HTX thêm 'gia vị' cho hạt điều bằng sở hữu trí tuệ

Trong nhiều năm, cây điều chủ yếu được khai thác lấy hạt, còn phần trái thường bị bỏ lại sau thu hoạch hoặc chỉ được sử dụng với giá trị rất thấp. Điều đó cho thấy nguồn nguyên liệu lớn vẫn chưa được khai thác hiệu quả, còn người trồng điều vẫn đối mặt với giá cả bấp bênh và giá trị gia tăng thấp.

Từ trái điều bỏ đi đến sản phẩm mang thương hiệu

Nhưng tại HTX Hoàng Anh, ở phường Bình Phước (Đồng Nai), câu chuyện đang được viết theo một hướng khác. Thay vì chỉ thu mua và chế biến hạt điều theo cách truyền thống, HTX đã nghiên cứu, phát triển nhiều sản phẩm mới từ trái điều. Cụ thể như nước mắm chay trái điều, mắm ruốc trái điều, nước ép trái điều và rượu trái điều. Những sản phẩm từng được xem là “không tưởng” giờ đã trở thành mặt hàng thương mại, góp phần nâng giá trị của cả cây điều.

HTX Hoàng Anh phát triển nhiều sản phẩm chế biến từ hạt và trái điều, từng bước gia tăng giá trị nhờ xây dựng thương hiệu và bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Ông Phạm Văn Hiếu, Chủ tịch HĐQT kiêm Giám đốc HTX Hoàng Anh, cho biết bình quân mỗi năm HTX thu mua hàng trăm tấn trái điều tươi vốn từng bị bỏ đi để chế biến thành nhiều sản phẩm được thị trường đón nhận.

Đến nay, HTX đã có bánh hạt điều đạt OCOP 4 sao, hạt điều rang muối đạt OCOP 3 sao. HTX cũng đang hoàn thiện hồ sơ để sản phẩm nước mắm trái điều được công nhận OCOP 4 sao.

Theo ông Hiếu, quá trình phát triển sản phẩm không chỉ dừng ở việc tạo ra công thức mới mà còn phải xây dựng thương hiệu ngay từ đầu. HTX đã chuẩn hóa quy trình sản xuất, hoàn thiện bao bì, thiết kế hệ thống nhận diện và chủ động đăng ký bảo hộ nhãn hiệu cho các dòng sản phẩm.

“Muốn sản phẩm đi xa thì không thể chỉ làm ngon mà còn phải có thương hiệu, có câu chuyện và được bảo vệ bằng sở hữu trí tuệ”, ông Hiếu chia sẻ.

Đó cũng là lý do HTX lựa chọn phát triển theo hướng bài bản thay vì chỉ gia tăng sản lượng. Điều đáng chú ý là HTX không còn đơn độc trong hành trình đưa sản phẩm ra thị trường.

Công ty TNHH Giải pháp nông nghiệp AGRI 365 (Tp.HCM) đã tham gia trở thành thành viên của HTX Hoàng Anh trực tiếp đồng hành trong việc xây dựng hệ thống phân phối. Bên cạnh các kênh bán hàng truyền thống, doanh nghiệp còn tập trung đưa sản phẩm lên các sàn thương mại điện tử, đồng thời hướng đến xuất khẩu vào phân khúc cao cấp.

Sự liên kết giữa HTX và doanh nghiệp giúp giải quyết bài toán đầu ra - vốn là điểm nghẽn lớn của nhiều mô hình kinh tế tập thể. Tuy nhiên, theo ông Hiếu, mục tiêu lớn hơn vẫn là đầu tư dây chuyền chế biến hiện đại để nâng công suất và đáp ứng các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường xuất khẩu.

“HTX mong muốn tiếp cận nguồn vốn ưu đãi để đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất. Đây là nền tảng để HTX hướng tới mô hình kiểu mẫu và đưa sản phẩm chế biến từ điều vươn ra thị trường quốc tế”, ông Hiếu nói.

Tài sản trí tuệ trở thành lợi thế cạnh tranh

Trước đây, tài sản của HTX thường được đo bằng diện tích vùng nguyên liệu, số lượng thành viên hay sản lượng thu hoạch. Nay, thương hiệu, nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và bí quyết chế biến mới là “vốn mềm” tạo nên sức cạnh tranh.

Hoạt động thực tế của HTX Hoàng Anh là minh chứng rõ nét cho sự thay đổi đó. Ngay từ khi phát triển các dòng sản phẩm chế biến, HTX đã xác định phải đồng thời xây dựng và bảo vệ tài sản trí tuệ.

Từ việc đăng ký nhãn hiệu, đầu tư hình ảnh nhận diện đến chuẩn hóa quy trình sản xuất, tất cả đều nhằm tạo ra sự khác biệt và nâng cao niềm tin của người tiêu dùng. Đặc biệt, HTX còn hưởng lợi từ chỉ dẫn địa lý “Hạt điều Bình Phước” được Cục Sở hữu trí tuệ cấp Giấy chứng nhận đăng ký từ năm 2019.

