HSBC: Doanh nghiệp Việt giữ niềm tin tăng trưởng

Khảo sát của HSBC cho thấy 86% doanh nghiệp vẫn tin tưởng vào khả năng mở rộng thương mại quốc tế trong hai năm tới, trong đó Việt Nam và Philippines dẫn đầu về mức độ lạc quan với tỷ lệ 94%.

Doanh nghiệp Việt giữ niềm tin tăng trưởng giữa biến động thương mại toàn cầu. Ảnh minh họa: Mekong ASEAN.

Doanh nghiệp Việt giữ niềm tin tăng trưởng giữa biến động thương mại toàn cầu. Ảnh minh họa: Mekong ASEAN.

Trong bối cảnh thương mại toàn cầu tiếp tục đối mặt với những gián đoạn và bất định về chính sách thuế quan, chi phí năng lượng đang nổi lên như một thách thức lớn đối với hoạt động của doanh nghiệp. Đây là một trong những phát hiện đáng chú ý từ Khảo sát Thương mại Toàn cầu 2026 của HSBC, thực hiện với 10.000 lãnh đạo cấp cao tại doanh nghiệp thuộc 26 thị trường, tập trung vào các vấn đề thương mại, thuế quan, chuỗi cung ứng và công nghệ.

Theo khảo sát, năng lượng là yếu tố được doanh nghiệp nhắc đến nhiều nhất khi đánh giá những tác động đến cơ cấu chi phí hoạt động trong sáu tháng qua, với tỷ lệ 44%. Con số này nhỉnh hơn mức 43% đối với thuế quan và 41% đối với chi phí vận chuyển hàng hóa, cho thấy áp lực từ năng lượng đang trở thành một biến số ngày càng quan trọng trong bài toán vận hành và duy trì lợi nhuận.

Áp lực này được dự báo chưa sớm hạ nhiệt. Có 68% lãnh đạo doanh nghiệp cho biết đã phải đối mặt với tình trạng chi phí tổng thể gia tăng, trong khi 72% dự kiến chi phí sẽ tiếp tục tăng trong hai năm tới. Không chỉ chịu sức ép về chi phí, 59% doanh nghiệp cho biết nhu cầu vốn lưu động đã tăng kể từ năm 2025. Đáng chú ý, 92% dự báo tình trạng chậm trễ hoặc gián đoạn chuỗi cung ứng sẽ ảnh hưởng đến doanh thu trong hai năm tới.

Trước những sức ép trên, doanh nghiệp đang chủ động triển khai nhiều biện pháp nhằm bảo vệ biên lợi nhuận và duy trì năng lực cạnh tranh. Trong đó, cải thiện hiệu quả và năng suất là lựa chọn phổ biến nhất, được 53% lãnh đạo doanh nghiệp đề cập. Tiếp theo là đàm phán lại các thỏa thuận với nhà cung cấp (43%), chấp nhận hạch toán phần chi phí gia tăng vào biên lợi nhuận (38%) và chuyển một phần chi phí sang khách hàng (36%).

Doanh nghiệp vẫn tự tin và đang củng cố khả năng chống chịu trước những bất định

Dù phải đối mặt với nhiều sức ép, niềm tin vào triển vọng thương mại quốc tế vẫn được duy trì. Có tới 86% lãnh đạo doanh nghiệp tham gia khảo sát tin tưởng hoạt động thương mại quốc tế sẽ tiếp tục mở rộng trong hai năm tới.

Niềm tin này đi cùng với những thay đổi cụ thể trong chiến lược vận hành. Phần lớn doanh nghiệp đã triển khai hoặc đang lên kế hoạch thực hiện các giải pháp nhằm tăng tính linh hoạt, giảm phụ thuộc vào một nguồn cung hoặc tuyến thương mại nhất định. Trong đó, đa dạng hóa mạng lưới nhà cung cấp trên nhiều khu vực được 88% doanh nghiệp lựa chọn; bảo đảm nguồn cung năng lượng và tối ưu hóa các tuyến thương mại cùng đạt 86%. Bên cạnh đó, 85% doanh nghiệp đang xây dựng chuỗi cung ứng khép kín hơn tại các khu vực trọng điểm hoặc tăng lượng hàng tồn kho để chủ động ứng phó với gián đoạn.

