Huyết áp cao ảnh hưởng đến cơ thể bạn như thế nào?

Huyết áp cao là “kẻ giết người thầm lặng” tấn công toàn bộ cơ thể bạn. Ảnh: The Washington Post

Gần một nửa người trưởng thành tại Mỹ mắc tăng huyết áp, nhưng hàng triệu người trong số đó không hề biết mình mang bệnh. Không gây triệu chứng rõ ràng trong nhiều năm, huyết áp cao âm thầm làm tổn thương mạch máu và hàng loạt cơ quan quan trọng như tim, não, thận, mắt… và chỉ bộc lộ khi biến chứng đã xảy ra.

Theo các chuyên gia tim mạch, tăng huyết áp là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong có thể phòng ngừa. “Khi nói đến các bệnh có thể phòng ngừa, tăng huyết áp là một trong những bệnh nghiêm trọng nhất vì nó ảnh hưởng đến rất nhiều cơ quan”, bác sĩ Tamar Polonsky, Giám đốc Tim mạch dự phòng tại Đại học Chicago Medicine nhận định.

Tin tích cực là bệnh có thể kiểm soát hiệu quả bằng thuốc và thay đổi lối sống. Tuy nhiên, trở ngại lớn nhất là nhiều người không biết mình mắc bệnh, bởi tăng huyết áp thường không gây triệu chứng cho đến khi đã gây tổn thương đáng kể.

Động mạch: Tổn thương bắt đầu từ thành mạch

Huyết áp cao trước hết tác động lên hệ thống động mạch - các mạch máu đưa máu từ tim đi nuôi cơ thể. Khi không được điều trị, áp lực máu liên tục tăng khiến thành mạch dày lên, trở nên cứng và hẹp hơn.

Ảnh: The Washington Post

Những động mạch dày và kém đàn hồi hoạt động kém hiệu quả, làm giảm khả năng cung cấp máu đến các cơ quan. Thành mạch bị tổn thương cũng tạo điều kiện cho cholesterol và chất béo tích tụ, hình thành các mảng xơ vữa. Theo thời gian, quá trình xơ vữa động mạch khiến lòng mạch hẹp dần hoặc mảng bám có thể vỡ ra, tạo cục máu đông gây tắc mạch. Hậu quả có thể là nhồi máu cơ tim hoặc đột quỵ.

Ở những động mạch lớn như động mạch chủ, tăng huyết áp còn làm tăng nguy cơ bóc tách động mạch chủ - tình trạng rách lớp trong của thành mạch, đe dọa tính mạng. Ở các mao mạch nhỏ, mạch máu mất dần khả năng giãn nở khi cơ thể cần tăng lưu lượng máu, chẳng hạn trong lúc vận động.

Tim: Dày lên, suy yếu theo thời gian

Khi phải bơm máu chống lại áp lực cao kéo dài, cơ tim sẽ dày lên và to ra. Ban đầu, đây là phản ứng thích nghi, nhưng về lâu dài lại khiến tim cứng và kém hiệu quả hơn.

Ảnh: The Washington Post

Theo các nghiên cứu, tăng huyết áp là một trong những yếu tố nguy cơ lớn nhất của suy tim. Có tới 90% bệnh nhân suy tim từng bị tăng huyết áp trước đó. Khi tim không còn đủ khả năng bơm máu hiệu quả, người bệnh có thể xuất hiện khó thở, mệt mỏi, phù chân do ứ dịch ở phổi và các chi.

Điều đáng lo ngại là quá trình này diễn ra âm thầm trong nhiều năm. Nếu không đo huyết áp định kỳ, người bệnh có thể không nhận ra tổn thương cho đến khi suy tim đã hình thành.

Não: Nguy cơ đột quỵ và suy giảm trí nhớ

Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ hàng đầu của đột quỵ. Phổ biến nhất là đột quỵ thiếu máu não, xảy ra khi mạch máu não bị tắc do cục máu đông hoặc mảng xơ vữa. Nhiều năm huyết áp cao là nền tảng dẫn đến loại đột quỵ này.

