Hy vọng của kinh tế Nga trước chu kỳ phát triển mới

Nền kinh tế Nga cần thay đổi cấu trúc tăng trưởng để đạt mục tiêu bình quân 3% trong giai đoạn 2026-2036. (Ảnh tạo bởi AI)

Theo bài phân tích về mục tiêu tăng trưởng kinh tế Nga trong chu kỳ mới, Tạp chí Expert (Nga) cho biết GDP của nước này đã tăng tổng cộng 12% trong giai đoạn 2019 - 2025, bất chấp hai cú sốc mang tính cơ cấu là đại dịch Covid-19 và các vòng trừng phạt chưa từng có, làm gián đoạn sâu rộng quan hệ kinh tế giữa Nga và các thị trường châu Âu.

Tiến về phía trước và bước lên nấc thang mới

Về tổng thể, kinh tế Nga không rơi vào suy thoái như nhiều dự báo bi quan cảnh báo. Các số liệu chính thức cho thấy, trong quý II/2026, GDP của Nga tăng 1,3% so với cùng kỳ năm trước, lần đầu nền kinh tế quay lại tăng trưởng theo quý kể từ năm 2023. Tính chung nửa đầu năm, GDP tăng 0,6%, cao hơn dự báo của chính phủ và Ngân hàng Trung ương Nga.

Theo các nhà phân tích của Trung tâm nghiên cứu liên ngành Trim Center thuộc Học viện Tổng thống Nga, một đặc điểm nổi bật của chu kỳ đầu tư gần đây là nền kinh tế tăng trưởng theo chiều rộng, dựa vào việc thực hiện các dự án quy mô lớn hướng xuất khẩu, thu hút thêm lực lượng lao động và các khoản rót vốn từ ngân sách. Ngoài ra, tăng trưởng còn được thúc đẩy bởi một số yếu tố khác, như sự bùng nổ xây dựng nhà ở, phát triển cơ sở hạ tầng giao thông (đường cao tốc, đường sắt, cầu), tái cấu trúc nền kinh tế, ngăn chặn dòng vốn chảy ra khỏi đất nước, thay thế nhập khẩu và phát triển du lịch.

Điểm sáng được các chuyên gia Trim Center nêu bật là đà tăng trưởng mạnh mẽ gần đây của kinh tế Nga đã không còn dựa hoàn toàn vào sự phát triển của “nền kinh tế dựa vào tài nguyên”. Tuy nhiên, một phần đáng kể các động lực tăng trưởng cần được “làm mới” thay vì tiếp tục dựa vào những động lực đã “lỗi thời” để đạt mức tăng trưởng bình quân mục tiêu 3%, trong giai đoạn 2026-2036.

Vì vậy, Moscow đang đứng trước một “bước ngoặt” rõ ràng, tiếp tục phát triển theo quán tính và chấp nhận tụt hậu tương đối, hoặc xây dựng một nền tảng tăng trưởng mới. Báo cáo phân tích của Trim Center chuẩn bị cho cuộc họp của Hội đồng Tổng thống (dự kiến vào 19/8) chỉ rõ, từ năm 2027, kinh tế Nga không chỉ cần “tiến về phía trước” mà còn phải “bước lên nấc thang mới”, để chuyển sang một quỹ đạo tăng trưởng trực tiếp gắn với cải thiện chất lượng cuộc sống.

Trong khi đó, website của Điện Kremlin cho biết, chủ đề chính của cuộc họp là thực hiện kế hoạch thay đổi cơ cấu nền kinh tế Nga đến năm 2030. Theo đó, để thoát khỏi tình trạng tăng trưởng chậm lại, tạo động lực mới và đạt được mục tiêu mong muốn, Nga cần chuyển đổi nền kinh tế sang một mô hình mới.

Bảy niềm hy vọng

Trim Center đề xuất một mô hình tăng trưởng mới dựa trên bảy trụ cột liên kết chặt chẽ với nhau, tạo thành một cơ chế cộng hưởng, trong đó tác động của trụ cột này thúc đẩy và khuếch đại hiệu quả của các trụ cột khác.

Trụ cột đầu tiên, là phát triển các vùng và du lịch nội địa. Mục tiêu không đơn thuần là xây thêm hạ tầng hay thu hút khách du lịch, mà là thu hẹp khoảng cách không gian và hình thành các trung tâm nhu cầu mới. Khi ấy, tăng trưởng không còn tập trung vào một số cực kinh tế mà có thể lan rộng hơn về địa lý, đồng thời tạo thêm việc làm và nguồn cầu trong nước.