Đáng chú ý, những điều chỉnh này không chỉ giúp doanh nghiệp giảm thiểu rủi ro mà còn tạo ra hiệu quả tài chính bước đầu. Có 78% doanh nghiệp cho biết các thay đổi trong chuỗi cung ứng đã góp phần cải thiện vốn lưu động và dòng tiền. Điều này cho thấy khả năng chống chịu đang dần trở thành một yếu tố gắn liền với hiệu quả hoạt động, thay vì chỉ là giải pháp ứng phó tình thế trước những biến động bên ngoài.

Song song với việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng, doanh nghiệp cũng đẩy nhanh chuyển đổi mô hình kinh doanh theo hướng linh hoạt và số hóa. Có 81% lãnh đạo cho biết doanh nghiệp đã chuyển hướng sang mô hình dịch vụ hoặc mô hình kinh doanh số, trong khi 86% đã mở rộng hoặc có kế hoạch mở rộng các kênh bán hàng trực tuyến nhằm tiếp cận thị trường mới. Đặc biệt, 44% xem việc chuyển đổi sang mô hình dịch vụ hoặc kinh doanh số là giải pháp hiệu quả nhất để ứng phó với những bất định về thương mại và thuế quan.

Ông Vivek Ramachandran, Giám đốc Khối Giải pháp Thương mại Toàn cầu của HSBC. Ảnh: HSBC.

Ông Vivek Ramachandran, Giám đốc Khối Giải pháp Thương mại Toàn cầu của HSBC. Ảnh: HSBC.

Ông Vivek Ramachandran, Giám đốc Khối Giải pháp Thương mại Toàn cầu của HSBC, nhận định chi phí năng lượng đã trở thành yếu tố then chốt mà doanh nghiệp phải cân nhắc khi quản lý chuỗi cung ứng quốc tế. Trước áp lực này, các doanh nghiệp đang tập trung bảo đảm nguồn cung năng lượng, nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng tính linh hoạt trong mô hình vận hành.

Theo ông, những động thái trên phản ánh sự thay đổi sâu rộng trong cách doanh nghiệp nhìn nhận khả năng chống chịu. Thay vì chỉ phản ứng trước từng áp lực chi phí riêng lẻ, doanh nghiệp đang chủ động thiết kế lại chuỗi cung ứng, tuyến thương mại và nguồn cung để thích ứng với bất định trong dài hạn. Những doanh nghiệp có vị thế tốt nhất để tăng trưởng sẽ là những đơn vị kết hợp được sự linh hoạt trong vận hành với năng lực quản lý thanh khoản, vốn lưu động và rủi ro.

AI đang được ứng dụng trên quy mô lớn trong thương mại

Bên cạnh những điều chỉnh về chuỗi cung ứng và mô hình kinh doanh, công nghệ đang mở ra một hướng tăng trưởng mới cho doanh nghiệp toàn cầu. Theo khảo sát, 70% doanh nghiệp dự báo các khoản đầu tư vào hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI) và hạ tầng năng lượng phục vụ AI sẽ làm gia tăng nhu cầu đối với sản phẩm, dịch vụ của họ trong hai năm tới.

AI cũng đang nhanh chóng đi vào các hoạt động thương mại thường nhật. Có 55% lãnh đạo doanh nghiệp cho biết đã ứng dụng công nghệ này trong dịch vụ khách hàng và hỗ trợ bán hàng, trong khi 50% sử dụng AI để hoạch định chiến lược và xây dựng các kịch bản kinh doanh.

Mức độ ứng dụng có sự khác biệt giữa các nhóm doanh nghiệp. Với những công ty có doanh thu hằng năm từ 2 tỷ USD trở lên, AI được sử dụng nhiều hơn trong các hoạt động mang tính chiến lược và quản trị rủi ro. Cụ thể, 59% doanh nghiệp thuộc nhóm này ứng dụng AI để giám sát chuỗi cung ứng và đánh giá rủi ro, cao hơn đáng kể so với tỷ lệ 47% ở nhóm doanh nghiệp có doanh thu từ 50 triệu đến 500 triệu USD.

