Indonesia cải cách chính sách lao động

Chấm dứt tình trạng sa thải bừa bãi

Đáng chú ý, luật mới tăng cường bảo vệ người lao động trong trường hợp chấm dứt việc làm, đưa ra cơ chế dự phòng tiền trợ cấp thôi việc, đồng thời củng cố quyền nghỉ của lao động nữ, trong đó có nghỉ trong thời kỳ kinh nguyệt và nghỉ thai sản tối thiểu 3 tháng.

Việc thông qua luật hôm 6/10 vừa qua cũng là bước thực hiện phán quyết của Tòa án Hiến pháp Indonesia năm 2024, yêu cầu các quy định về lao động phải được tách khỏi Luật Tạo việc làm để hình thành luật riêng. Tòa án đã yêu cầu cơ quan lập pháp xây dựng luật lao động mới trong thời hạn 2 năm.

Ảnh minh họa do AI tạo ra

Một trong những thay đổi đáng chú ý nhất nằm ở quy định về “chấm dứt hợp đồng lao động”. Theo khung mới, doanh nghiệp phải tìm cách ngăn ngừa hoặc giảm thiểu việc sa thải trước khi tiến hành chấm dứt quan hệ lao động. Luật cũng quy định rõ hơn về các điều kiện, lý do và yếu tố phải được cân nhắc khi doanh nghiệp thực hiện sa thải. Nếu phát sinh tranh chấp, doanh nghiệp và người lao động hoặc công đoàn trước hết phải tiến hành thương lượng song phương.

Quy định mới cũng củng cố các khoản mà người lao động được hưởng khi quan hệ lao động kết thúc, gồm “trợ cấp thôi việc, tiền ghi nhận thời gian phục vụ và các khoản bồi hoàn quyền lợi khác, tùy trường hợp và thời gian làm việc.

Một điểm đáng chú ý khác là Bộ trưởng Bộ Nhân lực Indonesia Yassierli cho biết, luật mới loại bỏ hệ số 0,5 lần từng được áp dụng trong một số trường hợp tính trợ cấp thôi việc. Theo ông, mức hệ số tối thiểu sẽ trở lại 1 lần theo công thức luật định. Đây là thay đổi có khả năng làm tăng nghĩa vụ tài chính của doanh nghiệp khi phải cắt giảm nhân sự.

Để giảm nguy cơ người lao động không nhận được tiền khi doanh nghiệp gặp khó khăn hoặc không còn đủ khả năng thanh toán, luật mới còn đưa ra “cơ chế quỹ dự phòng trợ cấp thôi việc”. Các báo cáo địa phương cho biết các nhà tuyển dụng sẽ đóng góp vào chương trình này thông qua công ty bảo hiểm nhà nước BPJS. Bộ trưởng Yassierli xác nhận luật tạo cơ sở pháp lý cho cơ chế trên, trong khi cách thức đóng góp, quản lý và vận hành cụ thể sẽ tiếp tục được quy định bằng văn bản dưới luật.

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tranh chấp về thanh toán trợ cấp sau sa thải vẫn là vấn đề trong quan hệ lao động Indonesia. Tuy nhiên, ở thời điểm luật vừa được Quốc hội thông qua, chưa nên coi toàn bộ cơ chế quỹ dự phòng đã có thể vận hành ngay, bởi các chi tiết kỹ thuật vẫn cần được Chính phủ quy định.

Luật cũng đặt ra giới hạn rõ hơn đối với “lao động theo hợp đồng có thời hạn (PKWT)”. Theo các nội dung được công bố sau khi luật được thông qua, một hợp đồng PKWT có thể kéo dài tối đa 2 năm và được gia hạn tối đa hai lần, mỗi lần gia hạn kéo dài không quá một năm. Cách tiếp cận này nhằm hạn chế tình trạng sử dụng lao động hợp đồng trong thời gian kéo dài mà không chuyển sang quan hệ lao động ổn định hơn.

Đối với “thuê ngoài (outsourcing)”, luật mới tiếp tục đi theo hướng giới hạn phạm vi công việc có thể giao cho doanh nghiệp cung ứng lao động. Khung pháp lý hiện hành của Indonesia đã được cụ thể hóa bằng Quy định Bộ trưởng Bộ Nhân lực số 7/2026, trong đó các công việc hỗ trợ có thể thuê ngoài gồm dịch vụ vệ sinh, cung cấp thực phẩm và đồ uống, bảo vệ, lái xe/vận chuyển người lao động, một số dịch vụ hỗ trợ vận hành và các công việc hỗ trợ trong lĩnh vực khai khoáng, dầu khí và điện lực.

