Huyền thoại Khmer Nam Bộ và những khuôn hình gây choáng ngợp

Workshop nhiếp ảnh tại tỉnh Vĩnh Long (khu vực tỉnh Trà Vinh cũ) do Canon Vietnam tổ chức, với sự đồng hành của Lexar Vietnam và Nanlite Vietnam

Dưới sự dẫn dắt của NAG Tuấn Nguyễn cùng sự hỗ trợ của Sở VHTTDL tỉnh Vĩnh Long và các nhiếp ảnh gia địa phương, chương trình diễn ra trong hai ngày (16-17.5) tại nhiều không gian đặc trưng của vùng đất Trà Vinh cũ như biển Ba Động, khu điện gió, chùa Sleng Chas (Wat Sleng Chas), chùa Kim Tháp…

Biển Ba Động trở thành sân khấu siêu thực

Không chỉ là một workshop sáng tác ảnh, hành trình Hơi thở biển và Linh hồn Chằn tại biển Ba Động - Trà Vinh (cũ) còn mở ra một không gian nghệ thuật đậm bản sắc văn hóa Khmer Nam Bộ, nơi biển cả, tín ngưỡng và nghệ thuật truyền thống hòa quyện trong từng khuôn hình.

Bốn concept chính của hành trình giống như bốn lớp trầm tích văn hóa được bóc tách bằng ánh sáng, bố cục, chuyển động và cảm xúc, để người xem vừa nhìn thấy vẻ đẹp của cảnh sắc, vừa cảm nhận được chiều sâu văn hóa của vùng đất Trà Vinh xưa.

Hình ảnh ngư dân đẩy xiệp lúc bình minh trên biển Ba Động đem lại cảm xúc mạnh cho các nghệ sĩ

Concept Đẩy Xiệp mở đầu bằng một lựa chọn rất đời thường, hình ảnh ngư dân đẩy xiệp lúc bình minh. Nhưng phía sau khung cảnh lao động ấy là cả một nếp sống của cộng đồng cư dân ven biển Khmer Nam Bộ.

Tiếng sóng, dấu chân trên cát, nhịp di chuyển đồng đều của tập thể… khi đi vào nhiếp ảnh đã tạo nên những lớp hình ảnh giàu chất điện ảnh, nơi lao động được nâng lên thành biểu tượng của sự gắn kết giữa con người với biển cả.

Điều đáng giá là concept này không cố “sân khấu hóa” đời sống, mà vẫn giữ được hơi thở chân thực của miền biển Ba Động trong ánh sáng đầu ngày đầy cảm xúc.

Concept Hơi thở Apsara lại mở ra chiều sâu tâm linh của văn hóa Khmer

Nếu Đẩy Xiệp mang tinh thần của đất và biển, thì concept Hơi thở Apsara lại mở ra chiều sâu tâm linh của văn hóa Khmer.

Những điệu múa mềm mại xuất hiện giữa kiến trúc chùa cổ tạo nên sự giao hòa đặc biệt giữa chuyển động cơ thể và không gian tín ngưỡng.

Ở đó, ánh sáng trở thành một phần của cảm xúc, làm nổi bật vẻ đẹp tĩnh lặng, linh thiêng của các ngôi chùa Khmer Nam Bộ.

Concept này cũng cho thấy một xu hướng đáng chú ý của nhiếp ảnh đương đại, không phải ghi chép văn hóa theo kiểu minh họa, các nghệ sĩ đang tìm cách chuyển tải tinh thần văn hóa bằng cảm xúc và chất thơ của hình ảnh.

Concept Sovann Maccha - Vũ điệu giữa biển tạo cảm hứng sáng tác đặc biệt cho các nghệ sĩ

Ấn tượng nhất có lẽ là concept Sovann Maccha - Vũ điệu giữa biển. Đưa hình tượng nàng tiên cá vàng trong sử thi Khmer vào không gian biển đêm, kết hợp điệu múa Apsara với nghệ thuật vẽ ánh sáng, concept này đã tạo nên những khuôn hình vừa thực vừa huyền ảo như bước ra từ truyền thuyết.

Cách xử lí ánh sáng và chuyển động khiến concept mang hơi thở của nghệ thuật đương đại, nơi nhiếp ảnh giao thoa với điện ảnh, trình diễn sân khấu và nghệ thuật sắp đặt.

Những vòng sáng chuyển động giữa sóng nước khiến biển Ba Động mang dáng dấp của một sân khấu thần thoại đầy siêu thực. Điều đó cho thấy văn hóa bản địa hoàn toàn có thể bước vào dòng chảy sáng tạo toàn cầu nếu được tiếp cận bằng tư duy mới.

Concept Mặt nạ Chằn cho thấy rõ sự gặp gỡ giữa truyền thống và đương đại

Concept Mặt nạ Chằn và phần kết bằng nghệ thuật múa Chằn lại mang sắc thái mạnh mẽ, dữ dội hơn.

