Hương Ly và những câu thơ từ miền núi

Nhà thơ Phùng Thị Hương Ly trong một chuyến đi thực tế, tìm cảm hứng sáng tác.

Những ngày đầu bén duyên với thơ

Nhà thơ Phùng Thị Hương Ly sinh năm 1991, hiện nay chị đang ở xã Na Rì, tỉnh Thái Nguyên. Chị có dáng người nhỏ nhắn, gương mặt hiền và nụ cười nhẹ nhàng. Khi nhắc đến những ngày đầu làm thơ, câu chuyện của chị trở về quãng thời gian còn ngồi trên ghế nhà trường, những trang sách tìm được trong thư viện và niềm vui khi bài viết đầu tiên được đăng báo...

Lên cấp 3, xa gia đình, từng bước làm quen với cuộc sống tự lập tại trường nội trú. Những giờ học khép lại, Ly lại tìm đến thư viện, đọc sách, tạp chí và các ấn phẩm văn học.

Hè năm lớp 10, chị được chọn tham dự Trại sáng tác Văn học - Mỹ thuật dành cho thiếu nhi do Hội Văn học nghệ thuật tỉnh Bắc Kạn (cũ) tổ chức. Cuộc gặp gỡ ấy góp phần đưa cô học trò đến gần hơn với việc sáng tác.

Những ngày đầu cầm bút còn nhiều thiếu thốn. Muốn gửi bài đến các tòa soạn, Ly phải dành dụm tiền mua tem, phong bì. Sau này, khi có điều kiện tiếp cận internet, Ly lại chắt chiu mua USB để việc gửi bài thuận tiện hơn. Những bài thơ dần xuất hiện trên các ấn phẩm, như: Thiếu niên Tiền phong, Tạp chí Văn nghệ Ba Bể, Tài hoa trẻ, Văn nghệ trẻ...

Không có gì bảo đảm những bài thơ gửi đi sẽ được đăng, nhưng Ly vẫn tiếp tục viết. Những phong thư ngày ấy là cách một người viết trẻ tìm đường đến với bạn đọc, cũng là những bước đầu tiên để Ly biết mình muốn gắn bó với văn chương.

Tốt nghiệp THPT, Phùng Thị Hương Ly thi đỗ vào Khoa Sáng tác và Lý luận phê bình văn học, Trường Đại học Văn hóa Hà Nội, tiền thân là Trường Viết văn Nguyễn Du.

Môi trường học tập giúp chị có thêm điều kiện rèn luyện nghề viết, đọc nhiều hơn và nhìn những câu chuyện đời sống từ nhiều góc độ. Từ những trải nghiệm ấy, chị từng bước tìm tiếng nói riêng trong sáng tác.

Năm 2013, nhà thơ ra mắt tập thơ đầu tay Đi qua tôi thật chậm. Với chị, quê hương vẫn là nguồn cảm hứng gần gũi. Sinh ra và lớn lên ở xã Thanh Thịnh, chị mang vào thơ những điều đã nghe, đã thấy từ thuở nhỏ: tiếng nói, câu hát của đồng bào, những câu chuyện về người đi trước vẫn được nhắc lại trong mỗi gia đình, bản làng.

Có những ký ức không cần kể thành câu chuyện dài. Đôi khi, chỉ một câu hát cũ cũng đủ gợi về một miền quê và những người từng gắn bó với nơi ấy. Trong bài Gọi mãi câu thương, chị viết:

Ba mươi năm như thể hôm kia/Củi lửa bén vào khôn nguôi thương nhớ/Chiến trận chỉ còn là khái niệm không cần nhắc đến/Sao đổi ngôi không đổi được bầu trời/Về đi câu lượn Slương/Về để nghe đáp lại thật gần/Lòng này như hàng trăm kiến đốt/Lòng này biết bao giờ ngủ yên.

Câu hát lượn Slương của người Tày đi vào thơ cùng nỗi nhớ những năm tháng đã qua. Chiến trận đã lùi xa, thời gian đổi thay, nhưng có những tình cảm vẫn khiến lòng người day dứt. Lời gọi “Về đi câu lượn Slương” nghe như mong muốn được trở lại nơi thân thuộc, được nghe âm thanh gắn với quê nhà và những người mình thương nhớ.

Qua những câu thơ ấy, có thể nhận ra mối gắn bó của Phùng Thị Hương Ly với văn hóa quê hương. Chị không tìm kiếm những điều xa lạ để làm chất liệu sáng tác, mà trở về với những gì đã in dấu trong ký ức. Càng trưởng thành, những điều thân thuộc ấy càng mở ra nhiều suy ngẫm về con người, thời gian và những giá trị cần được gìn giữ.

Những câu chuyện còn ở lại trong thơ

Nhà thơ Phùng Thị Hương Ly trong không gian làm việc quen thuộc.

Năm 2022, nhà thơ Phùng Thị Hương Ly giành giải Nhì Cuộc thi thơ do Tạp chí Văn nghệ Quân đội tổ chức. Năm 2024, chị được kết nạp vào Hội Nhà văn Việt Nam; quyết định kết nạp được công bố đầu tháng 1-2025. Cũng trong năm 2024, tập thơ Dưới vòm hoa Đại khải của chị được trao Giải Tác giả trẻ.