Quy định này cũng yêu cầu doanh nghiệp sử dụng dịch vụ phải bảo đảm người lao động thuê ngoài được hưởng các quyền tối thiểu về tiền lương, làm thêm giờ, thời giờ làm việc và nghỉ ngơi, nghỉ phép, an toàn vệ sinh lao động, bảo hiểm xã hội và quyền lợi khi quan hệ lao động chấm dứt.

Về thời gian làm việc, luật mới duy trì giới hạn “40 giờ mỗi tuần”. Với doanh nghiệp áp dụng 6 ngày làm việc, mức tối đa là 7 giờ mỗi ngày, trong khi với tuần làm việc năm ngày, mức tối đa là 8 giờ mỗi ngày. Khung mới đồng thời quy định về tiền lương tối thiểu, cơ cấu và thang bảng lương, tiền làm thêm giờ và tiền lương trong một số trường hợp người lao động nghỉ hoặc không thể làm việc.

Mở rộng quyền của lao động nữ

Một trong những điểm được quan tâm nhất của luật là “quyền của lao động nữ”. Theo các nội dung được công bố sau khi Quốc hội thông qua, lao động nữ được nghỉ trong thời kỳ kinh nguyệt tối đa 2 ngày. Quyền nghỉ này kế thừa nền tảng bảo vệ đã tồn tại trong pháp luật Indonesia, nhưng được đặt trong khung pháp lý lao động mới rộng hơn.

Điểm đáng chú ý là Indonesia vốn đã có quy định về nghỉ kinh nguyệt trong Luật Lao động năm 2003. Một nghiên cứu của cơ quan nghiên cứu thuộc Quốc hội Indonesia cho biết Điều 81 của luật này cho phép lao động nữ không phải làm việc trong ngày đầu và ngày thứ hai của kỳ kinh, nếu họ thông báo cho doanh nghiệp. Tuy nhiên, luật không quy định cứng nhắc hình thức bắt buộc. Quy trình này thường được cụ thể hóa linh hoạt thông qua nội quy công ty, thỏa ước lao động tập thể hoặc thỏa thuận làm việc.

Trong quá trình xây dựng luật mới, vấn đề này tiếp tục được tranh luận. Một số ý kiến tại Quốc hội đề nghị không gắn quyền nghỉ kinh nguyệt với yêu cầu người lao động phải chứng minh mình bị yếu mệt hoặc phải có giấy xác nhận của bác sĩ. Điều đó cho thấy cách thức thực thi quyền nghỉ kinh nguyệt vẫn là vấn đề cần được theo dõi khi các quy định chi tiết được ban hành.

Đối với việc nghỉ “thai sản”, luật mới xác nhận quyền nghỉ ít nhất 3 tháng và có thể kéo dài thêm tối đa 3 tháng trong những trường hợp đặc biệt liên quan đến tình trạng y tế. Đây là sự củng cố đáng kể trong hệ thống bảo vệ lao động nữ của Indonesia. Quyền này cũng phải được nhìn trong mối liên hệ với Luật Phúc lợi bà mẹ và trẻ em (KIA) được Indonesia ban hành năm 2024. Bộ Nhân lực Indonesia cho biết, luật KIA quy định lao động nữ được nghỉ thai sản ít nhất 3 tháng đầu và có thể thêm 3 tháng tiếp theo nếu có tình trạng đặc biệt được chứng minh bằng giấy xác nhận y tế. Trong thời gian nghỉ, người lao động được hưởng đầy đủ tiền lương trong 3 tháng đầu và tháng thứ 4, sau đó hưởng 75% tiền lương trong tháng thứ 5 và thứ 6. Bên cạnh quyền lợi của người mẹ, Luật KIA còn bổ sung quyền nghỉ phép dành cho người cha.

Tăng cường bảo vệ lao động phi chính thức, trên nền tảng số

Luật mới cũng mở rộng phạm vi bảo vệ vượt ra ngoài mô hình việc làm truyền thống. “Lao động phi chính thức và lao động trên nền tảng số” được đưa vào hệ thống bảo vệ với các quyền liên quan đến thu nhập hợp lý, an toàn và sức khỏe nghề nghiệp cũng như bảo hiểm xã hội. Đối với người làm việc thông qua nền tảng kỹ thuật số, các quy định mới hướng tới việc hạn chế việc đơn phương chấm dứt quan hệ hợp tác hoặc khóa tài khoản mà không có lý do rõ ràng và cơ chế phản đối. Điều này có ý nghĩa đối với các tài xế gọi xe, giao hàng và những người có thu nhập phụ thuộc vào nền tảng số.

Bộ trưởng Bộ Nhân lực Yassierli khẳng định, Indonesia coi luật này là bước củng cố sự bảo vệ trong toàn bộ hệ sinh thái lao động, bao gồm cả người lao động, người tìm việc, người học nghề và người sử dụng lao động.