Định vị lại giá trị của trà

Lâm Đồng có diện tích đất trồng trà khoảng 9.411 ha

Nhiều chuyên gia trà khẳng định, cây trà là cây trồng có yêu cầu sinh thái đặc thù. Đất trồng trà phải thỏa mãn các yếu tố riêng về cao độ, thổ nhưỡng, nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm... nền tảng sinh hóa quyết định đến tuổi thọ, cũng như phẩm chất của cây trà. Trà - một biểu tượng của nền văn hóa Việt đặc sắc, nơi kết tinh những tri thức, kinh nghiệm quý từ lao động - sáng tạo: trồng, chăm sóc, chế biến, thưởng thức, kết nối cộng đồng.

Sở Công thương cho biết, năm 2025, kim ngạch xuất khẩu trà chế biến của tỉnh đạt 14 triệu USD. Nói về con số này, ông Nguyễn Mạnh Hùng - Giám đốc Công ty Trà Trí Việt (phường 3 Bảo Lộc) chia sẻ: “Trong nhiều thập kỷ, ngành hàng trà Việt vẫn chủ yếu được dẫn dắt bởi tư duy sản lượng: mở rộng diện tích đất trồng trà để tăng sản lượng, hạ giá thành sản phẩm trà. Cách tiếp cận này đã giúp giải quyết sinh kế trước mắt cho nhiều hộ trồng - chế biến - kinh doanh trà nhưng đồng thời cũng đẩy ngành hàng trà Việt vào thế cạnh tranh bằng giá rẻ, tiếp cận khách hàng ở phân khúc thấp, dẫn đến dễ bị tổn thương trước những biến động lớn của thị trường”.

Trong bối cảnh hiện nay, việc mở rộng diện tích trồng trà là không khả thi bởi quá trình đô thị hóa cần nhiều quỹ đất để phát triển. Bên cạnh đó, giá trị kinh tế của cây trà cũng đang khá thấp so với các loại cây trồng khác như: sầu riêng, mắc ca, cà phê... nên người dân chuyển dần sang trong các loại cây có giá trị kinh tế cao.

Theo số liệu của Sở Nông nghiệp và Môi trường Lâm Đồng hiện có khoảng 9.411 ha đất trồng trà và diện tích này đang có xu hướng giảm. Người dân đã chuyển đổi một số diện tích trà già cỗi sang trồng các loại cây cà phê, sầu riêng, bơ, chanh dây... “Ngành hàng trà Việt cần chuyển hướng sang nâng cao chất lượng, gia tăng giá trị, cải thiện đất, cấu trúc chuỗi liên kết giá trị và quản trị chuỗi giá trị để thích ứng với bối cảnh cạnh tranh toàn cầu”, ông Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Theo ông Nguyễn Mạnh Hùng, ngành hàng trà Việt không nên cạnh tranh về sản lượng với những cường quốc trà. Chúng ta cạnh tranh bằng sự khác biệt - khác biệt về vùng đất, khác biệt về lịch sử, khác biệt về câu chuyện văn hóa trà, khác biệt về thực hành tri thức trà... “Trước tiên, Nhà nước cần xác lập rõ những vùng trà trọng điểm, trên cơ sở các kết quả nghiên cứu khoa học chuyên sâu, rồi xây dựng hồ sơ định danh vùng trà, quy chuẩn hóa khung canh tác cho từng vùng trà, tránh kiểu làm “một giống - một quy trình canh tác - cho mọi vùng”.

Nhà nước cũng nên có những chính sách hỗ trợ người nông dân chuyển đổi hoặc phục hồi những diện tích đất trồng trà đã vượt ngưỡng khai thác. Bởi như đã nói ở trên, trà là loại cây trồng có yêu cầu sinh thái đặc thù. Đất trồng trà cần được quản lý dinh dưỡng nghiêm ngặt, bên cạnh việc kiểm soát tốt chu kỳ khai thác đất dựa trên ngưỡng sinh học”, ông Nguyễn Mạnh Hùng nói rõ.

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu, sự khác biệt về chất lượng trà chính là thước đo giá trị. Do vậy, người làm trà đòi hỏi phải được chuẩn hóa năng lực kỹ thuật thông qua công tác đào tạo để đáp ứng nhu cầu vị trí việc làm trong chuỗi giá trị. Nói cách khác, người làm trà phải là những người được đào tạo chuyên nghiệp - những người vừa hiểu cây trà, vừa hiểu quy trình trồng, chăm sóc, chế biến và hiểu cả quy luật của thị trường.

Định vị đúng giá trị của trà trong chuỗi giá trị toàn cầu sẽ tránh được việc người trồng trà không gắn kết với người chế biến trà, người chế biến trà không gắn kết thị trường, người kinh doanh trà không chịu trách nhiệm lâu dài với người trồng nguyên liệu trà. Phân vai rõ ràng, minh bạch trách nhiệm, chia sẻ lợi ích hợp lý là cách để ngành hàng trà Việt phát triển bền vững.

Trịnh Chu .