Hướng đi mới từ mô hình thử nghiệm
Từ một cây trồng còn mới trên đồng đất xã Phượng Tiến (Thái Nguyên), ớt chỉ thiên đang dần khẳng định giá trị kinh tế, mở ra hướng chuyển đổi cơ cấu cây trồng gắn với sản xuất hàng hóa và thị trường. Kết quả bước đầu tại xóm Tân Tiến 2 cho thấy, khi được tổ chức sản xuất bài bản và bảo đảm đầu ra, cây ớt có thể mang lại thu nhập khá, thay thế diện tích lúa kém hiệu quả.
Gia đình bà Hà Thị Mới (xóm Tân Tiến 2, xã Phượng Tiến) trồng gần 2.000m2 ớt chỉ thiên, cho thu nhập cao hơn nhiều lần trồng lúa.
Những ngày này, trên cánh đồng xóm Tân Tiến 2, xen giữa ruộng ngô, rau màu và khoai tây là những luống ớt xanh mướt đang vào kỳ thu hoạch.
Gia đình bà Hoàng Thị Thu có hơn 1.000m² đất canh tác, trước đây gieo cấy lúa nhưng hiệu quả thấp. Năm 2025, bà Thu chuyển sang trồng thử nghiệm hơn 1.000 cây ớt chỉ thiên.
Ngay năm đầu, cây ớt cho thu hoạch bình quân 2-3kg quả/cây. Theo bà Thu, trồng ớt vất vả hơn trồng lúa, phải thường xuyên theo dõi, chăm sóc, nhưng thu nhập mang lại cao và rõ rệt hơn. Có thời điểm giá ớt lên trên 100 nghìn đồng/kg, chỉ vài lứa thu hoạch đã cho nguồn thu tương đương cả vụ lúa trước đây.
Người được bà con trong xóm nhắc đến nhiều trong quá trình đưa cây ớt chỉ thiên về địa phương là bà Hà Thị Mới. Năm 2023, sau chuyến tham quan mô hình trồng ớt tại Bắc Kạn, nhận thấy loại cây này phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu và có giá trị kinh tế cao hơn cây lúa, bà Mới bắt đầu vận động các hộ dân cùng tham gia.
Năm 2024, 5 hộ đầu tiên thống nhất thành lập Tổ hợp tác trồng ớt xóm Tân Tiến 2 do bà Hà Thị Mới làm Tổ trưởng. Ban đầu, Tổ trồng giống ớt chỉ địa, song qua một vụ sản xuất cho thấy năng suất và khả năng thích nghi còn hạn chế. Từ tháng 8-2024, toàn bộ diện tích được chuyển sang trồng ớt chỉ thiên.
Rút kinh nghiệm từ vụ đầu, các hộ chủ động cải tạo đất, bón phân chuồng hoai mục, xử lý vôi, phủ ni-lông chống cỏ dại và chăm sóc theo hướng dẫn kỹ thuật. Sau gần 3 tháng trồng, ớt bắt đầu cho thu hoạch, đạt năng suất bình quân 7-8 tạ/sào, cho thu nhập cao hơn nhiều lần so với cấy lúa trên cùng diện tích.
Thực tế cho thấy, trồng ớt không phải là mô hình nhàn. Cây ớt mẫn cảm với thời tiết, dễ phát sinh bệnh hại, đòi hỏi người trồng tuân thủ chặt chẽ quy trình kỹ thuật. Theo tính toán của các hộ, với năng suất và giá bán trung bình, mỗi sào ớt cho thu nhập khoảng 25-30 triệu đồng/năm, cao hơn nhiều so với trồng lúa.
Một yếu tố quan trọng giúp người dân yên tâm sản xuất là đầu ra tương đối ổn định. Hiện nay, ớt của các hộ và Tổ hợp tác xóm Tân Tiến 2 được Công ty TNHH Xuất nhập khẩu nông sản Tiến Phát thu mua, bao tiêu theo thỏa thuận, góp phần giảm áp lực tiêu thụ và rủi ro về giá.
Để duy trì độ màu mỡ cho đất, các hộ thực hiện luân canh giữa trồng lúa và trồng ớt. Trung bình mỗi tháng, ruộng ớt cho thu hái 7-8 lứa, thời gian thu hoạch kéo dài nhiều tháng, tạo nguồn thu rải đều.
Từ 5 hộ ban đầu với diện tích khoảng 7.200m², đến năm 2026, xóm Tân Tiến 2 có 7 hộ trồng ớt chỉ thiên, diện tích gần 10.000m². Dù quy mô chưa lớn, mô hình đã cho thấy xu hướng chuyển đổi cây trồng theo hướng sản xuất hàng hóa.
Theo lãnh đạo UBND xã Phượng Tiến, việc chuyển đổi một phần diện tích lúa kém hiệu quả sang cây trồng có giá trị kinh tế cao hơn là chủ trương phù hợp. Chính quyền và cơ quan chuyên môn thường xuyên hướng dẫn kỹ thuật, khuyến khích người dân sản xuất hướng tới hiệu quả bền vững.
Từ những kết quả bước đầu tại xóm Tân Tiến 2, có thể thấy cây ớt chỉ thiên đang mở ra hướng đi mới trong chuyển đổi cơ cấu cây trồng ở Phượng Tiến. Nếu tiếp tục được tổ chức bài bản, kiểm soát tốt kỹ thuật và giữ vững liên kết tiêu thụ, mô hình này có triển vọng trở thành nguồn thu ổn định cho người nông dân địa phương.
