HTX chuyển mạnh từ phát triển số lượng sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh

Thứ trưởng Võ Văn Hưng: Phát triển HTX là phương thức tổ chức lại sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền nông nghiệp Việt Nam

Ông Võ Văn Hưng, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Ông Võ Văn Hưng, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước những yêu cầu đổi mới có tính căn bản, cần một phương thức tổ chức đủ năng lực để tập hợp nông dân, kết nối các nguồn lực, tổ chức vùng nguyên liệu, ứng dụng khoa học công nghệ, liên kết doanh nghiệp và thị trường, đồng thời bảo đảm quyền và lợi ích của người sản xuất. HTX chính là một trong những phương thức quan trọng để thực hiện yêu cầu đó. Trong một nền nông nghiệp với hàng triệu hộ sản xuất, HTX không chỉ là lựa chọn về mô hình tổ chức mà là con đường để khắc phục những sản xuất nhỏ lẻ, tạo sức mạnh về quy mô, nâng cao vị thế của người nông dân và đưa nông nghiệp Việt Nam tham gia ngày càng sâu hơn vào chuỗi giá trị. 

Vì vậy, theo Thứ trưởng, cần tiếp tục thay đổi về nhận thức: HTX không chỉ là đối tượng của chính sách hỗ trợ, mà phải trở thành một chủ thể kinh tế quan trọng trong tổ chức lại sản xuất, phát triển kinh tế nông nghiệp, xây dựng nông thôn hiện đại và thực hiện chuyển đổi xanh, chuyển đổi số. Đây cũng chính là tinh thần của Nghị quyết 20, Luật HTX năm 2023 và Chương trình tổng thể phát triển kinh tế tập thể giai đoạn 2026 - 2030.

Giai đoạn tới cần chuyển mạnh từ phát triển về số lượng sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh. “Không chỉ nói có bao nhiêu HTX mà quan trọng hơn phải trả lời: HTX hoạt động có hiệu quả hay không, thành viên có tăng thu nhập hay không, có sự tham gia sâu vào chuỗi giá trị hay không, có đủ năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững hay không”, Thứ trưởng nêu rõ.

Từ thực tiễn đó, Thứ trưởng Võ Văn Hưng nhấn mạnh những định hướng trọng tâm phát triển HTX trong thời gian tới. Thứ nhất, chuyển mạnh từ tư duy hỗ trợ HTX sang kiến tạo năng lực để HTX phát triển với tinh thần: Nhà nước kiến tạo - HTX  tự chủ - Doanh nghiệp liên kết - Thị trường dẫn dắt - Thành viên là trung tâm.

Thứ hai, đưa HTX trở thành hạt nhân tổ chức vùng nguyên liệu và chuỗi giá trị trong bối cảnh nghẽn kéo dài của nền nông nghiệp Việt Nam thời gian qua là sản xuất nhỏ lẻ, phân tán và liên kết chưa bền vững. 

Thứ ba, lấy khoa học công nghệ, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh làm động lực nâng cao năng lực cạnh tranh của HTX. 

Thứ tư, phát triển HTX theo hướng đa hoạt động, đa dịch vụ, đa giá trị.

Thứ năm, coi con người và năng lực quản trị là khâu đột phá, hình thành một thế hệ giám đốc, cán bộ quản trị HTX chuyên nghiệp, có tư duy thị trường, hiểu tài chính, công nghệ và quản trị chuỗi giá trị, có khả năng làm việc với doanh nghiệp, ngân hàng, nhà khoa học và các đối tác. 

Thứ trưởng nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng là HTX có thành viên thực chất, quản trị chuyên nghiệp, sản xuất theo tiêu chuẩn, kinh doanh theo thị trường, liên kết bền vững, ứng dụng công nghệ và tạo ra giá trị kinh tế, xã hội và môi trường. 

“Phát triển HTX vì vậy không phải là mục tiêu tự thân, cao hơn đó là phương thức để tổ chức lại sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền nông nghiệp và nâng cao vị thế của người nông dân; để người nông dân không chỉ là người sản xuất nguyên liệu mà ngày càng tham gia sâu vào chuỗi giá trị, có tiếng nói với thị trường và thực sự trở thành chủ thể của nền kinh tế Việt Nam", Thứ trưởng nêu vấn đề.