Không chỉ là dấu hiệu xác định nguồn gốc, chỉ dẫn địa lý còn là sự khẳng định về chất lượng và uy tín của vùng nguyên liệu. Đây cũng là lợi thế giúp các sản phẩm chế biến từ điều tạo dựng niềm tin khi tiếp cận những thị trường yêu cầu cao về truy xuất nguồn gốc.

Ông Hiếu tâm sự HTX đang định hướng xuất khẩu sang các nước Đông Nam Á trước khi mở rộng sang EU, Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc. Các thị trường này yêu cầu khắt khe về chất lượng, thương hiệu, sở hữu trí tuệ và truy xuất nguồn gốc.

Điều đó buộc HTX phải thay đổi tư duy. Sở hữu trí tuệ không còn là việc đăng ký một giấy chứng nhận sau khi sản phẩm đã thành công mà phải trở thành một phần của quá trình phát triển sản phẩm.

Ý tưởng về nước mắm điều là một ví dụ. Từ những trái điều từng bị bỏ đi, HTX đã nghiên cứu quy trình lên men tự nhiên, thử nghiệm nhiều công thức để tạo ra sản phẩm có hương vị riêng, màu sắc tự nhiên và đạt tiêu chuẩn an toàn thực phẩm. Đây là kết quả của quá trình sáng tạo, tích lũy tri thức. Vì vậy, HTX không chỉ đổi mới sản phẩm mà còn chú trọng xây dựng thương hiệu, chuẩn hóa chất lượng và bảo hộ tài sản trí tuệ. Đây là nền tảng giúp sản phẩm giữ lợi thế cạnh tranh và gia tăng giá trị lâu dài.

Đưa sở hữu trí tuệ thành “văn hóa” của HTX

Thực tế, không ít HTX vẫn chưa coi sở hữu trí tuệ là một phần trong chiến lược phát triển. Nhiều đơn vị chỉ chú trọng mở rộng sản xuất, còn việc bảo hộ nhãn hiệu và xây dựng thương hiệu vẫn bị xem là việc làm thêm. Tuy nhiên, hiện nay tư duy này cần thay đổi. Ngày càng nhiều thị trường yêu cầu HTX chứng minh nguồn gốc sản phẩm, quyền sử dụng nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý và tính hợp pháp của các yếu tố nhận diện thương hiệu.

Sở hữu trí tuệ đang trở thành “gia vị” giúp các HTX hạt điều nâng sức cạnh tranh, mở rộng thị trường và hướng đến xuất khẩu bền vững.

Trao đổi với VnBusiness, bà Huỳnh Thị Mỹ Nương, chuyên gia kinh tế và phát triển bền vững, cho rằng đây là yêu cầu mà các HTX không thể đứng ngoài. Nếu không chuẩn bị từ sớm, HTX sẽ khó nâng giá trị sản phẩm và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Vì vậy, bên cạnh hỗ trợ về vốn, khoa học - công nghệ và chuyển đổi số, cần đẩy mạnh nâng cao nhận thức về vai trò của sở hữu trí tuệ trong phát triển kinh tế tập thể.

Theo bà Nương, các HTX cần được hỗ trợ để hiểu rằng sở hữu trí tuệ không chỉ là thủ tục pháp lý mà là tài sản có thể tạo ra giá trị kinh tế. Đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ không chỉ bảo vệ thành quả sáng tạo mà còn tạo nền tảng xây dựng thương hiệu, mở rộng thị trường và thu hút đối tác.

“Song song đó, cần khuyến khích HTX chủ động bảo hộ sở hữu trí tuệ, tôn trọng quyền của người khác và sử dụng sản phẩm có nguồn gốc hợp pháp”, bà Nương nhấn mạnh.

Câu chuyện của HTX Hoàng Anh cho thấy bảo hộ sở hữu trí tuệ không chỉ là thủ tục pháp lý mà cần trở thành một nét văn hóa trong quản trị HTX. Văn hóa đổi mới sáng tạo và văn hóa sở hữu trí tuệ sẽ tạo động lực để HTX liên tục tạo ra sản phẩm mới, nâng tầm thương hiệu và phát triển bền vững.

Vì thế, một chai nước mắm điều hay một gói hạt điều rang muối không chỉ là sản phẩm chế biến, mà còn là kết quả của quá trình nghiên cứu, xây dựng thương hiệu và bảo vệ tài sản trí tuệ. Mỗi sản phẩm vì thế không chỉ mang giá trị của nguyên liệu mà còn kết tinh tri thức, sáng tạo và bản sắc địa phương.

Chính những giá trị vô hình ấy đang trở thành “gia vị” mới, giúp hạt điều gia tăng giá trị và mở rộng cánh cửa vào các thị trường khó tính. Đồng thời, đây cũng là động lực để HTX và kinh tế tập thể phát triển bền vững trong giai đoạn mới.