Tuy nhiên, tốc độ ứng dụng công nghệ đang đặt ra một vấn đề khác: năng lực quản trị và kiểm soát AI chưa theo kịp quá trình triển khai. Khảo sát cho thấy 85% doanh nghiệp đã ứng dụng AI trong ít nhất một chức năng liên quan đến thương mại, nhưng 76% mới áp dụng không quá năm trong số mười biện pháp kiểm soát AI được xác định là cần thiết để bảo đảm quản trị hiệu quả.

Khoảng trống này thể hiện rõ ở các khâu giám sát và phân định trách nhiệm. Chỉ 36% doanh nghiệp thường xuyên kiểm tra kết quả đầu ra của AI, trong khi tỷ lệ doanh nghiệp đã bổ nhiệm Giám đốc phụ trách AI hoặc chức danh tương đương mới đạt 30%. Điều này cho thấy bên cạnh bài toán mở rộng ứng dụng, doanh nghiệp còn cần chú trọng xây dựng các cơ chế kiểm soát, giám sát và xác định trách nhiệm để khai thác AI một cách hiệu quả, an toàn.

Doanh nghiệp đa dạng hóa mạng lưới quốc tế để duy trì lợi thế dẫn đầu

Trước những biến động của thương mại toàn cầu, doanh nghiệp không chỉ điều chỉnh nguồn cung mà còn chủ động phân bổ lại sự hiện diện tại các thị trường quốc tế. Xu hướng này thể hiện qua sự gia tăng mức độ phụ thuộc vào nhiều khu vực, thay vì tập trung vào một số thị trường truyền thống.

Trong 26 thị trường được khảo sát, châu Âu là khu vực được doanh nghiệp lựa chọn nhiều nhất để gia tăng mức độ phụ thuộc, với tỷ lệ 48%, tăng từ 40% trong khảo sát trước của HSBC. Đông Nam Á đứng thứ hai với 44%, so với 36% trước đó. Trong khi đó, mức độ phụ thuộc vào Bắc Á cũng tăng từ 32% lên 38% trong vòng một năm.

Bắc Mỹ tiếp tục là khu vực thu hút sự quan tâm của doanh nghiệp. Có 38% doanh nghiệp cho biết đang gia tăng mức độ phụ thuộc vào thị trường này, tăng từ 32% trong khảo sát trước. Ở chiều ngược lại, tỷ lệ doanh nghiệp thu hẹp hoạt động gắn với Bắc Mỹ đã giảm từ 22% xuống 16% trong 12 tháng qua.

Đáng chú ý, Mỹ đang trở thành một trong những động lực chính của xu hướng dịch chuyển này. Có 30% doanh nghiệp toàn cầu dự kiến gia tăng mức độ phụ thuộc vào thị trường Mỹ, cao hơn mức 25% của năm trước. Xu hướng thể hiện rõ trong ngành ô tô, khi 45% doanh nghiệp có kế hoạch tăng mức độ phụ thuộc vào Bắc Mỹ. Trong khi đó, các doanh nghiệp công nghệ dành sự quan tâm lớn hơn cho châu Âu, với 53% dự kiến gia tăng mức độ phụ thuộc vào khu vực này.

Những con số trên cho thấy chiến lược đa dạng hóa thị trường không đồng nghĩa với việc rút khỏi các thị trường truyền thống. Thay vào đó, doanh nghiệp đang tái cân bằng mạng lưới quốc tế, vừa duy trì những thị trường có vai trò quan trọng, vừa mở rộng sự hiện diện tại các khu vực có tiềm năng tăng trưởng và khả năng hỗ trợ chuỗi cung ứng.

Khả năng chống chịu của Việt Nam

Trong bức tranh thương mại toàn cầu nhiều biến động, doanh nghiệp Việt Nam nổi lên với tâm thế đặc biệt tích cực. Có 94% doanh nghiệp Việt Nam tham gia khảo sát kỳ vọng hoạt động thương mại quốc tế sẽ tăng trưởng trong hai năm tới, đưa Việt Nam cùng Philippines trở thành hai thị trường có tỷ lệ lạc quan cao nhất, vượt mức bình quân 86% trên toàn cầu.