Thứ trưởng Võ Văn Hưng cho biết Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục đồng hành, kiến tạo và tạo điều kiện thuận lợi để HTX nâng cao năng lực, tiếp cận tốt hơn với nguồn lực và tham gia sâu hơn vào các chương trình, đề án phát triển nông nghiệp, nông dân và nông thôn.

"Chúng tôi tin tưởng rằng với sự lãnh đạo của Đảng, sự quản lý của Nhà nước, sự đồng hành của Liên minh HTX Việt Nam, sự chủ động của các địa phương, doanh nghiệp và đặc biệt khát vọng tự đổi mới, tự vươn lên của chính các HTX, nhiệm kỳ 2026 - 2031 sẽ tạo ra một bước chuyển biến mới về chất của kinh tế tập thể, HTX Việt Nam", Thứ trưởng khẳng định.

Ông Vũ Anh Khoa: "Saigon Co.op là minh chứng sinh động cho sức sống và tiềm năng của KTTT trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa"

Ông Vũ Anh Khoa, Chủ tịch HĐQT Liên hiệp HTX Thương mại TP HCM (Saigon Co.op)

Saigon Co.op - một đơn vị bán lẻ hàng tiêu dùng hiện đại thuần Việt - là đơn vị tiêu biểu của mô hình kinh tế hợp tác Việt Nam. Tham luận tại Đại hội, ông Vũ Anh Khoa, Chủ tịch HĐQT Liên hiệp HTX Thương mại TP HCM (Saigon Co.op) cho biết, trong bối cảnh đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu tăng trưởng nhanh, bền vững và hội nhập sâu rộng, Saigon Co.op xác định mục tiêu chiến lược đến năm 2030 là vươn tầm quy mô quốc gia, được vào danh sách xếp hạng Top 300 HTX lớn nhất thế giới. Đây cũng là mục tiêu mà Trung ương đã đề ra trong Nghị quyết 20-NQ/TW. 

Để hiện thực hóa mục tiêu này, Saigon Co.op tập trung vào một số định hướng trọng tâm. Trong đó, tiếp tục đổi mới mô hình quản trị HTX hiện đại, hướng đến xây dựng mô hình quản trị tiên tiến, minh bạch, hiệu quả theo chuẩn quốc tế; nâng cao chất lượng quản trị thành viên, quản trị tài chính, quản trị rủi ro và quản trị dữ liệu; kết nạp thành viên mới có uy tín, kinh nghiệm và khát vọng phát triển trên quy mô toàn quốc.

Saigon Co.op cũng đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, tập trung nguồn lực để đầu tư mạnh vào hạ tầng số, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, thương mại điện tử và logistics thông minh; phát triển hệ sinh thái bán lẻ đa kênh tích hợp giữa trực tiếp và trực tuyến.

Nhằm phát triển chuỗi cung ứng xanh, giá tốt và bền vững, HTX mở rộng liên kết với HTX nông nghiệp, doanh nghiệp sản xuất trong nước và các chủ thể OCOP; xây dựng chuỗi giá trị hàng Việt chất lượng cao giá tốt gắn với tiêu dùng xanh, kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững.

Đồng thời, đẩy mạnh đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý HTX theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại; xây dựng văn hóa đổi mới sáng tạo và phát triển đội ngũ nhân lực số. 

Song song đó, HTX mở rộng hợp tác quốc tế, thông qua tăng cường hợp tác với ICA, các tổ chức HTX khu vực và các đối tác chiến lược toàn cầu để học hỏi kinh nghiệm về mô hình tổ chức quản trị, kinh doanh, tiếp cận công nghệ và mở rộng thị trường.

“Hành trình phát triển của Saigon Co.op là minh chứng sinh động cho sức sống và tiềm năng của mô hình kinh tế tập thể (KTTT) trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Với khát vọng đổi mới, tinh thần đoàn kết và trách nhiệm vì cộng đồng, Saigon Co.op sẽ tiếp tục nỗ lực tiên phong đổi mới sáng tạo, kết nạp thành viên mới trên khắp mọi miền, phát triển bền vững và hội nhập quốc tế, góp phần cùng hệ thống HTX Việt Nam đoàn kết khẳng định vị thế ngày càng cao trong khu vực và trên thế giới; mong được sự ủng hộ, tin yêu của hệ thống chính trị, nhân dân cả nước, và khách hàng thân quý”, Chủ tịch HĐQT Saigon Co.op bày tỏ.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh: "HTX khẳng định vai trò ngày càng quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội tỉnh"

Ông Phan Thế Tuấn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh.