Những chiếc mặt nạ với gam màu đối lập, đường nét sắc gãy và biểu cảm cực độ vốn đã có sức gợi hình rất mạnh.

Khi được đặt trong không gian ánh sáng hiện đại và chuyển động sân khấu, nghệ thuật Chằn hiện lên như một dạng trình diễn nghệ thuật đặc biệt của văn hóa Khmer Nam Bộ.

Đây cũng là concept cho thấy rõ sự gặp gỡ giữa truyền thống và đương đại, những giá trị cổ xưa không nằm yên trong bảo tàng, mà tiếp tục sống bằng hơi thở nghệ thuật của thời đại số.

Nhìn rộng hơn, ý nghĩa lớn nhất của workshop này nằm ở cách nó phản ánh một chuyển động mới của nhiếp ảnh Việt Nam hiện nay.

Trong bối cảnh mạng xã hội khiến hình ảnh trở nên quá nhanh, quá nhiều và dễ lặp lại, các workshop kiểu “check in đẹp” đang dần bộc lộ giới hạn về chiều sâu sáng tạo.

Việc đưa huyền thoại nàng tiên cá vàng trong sử thi Khmer ra không gian biển đêm, kết hợp múa Apsara với light painting và ngôn ngữ điện ảnh đã tạo nên một lớp hình ảnh nửa thực nửa huyền thoại

Nhiếp ảnh trở thành cách kể chuyện văn hóa đầy cảm xúc

Điều đáng quý là chương trình đã kéo cộng đồng nghệ sĩ và người yêu nhiếp ảnh đến gần hơn với đời sống bản địa.

Họ không đến chỉ để săn ảnh đẹp, mà còn tiếp xúc với ngư dân, nghệ nhân, sư thầy, nghệ sĩ múa Chằn…

Chính những cuộc gặp gỡ ấy tạo nên chiều sâu cho tác phẩm, bởi ảnh đẹp nhất thường không nằm ở kĩ thuật mà ở sự thấu cảm với con người và văn hóa phía sau khung hình.

Các nghệ sĩ thay đổi tư duy sáng tác, quan tâm hơn đến chiều sâu văn hóa và tính bản địa của tác phẩm

Trong đời sống nhiếp ảnh đương đại, những workshop như Hơi thở biển và Linh hồn Chằn còn góp phần thay đổi tư duy sáng tác. Không chạy theo hiệu ứng bề mặt, nhiều nghệ sĩ trẻ bắt đầu quan tâm hơn đến chiều sâu văn hóa và tính bản địa của tác phẩm.

Đây cũng là điều mà nhiếp ảnh Việt Nam đang cần nếu muốn tạo ra dấu ấn riêng trên bản đồ sáng tạo khu vực: tìm ra vẻ đẹp độc bản từ chính văn hóa của mình thay vì lặp lại những xu hướng thị giác quen thuộc.

Và có lẽ, giá trị lâu dài nhất của chương trình nằm ở chỗ nó giúp văn hóa Khmer Nam Bộ tiếp tục sống động trong ngôn ngữ nghệ thuật hôm nay.

Các nghệ sĩ sáng tác tại chùa Sleng Chas (Wat Sleng Chas), xã Tập Sơn, tỉnh Vĩnh Long

Chia sẻ về ý nghĩa của chương trình, NAG Tuấn Nguyễn, Trưởng đoàn workshop cho biết, điều mà ekip hướng tới ngoài những bộ ảnh đẹp còn mong muốn góp phần quảng bá văn hóa Khmer Nam Bộ, vẻ đẹp thiên nhiên và đời sống bản địa của Vĩnh Long thông qua ngôn ngữ nhiếp ảnh.

“Chúng tôi muốn tạo ra một hành trình sáng tác mà ở đó, nhiếp ảnh ngoài ghi lại hình ảnh còn chuyển tải câu chuyện về con người, văn hóa và nhịp sống của vùng đất này. Workshop cũng là dịp để kết nối các nghệ sĩ, những người yêu nhiếp ảnh cùng gặp gỡ, sáng tạo và lan tỏa vẻ đẹp của Vĩnh Long theo cách gần gũi nhưng giàu cảm xúc hơn”, NAG Tuấn Nguyễn chia sẻ.

Sau workshop, nhiều tác phẩm chất lượng đã được thực hiện với sự đa dạng về góc nhìn, từ ảnh đời sống, ảnh kiến trúc, chân dung văn hóa đến các tác phẩm mang tính nghệ thuật cao.

Hơn 150 nghệ sĩ nhiếp ảnh từ nhiều tỉnh, thành phố đã tham gia chương trình này

HOÀNG OANH; ảnh: NGHỊ LÊ