Tuy nhiên, sự lạc quan này không đồng nghĩa doanh nghiệp Việt Nam đứng ngoài những áp lực chi phí. Thuế quan hiện là yếu tố được doanh nghiệp trong nước đề cập nhiều nhất, với tỷ lệ 52%, cao hơn mức 43% toàn cầu. Chi phí năng lượng đứng thứ hai, được 49% doanh nghiệp lựa chọn, so với mức 44% trên toàn cầu.

Điểm đáng chú ý là khả năng thích ứng của doanh nghiệp Việt Nam đang cho thấy những kết quả tích cực. Có tới 90% doanh nghiệp tham gia khảo sát cho biết các điều chỉnh trong chuỗi cung ứng đã giúp cải thiện dòng tiền và vốn lưu động, cao hơn 12 điểm phần trăm so với mức bình quân toàn cầu. Đặc biệt, 97% doanh nghiệp Việt Nam nhận định các biện pháp ứng phó với bất định và gián đoạn thương mại đã mang lại hiệu quả, so với tỷ lệ 86% trên toàn cầu.

Một lợi thế khác của doanh nghiệp Việt Nam nằm ở khả năng tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA). Theo khảo sát, 99,6% doanh nghiệp Việt Nam đang sử dụng ít nhất một FTA, cao hơn mức 95% toàn cầu. Tuy nhiên, việc tham gia các hiệp định chưa đồng nghĩa doanh nghiệp đã khai thác hết những lợi ích mà các thỏa thuận này mang lại. Có tới 97% doanh nghiệp cho biết vẫn tồn tại những rào cản khiến họ chưa thể tận dụng FTA trên quy mô rộng hơn, cao hơn mức 92% toàn cầu.

Về định hướng thị trường, doanh nghiệp Việt Nam đang gia tăng mức độ gắn kết trước hết với thị trường trong nước, được 50% doanh nghiệp lựa chọn. Tiếp theo là Singapore với 46% và Thái Lan với 41%. Ở chiều ngược lại, xét từ góc độ các đối tác quốc tế, Malaysia là thị trường có tỷ lệ doanh nghiệp gia tăng mức độ phụ thuộc vào Việt Nam cao nhất, đạt 32%. Thái Lan đứng tiếp theo với 31%, trong khi Singapore và Hàn Quốc cùng đạt 29%.

Nhìn tổng thể, kết quả khảo sát cho thấy doanh nghiệp Việt Nam đang có nền tảng tương đối tích cực để mở rộng hoạt động thương mại quốc tế, thể hiện qua niềm tin tăng trưởng, hiệu quả điều chỉnh chuỗi cung ứng và mức độ tham gia sâu vào các FTA. Dù vậy, áp lực thuế quan, năng lượng và những rào cản trong khai thác các hiệp định thương mại vẫn là những vấn đề cần tiếp tục tháo gỡ để chuyển hóa tâm thế lạc quan thành năng lực cạnh tranh thực chất trên thị trường quốc tế.

Khảo sát Thương mại Toàn cầu 2026 của HSBC được thực hiện với 10.000 lãnh đạo cấp cao tại các doanh nghiệp thuộc 26 thị trường trong khoảng thời gian từ ngày 18/9 đến 6/10/2026. Có 250 phản hồi được ghi nhận tại mỗi thị trường: Úc, Bangladesh, Brazil, Ai Cập, Pháp, Đức, Indonesia, Ý, Nhật Bản, Malaysia, Philippines, Ả Rập Xê Út, Singapore, Hàn Quốc, Tây Ban Nha, Đài Loan (Trung Quốc), Thái Lan, Thổ Nhĩ Kỳ, Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) và Việt Nam.

Hồng Kông (Trung Quốc) và Mexico có 500 phản hồi tại mỗi thị trường. Ấn Độ, Trung Quốc đại lục, Vương quốc Anh và Mỹ có 1.000 phản hồi tại mỗi thị trường. 14% doanh nghiệp có doanh thu toàn cầu trên 2 tỷ USD trong 12 tháng qua; các doanh nghiệp còn lại có doanh thu từ 50 triệu đến 2 tỷ USD.

Kiều Chinh

Nguồn Mekong Asean: https://mekongasean.vn/hsbc-doanh-nghiep-viet-giu-niem-tin-tang-truong-61859.html