Tham luận tại Đại hội, ông Phan Thế Tuấn, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh cho biết, từ ngày 1/7/2025, tỉnh Bắc Ninh mới được thành lập trên cơ sở hợp nhất hai tỉnh Bắc Giang và Bắc Ninh, với tổng diện tích tự nhiên hơn 4.718 km2, dân số trên 3,6 triệu người, quy mô kinh tế đứng thứ 5 cả nước. Giai đoạn 2021 - 2025, tốc độ tăng trưởng GRDP bình quân ước đạt gần 9%/năm; GRDP bình quân đầu người đạt khoảng 5.810 USD; thu nhập bình quân đầu người đạt trên 69 triệu đồng/năm. Những kết quả đó có sự đóng góp quan trọng của khu vực KTTT, HTX - thành phần kinh tế ngày càng khẳng định vai trò trong phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Trong thời gian qua, tỉnh Bắc Ninh luôn xác định phát triển KTTT, HTX là nhiệm vụ quan trọng nhằm thúc đẩy sản xuất, nâng cao thu nhập cho người dân, góp phần xây dựng nông thôn mới và phát triển kinh tế bền vững. Tỉnh đã bám sát chủ trương, định hướng của Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 16/6/2022 Hội nghị Trung ương 5 khóa XIII về tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả KTTT trong giai đoạn mới; đồng thời ban hành nhiều cơ chế, chính sách phù hợp với điều kiện thực tiễn của địa phương để hỗ trợ phát triển HTX.

Đến nay, toàn tỉnh có 2.128 HTX, trong đó có 1.458 HTX nông, lâm nghiệp và thủy sản; 617 HTX phi nông nghiệp và 46 Quỹ tín dụng nhân dân. Các HTX đã thu hút hàng chục nghìn thành viên tham gia, từng bước khẳng định vai trò liên kết sản xuất, hỗ trợ kinh tế hộ và tạo việc làm ổn định cho người lao động.

Nhiều HTX đã mạnh dạn đổi mới mô hình hoạt động, nâng cao năng lực quản trị, mở rộng quy mô sản xuất kinh doanh và tích cực tham gia chuỗi giá trị hàng hóa. Một số HTX đã xây dựng được thương hiệu mạnh, có sản phẩm OCOP đạt chất lượng cao, tham gia xuất khẩu và mở rộng thị trường tiêu thụ. Tính đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 721 sản phẩm OCOP, trong đó có 1 sản phẩm 5 sao, 56 sản phẩm 4 sao và 664 sản phẩm 3 sao.

Từ thực tiễn lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện, tỉnh Bắc Ninh rút ra một số bài học kinh nghiệm quan trọng. Thứ nhất, phải thống nhất nhận thức về vị trí, vai trò của KTTT, HTX trong phát triển kinh tế - xã hội; coi phát triển HTX là nhiệm vụ thường xuyên của cả hệ thống chính trị. Các chương trình, kế hoạch phát triển KTTT cần bám sát thực tiễn và nhu cầu của người dân, doanh nghiệp và thành viên HTX.

Thứ hai, cần tăng cường vai trò lãnh đạo của cấp ủy, chính quyền các cấp; đồng thời phát huy hiệu quả vai trò của Liên minh HTX, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể trong tuyên truyền, vận động và hỗ trợ phát triển HTX.

Thứ ba, phát triển HTX phải bảo đảm thực chất, bền vững; không chạy theo số lượng mà chú trọng chất lượng hoạt động. Quan tâm đào tạo đội ngũ cán bộ quản lý HTX có tư duy kinh tế thị trường, năng lực quản trị hiện đại và khả năng ứng dụng khoa học công nghệ.

Thứ tư, phải thúc đẩy liên kết giữa HTX với doanh nghiệp, nhà khoa học và thị trường; hình thành các chuỗi giá trị sản xuất - chế biến - tiêu thụ bền vững, nâng cao sức cạnh tranh của sản phẩm và hiệu quả hoạt động của HTX.

Trong thời gian tới, tỉnh Bắc Ninh xác định tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và nâng cao hiệu quả KTTT, HTX theo hướng hiện đại, bền vững, thích ứng với yêu cầu phát triển mới.