Thứ hai là tự động hóa, AI và tăng năng suất. Đây có lẽ là điểm then chốt nhất của chu kỳ tăng trưởng mới, bởi Nga đang thiếu lao động trong khi mức sử dụng năng lực sản xuất đã cao. Ngân hàng Trung ương Nga cho rằng khi một yếu tố đầu vào, đặc biệt là lao động, trở thành nút thắt thì việc mở rộng các yếu tố khác không thể tự động làm tăng sản lượng. Con đường bền vững hơn là nâng năng suất thông qua công nghệ, chất lượng quản trị, môi trường pháp lý và cải thiện điều kiện kinh doanh.

Trụ cột thứ ba là xây dựng các nền tảng số kết nối các chủ thể của nền kinh tế. Theo đó, thay đổi mang tính cơ cấu này sẽ giúp giảm chi phí giao dịch, tăng tốc độ luân chuyển nguồn lực và cho phép doanh nghiệp dù phân tán về địa lý nhưng có thể cùng tham gia vào những chuỗi giá trị mới. Giám đốc học thuật Yaroslav Kuzminov của Trường Kinh tế cao cấp nhấn mạnh rằng, giá trị của nền tảng không nằm ở tốc độ tăng trưởng mà ở khả năng nâng cao hiệu quả cho hàng triệu doanh nghiệp.

Phát triển hạ tầng cho nền kinh tế mới sẽ là trụ cột thứ tư. Đây chính là nền tảng vật chất và công nghệ để các động lực tăng trưởng mới như AI, tự động hóa và nền tảng số, kinh tế số có thể vận hành ở quy mô lớn. Không chỉ gồm trung tâm dữ liệu, mạng truyền dẫn và 5G, trụ cột này còn bao hàm năng lượng và hạ tầng không gian - những điều kiện thiết yếu để nền kinh tế số vận hành ổn định. Điều này cho thấy, chu kỳ tăng trưởng mới sẽ đòi hỏi một lớp hạ tầng khác về chất so với chu kỳ trước.

Trụ cột thứ năm nhấn mạnh việc tái cấu trúc hệ thống đào tạo nhân sự. Chuyển đổi công nghệ sẽ vô nghĩa nếu lực lượng lao động không thể thích ứng với công việc mới. Theo đó, mô hình đào tạo từng được sử dụng trong nhiều thập kỷ không còn phù hợp, thay vào đó là giáo dục thường xuyên, cá nhân hóa việc học, xác định khoảng trống kỹ năng và đào tạo lại trong suốt vòng đời nghề nghiệp.

Trụ cột thứ sáu, minh bạch hóa nền kinh tế nhằm tạo điều kiện để lao động và nguồn vốn dịch chuyển khỏi những doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả, thiếu minh bạch sang các khu vực có năng suất cao hơn. Qua đó, nguồn lực được phân bổ hợp lý hơn, đồng thời tạo môi trường cạnh tranh công bằng hơn giữa các doanh nghiệp.

Trụ cột thứ bảy và cũng là thay đổi có tính bước ngoặt nhất, tăng cường khả năng tiếp cận vốn của khu vực tư nhân. Đây là sự chuyển dịch từ mô hình tăng trưởng được dẫn dắt chủ yếu bởi nhu cầu của Chính phủ sang mô hình trong đó đầu tư và tiêu dùng tư nhân trở thành động lực chính. Các nhà phân tích của Trim Center nhấn mạnh, Nhà nước không nên tiếp tục là nhà đầu tư chính, mà cần tạo điều kiện để doanh nghiệp và người dân chủ động đầu tư vào nền kinh tế mới.

Nhưng đây cũng là mắt xích khó nhất, bởi muốn vốn tư nhân bước lên thay thế một phần nhu cầu của ngân sách, Moscow phải đồng thời củng cố tài chính công, giảm áp lực tiền tệ, hạ chi phí vốn, điều chỉnh chính sách hỗ trợ và phát triển thị trường tài chính.

Hy vọng của chu kỳ phát triển mới, vì thế, không nằm ở việc Nga phải bằng mọi giá đạt một con số tăng trưởng cao hơn, mà ở khả năng thay đổi chất lượng tăng trưởng. Nếu làm được điều đó, chu kỳ mới có thể không tạo ra một “phép màu” về tốc độ, nhưng sẽ tạo ra thứ có giá trị hơn - một nền kinh tế ít phụ thuộc hơn vào mở rộng quy mô, sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn và có khả năng chuyển tăng trưởng thành chất lượng sống tốt hơn cho người dân.