Ảnh: The Washington Post

Ngoài ra, mạch máu não bị suy yếu còn có thể vỡ, gây đột quỵ xuất huyết - ít gặp hơn nhưng thường nghiêm trọng hơn.

Không chỉ dừng lại ở đó, ngày càng nhiều bằng chứng cho thấy tăng huyết áp ảnh hưởng lâu dài đến chức năng nhận thức. Một số thử nghiệm lâm sàng chỉ ra rằng kiểm soát tốt huyết áp có thể giúp ngăn ngừa suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ.

Mắt: Dấu hiệu cảnh báo sớm

Các tiểu động mạch nuôi dưỡng võng mạc cũng chịu tác động của huyết áp cao. Khi thành mạch dày và hẹp lại, lưu lượng máu đến võng mạc bị gián đoạn.

Ảnh: The Washington Post

Thiếu máu kéo dài có thể gây bệnh võng mạc do tăng huyết áp, dẫn đến mờ mắt, nhìn méo hình hoặc thậm chí mất thị lực. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ nhãn khoa có thể phát hiện tổn thương võng mạc trước khi bệnh nhân biết mình bị tăng huyết áp, từ đó cảnh báo người bệnh đi kiểm tra huyết áp.

Ngoài ra, huyết áp cao còn có thể làm tổn thương dây thần kinh thị giác hoặc gây tích tụ dịch dưới võng mạc, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thị lực.

Thận: Vòng xoắn nguy hiểm

Thận là cơ quan lọc máu quan trọng, nhưng cũng rất nhạy cảm với áp lực máu tăng cao. Khi động mạch đến thận bị tổn thương, chức năng lọc của các cầu thận - những cấu trúc vi mạch đóng vai trò loại bỏ chất thải - dần suy giảm.

Ảnh: The Washington Post

Áp lực máu cao kéo dài có thể dẫn đến bệnh thận mạn tính. Nguy hiểm hơn, trong trường hợp cơn tăng huyết áp đột ngột, mạch máu thận có thể bị tổn thương vĩnh viễn, đặc biệt nếu người bệnh không dùng thuốc theo chỉ định.

Một nghịch lý là khi lưu lượng máu đến thận giảm, cơ quan này có thể tiết ra hormone làm tăng huyết áp hơn nữa, tạo thành vòng xoắn bệnh lý khó kiểm soát.

Chi dưới: Hệ lụy ít được nhắc đến

Ở chi dưới, tăng huyết áp làm tăng nguy cơ mắc bệnh động mạch ngoại biên - tình trạng tắc nghẽn động mạch ở chân. Người bệnh có thể bị đau chân, chuột rút, khó đi lại. Theo thời gian, vì đau nên vận động ít hơn, khiến tuần hoàn càng kém và bệnh tiến triển nặng thêm.

Ảnh: The Washington Post

Kiểm soát sớm để phòng ngừa biến chứng

Dù những tác động của tăng huyết áp lên cơ thể rất rộng và nghiêm trọng, đây vẫn là bệnh có thể kiểm soát hiệu quả nếu phát hiện sớm.

Các chuyên gia khuyến nghị duy trì lối sống lành mạnh: không hút thuốc, tập thể dục đều đặn, hạn chế muối, tăng cường rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và đạm nạc theo chế độ ăn DASH. Bên cạnh đó, hiện có nhiều loại thuốc điều trị hiệu quả, trong đó không ít thuốc giá thành thấp, giúp đa số bệnh nhân đưa huyết áp về mức an toàn.

Tăng huyết áp có thể âm thầm gây hại trong nhiều năm mà không phát tín hiệu cảnh báo. Chính vì vậy, đo huyết áp định kỳ và tuân thủ điều trị khi cần thiết là chìa khóa để ngăn ngừa những biến chứng nghiêm trọng, bảo vệ tim mạch và toàn bộ cơ thể.

Hồng Nhung