Tại Đại hội này, tỉnh Bắc Ninh đề xuất Liên minh HTX Việt Nam tiếp tục quan tâm phối hợp với các bộ, ngành Trung ương tham mưu hoàn thiện cơ chế, chính sách phát triển KTTT, HTX; đặc biệt là các chính sách về tín dụng, đất đai, chuyển đổi số, đào tạo nguồn nhân lực và xúc tiến thương mại nhằm tạo động lực cho HTX phát triển mạnh mẽ trong giai đoạn tới. Tỉnh Bắc Ninh tin tưởng rằng, với sự quan tâm của Trung ương, sự đồng hành của Liên minh HTX Việt Nam cùng quyết tâm của cả hệ thống chính trị, khu vực KTTT, HTX của tỉnh sẽ tiếp tục phát triển nhanh, hiệu quả và bền vững; đóng góp tích cực vào sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh và của cả nước.

Giám đốc HTX Kinh tế Xanh Sài Gòn: "Dữ liệu cần được coi là hạ tầng của kinh tế hợp tác"

Ông Nguyễn Thành Trung, Giám đốc HTX Kinh tế Xanh Sài Gòn.

Tham luận tại Đại hội với góc nhìn từ thực tiễn hoạt động và những kinh nghiệm đã tiếp cận, ông Nguyễn Thành Trung, Giám đốc HTX Kinh tế Xanh Sài Gònđề xuất 4 nhóm ưu tiên trong phát triển HTX thời gian tới.

Thứ nhất, ông Trung cho rằng cần lấy giá trị thành viên làm thước đo. Bên cạnh số lượng HTX và thành viên, cần quan tâm tỷ lệ thành viên có giao dịch thực, mức tăng thu nhập ròng, chênh lệch giá bán, chi phí tiết kiệm, tỷ lệ sản lượng có hợp đồng và mức độ hài lòng của thành viên. 

Thứ hai, xây dựng các liên hiệp HTX có chức năng kinh tế thực chất. Theo Giám đốc HTX Kinh tế Xanh Sài Gòn, một liên hiệp HTX chỉ có ý nghĩa khi tạo được năng lực mà HTX cơ sở khó tự làm như chế biến, logistics, kiểm nghiệm, thương hiệu, dữ liệu, mua chung, bán chung, xuất khẩu hoặc dịch vụ tài chính. Quy mô  không nên chỉ được tạo ra bằng cách cộng số lượng tổ chức mà cần được chuyển hóa thành năng lực kinh tế chung.

Thứ ba, cần nâng khả năng tiếp cận vốn và làm chủ dữ liệu. Theo đó, tín dụng cần đi cùng kế toán chuẩn hóa, dòng tiền, vốn chủ sở hữu, dữ liệu vùng nguyên liệu, hợp đồng đầu ra và quản trị rủi ro. Mục tiêu không chỉ là có thêm vốn mà là giúp HTX trở thành một đối tượng có thể được cấp vốn an toàn.

Đáng chú ý, ông Trung cho rằng, dữ liệu cũng cần được coi là hạ tầng của kinh tế hợp tác. Vùng nguyên liệu, nhật ký sản xuất, lô thu hoạch, chế biến, chất lượng, hợp đồng và thanh toán cần từng bước được kết nối.

Thứ tư, cần chuyển hỗ trợ từ mua thiết bị sang xây năng lực kinh doanh. Chính sách hỗ trợ HTX cần quan tâm đồng thời đến kế toán, thương mại, quản trị, tiêu chuẩn, dữ liệu, nhân sự và hợp đồng. Cùng với đó, cần mở thêm không gian cho HTX xanh, HTX cộng đồng và những mô hình dựa trên cảnh quan; hình thành mạng lưới nghiên cứu, đào tạo và thực nghiệm về HTX. Đây là nền tảng để kết nối hệ thống Liên minh HTX, trường đại học, viện nghiên cứu, HTX và doanh nghiệp.

"HTX thế hệ mới nên được nhìn như một hạ tầng kinh tế do thành viên sở hữu, giúp những chủ thể nhỏ tiếp cận quy mô, tri thức, tiêu chuẩn, dữ liệu, vốn, chế biến và thị trường mà họ khó có thể tự xây dựng riêng lẻ", ông Nguyễn Thành Trung đề xuất.

Đỗ Kiều - Phạm Hòa (thực hiện)