Sau hơn mười năm kể từ tập thơ đầu tay, chị trở lại với bạn đọc bằng một tập sách gồm 32 bài thơ. Quê hương, con người và người lính vẫn là những mạch đề tài quen thuộc, nhưng cách nhìn đã mở rộng hơn. Từ những rung động riêng, chị viết về lịch sử, sự hy sinh và ký ức được trao truyền qua các thế hệ.

Chia sẻ về việc trở thành hội viên Hội Nhà văn Việt Nam, chị Phùng Thị Hương Ly, cho biết: Tôi rất vui vì đây là sự ghi nhận từ một tổ chức nghề nghiệp cao nhất trong lĩnh vực văn chương. Đây không chỉ là một dấu mốc đẹp mà còn là nguồn động viên to lớn giúp tôi tiếp tục nuôi dưỡng đam mê và ý thức sáng tạo mạnh mẽ hơn.

Trong Dưới vòm hoa Đại khải, hình ảnh hoa đại khải gắn với ký ức về người lính đặc công năm xưa. Những bông hoa trở thành lời hẹn của người đã đi qua chiến tranh, của người ở lại chờ đợi và của những ký ức chưa thể khép lại:

Có phải những bông hoa đại khải là lời hẹn

Của người lính đặc công năm xưa trở về

Từ chiến trường phía Nam khói lửa

Năm nào ông cũng đợi

Ở nơi này đâu cũng có thể là những chiến binh

Đếm nhịp bước chân từ quanh co đồi núi

Từng bông hoa rụng xuống

Gió chia nhau muôn vàn tự sự

Xác hoa đỏ trên những ngón tay em bé mắt tròn.

Từ ký ức người lính, bài thơ mở ra hình ảnh những đứa trẻ chạm vào cánh hoa đỏ. Các em có thể chưa hiểu hết những năm tháng chiến tranh, nhưng đang lớn lên trên miền đất lưu giữ câu chuyện của những người đi trước.

Cánh hoa trong tay trẻ nhỏ khiến ký ức trở nên gần gũi, như một phần của đời sống hôm nay, được tiếp nối qua những điều bình dị quanh mình.

Không chỉ viết về ký ức lịch sử, chị còn dành sự quan tâm cho những con người đang gìn giữ nghề truyền thống. Trong Bài ca của núi, hình ảnh người thợ chạm bạc hiện lên bên ngọn lửa, kể chuyện bằng những nét hoa văn và những tháng năm gắn bó với nghề:

Người chạm bạc đốt lửa suốt năm thập kỷ/Kể chuyện một mình bằng những nét hoa văn/Đêm trông lửa cười lửa khóc/Không nhớ nổi vân tay mình trên bao nhiêu trang sức/Rung reng lách cách/Vang núi vọng thung/Vấn vương áo chàm ngày hội/Mặt trời nhìn người Tày thương nhau/Mái ngói âm dương mưa nắng chụm đầu…

Người thợ hiện lên qua công việc đã gắn bó suốt nhiều năm. Ngọn lửa, những nét chạm và tiếng bạc va vào nhau gợi về một nghề truyền thống, về người thợ đã dành phần lớn cuộc đời cho những món đồ nhỏ bé mà tinh xảo.

Từ một con người cụ thể, nhà thơ kể câu chuyện rộng hơn về văn hóa người Tày, nơi những giá trị được lưu giữ qua đôi tay, nếp sống và ký ức của mỗi thế hệ.

Khi được hỏi về nguồn cảm hứng sáng tác, chị Phùng Thị Hương Ly bộc bạch: Tôi là người khá nhạy cảm trước sự chuyển động của cuộc sống. Viết với tôi là một nhu cầu tự nhiên để bày tỏ, để lắng nghe chính mình và để gửi gắm những điều khiến tôi rung động.

Với người cầm bút, cảm xúc có thể bắt đầu từ một câu chuyện bắt gặp trong đời sống, nhưng để thành thơ, những rung động ấy còn cần thời gian suy ngẫm và sự rèn luyện. Phùng Thị Hương Ly vẫn trăn trở làm sao để viết hay hơn, tìm được cách diễn đạt của riêng mình và chạm đến người đọc. Đó cũng là công việc người viết phải tiếp tục mỗi ngày, kể cả khi đã có những tác phẩm được ghi nhận.

Với những người trẻ yêu thơ, Phùng Thị Hương Ly nhắn nhủ: Hãy viết bằng sự say mê không ngừng, trau dồi không ngừng. Văn chương là một cuộc hành trình dài, nhưng nếu yêu nó đủ nhiều, nó sẽ không bao giờ phụ chúng ta.

Từ những con tem, phong bì của ngày đầu gửi thơ đến những tập sách được bạn đọc đón nhận, chị đã đi một chặng đường bằng tình yêu văn chương và sự kiên trì.

Trong thơ Phùng Thị Hương Ly, quê nhà hiện lên qua câu hát của người Tày, người thợ bên lò chạm bạc, những bông hoa gợi nhớ người lính. Những câu chuyện ấy vẫn còn ở lại, bởi phía sau mỗi hình ảnh là con người và những điều chị muốn gìn giữ bằng câu chữ.