doanh cụ thể tại khu vực nông thôn.

Đặc biệt, thông qua việc thúc đẩy các mô hình liên kết, tổ chức kinh tế tập thể và các hình thức hợp tác ở cơ sở, hệ thống Liên minh HTX Việt Nam góp phần phát huy vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng nông thôn mới. Khi được tập hợp trong các tổ chức hợp tác, người dân không chỉ tham gia đóng góp nguồn lực mà còn có cơ hội cùng bàn bạc, lựa chọn phương án sản xuất, giám sát và thụ hưởng thành quả phát triển. Tinh thần tự nguyện, dân chủ, tương trợ và cùng có lợi trong HTX vì thế trở thành nền tảng để củng cố sự đồng thuận, tăng cường đoàn kết cộng đồng và nâng cao trách nhiệm của người dân đối với địa phương.

Cùng với đó, các phong trào thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi, đoàn kết giúp nhau làm giàu và giảm nghèo bền vững, cũng như các mô hình tổ chức sản xuất theo nguyên tắc “5 tự”, “5 cùng”, đã góp phần thúc đẩy tinh thần chủ động, sáng tạo và hợp tác trong cộng đồng nông thôn. Qua đó, việc huy động nguồn lực không chỉ dừng ở đóng góp tiền của, ngày công hay đất đai mà còn bao gồm tri thức, kinh nghiệm, sáng kiến và sự đồng hành của người dân trong quá trình phát triển địa phương.

Trước yêu cầu mới của xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2026-2035, vai trò của kinh tế tập thể và hệ thống Liên minh HTX Việt Nam càng cần được phát huy theo hướng thực chất, chuyên nghiệp và hiện đại hơn. Trọng tâm là tiếp tục củng cố năng lực quản trị HTX; ưu tiên phát triển HTX nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh; thúc đẩy liên kết sản xuất – tiêu thụ với doanh nghiệp; hình thành vùng nguyên liệu tập trung và phát triển các mô hình kinh tế nông thôn tích hợp nhiều giá trị.

Để làm được điều đó, hệ thống Liên minh HTX Việt Nam cần tiếp tục phát huy vai trò nòng cốt trong tư vấn, hỗ trợ, kết nối thị trường, đào tạo nguồn nhân lực và tham gia phản biện, đề xuất hoàn thiện chính sách phát triển kinh tế tập thể. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa Liên minh HTX các cấp với chính quyền địa phương, các tổ chức đoàn thể, doanh nghiệp và tổ chức tín dụng, tạo môi trường thuận lợi để HTX tiếp cận nguồn lực, nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

Mai An

Nguồn TCDN: https://taichinhdoanhnghiep.net.vn/hop-tac-xa-khoi-thong-nguon-luc-tao-dong-luc-xay-dung-nong-thon-moi-d71435.html