Iran cảnh báo về cái giá của chiến tranh nếu tái diễn

Tên lửa Iran khai hỏa. Ảnh: IRNA/TTXVN

Theo hãng thông tấn Nournews (Iran) ngày 29/9, phiên họp thường niên của Đại hội đồng Liên hợp quốc (LHQ) đã kết thúc và vấn đề chiến tranh Iran bước vào giai đoạn mơ hồ hơn. Chưa có dấu hiệu nào về một thỏa thuận cuối cùng. Tuy vậy, cũng không thể nói dứt khoát rằng các bên sẽ quay lại cuộc chiến toàn diện.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bác bỏ điều kiện mà Iran đưa ra để mở lại eo biển Hormuz, nhưng vẫn nói có thể tiếp tục đàm phán trong tuần này. Về phần mình, Tehran khẳng định vẫn theo đuổi con đường ngoại giao và giữ nguyên các điều kiện. Theo Nournews, câu hỏi then chốt không chỉ là Mỹ hay Israel sẽ phát động cuộc chiến tiếp theo. Điều quan trọng hơn là Mỹ và Israel có chắc chắn cuộc chiến ấy sẽ diễn ra đúng kế hoạch và tính toán của họ hay không. Cuộc chiến 40 ngày vừa qua đã cho thấy câu trả lời: không thể tính trước hành động của Iran theo mô hình cổ điển "tấn công - phản công - kết thúc".

Cuộc chiến vượt ngoài dự đoán

Khi cuộc chiến 40 ngày nổ ra (từ cuối tháng 2/2026), Mỹ và Israel được cho là có ưu thế quân sự. Vì vậy, nhiều người dự báo thời điểm và phạm vi của cuộc xung đột sẽ nằm trong tầm kiểm soát. Thực tế lại khác. Sức mạnh không chỉ nằm ở số tên lửa, máy bay hay mục tiêu quân sự. Khả năng thay đổi chiến trường và gây thêm tổn thất cho đối phương cũng là một yếu tố quan trọng.

Xung đột không dừng lại giữa Iran, Mỹ và Israel mà đã trở thành một cuộc khủng hoảng khu vực. Nhiều mặt trận cùng hoạt động, các căn cứ và lợi ích của Mỹ trong khu vực bị tấn công. Quan trọng nhất, eo biển Hormuz từ một vấn đề địa chính trị đã trở thành yếu tố trực tiếp của cuộc chiến.

Nếu chiến tranh chỉ diễn ra giữa Iran và Israel, Washington có thể tính chi phí trong một phạm vi hẹp hơn. Nhưng khi cuộc chiến liên quan đến năng lượng, vận tải biển, căn cứ Mỹ, các đồng minh trong khu vực và thị trường dầu mỏ, mọi quyết định quân sự đều có thể kéo theo một chuỗi hậu quả mà không ai biết trước sẽ dừng ở đâu. Đó là ý nghĩa của cụm từ "Iran khó lường". Cụm từ này không có nghĩa Iran hành động bất chấp mọi quy tắc. Nó có nghĩa phía bên kia không thể đoán chắc Iran sẽ đáp trả trên phạm vi nào, vào lúc nào và ở mức độ nào.

Hormuz: Biến số làm thay đổi cục diện

Trong cuộc chiến, lượng tàu thuyền đi qua Hormuz giảm mạnh. Điều này cho thấy những gì diễn ra trên chiến trường có thể tác động trực tiếp đến an ninh năng lượng và thương mại toàn cầu. Hiện nay, Hormuz là một trong những trọng tâm của các cuộc đàm phán gián tiếp giữa Iran và Mỹ.

Ngày 24/9, hãng Reuters đưa tin Tehran và Washington đã thảo luận một lộ trình từng bước nhằm chấm dứt chiến tranh và mở lại eo biển. Vài ngày sau, ông Trump tuyên bố bác bỏ đề xuất của Iran. Cùng lúc đó, ông Trump vẫn nói sẽ tiếp tục đàm phán. Sự mâu thuẫn này khiến tình hình sau phiên họp lần thứ 81 của Đại hội đồng LHQ trở nên mơ hồ. Đàm phán vẫn tiếp diễn nhưng những bất đồng chính chưa được giải quyết. Nguy cơ xung đột quân sự vẫn còn, nhưng cái giá để hành động quân sự cũng đã tăng lên.

Bầu cử tại Israel

Israel sẽ bầu cử vào ngày 27/10 tới. Các cuộc thăm dò cho thấy hai khối chính mỗi bên có 53 ghế, còn thiếu 8 ghế so với con số 61 ghế cần thiết để giành đa số. Tuy nhiên, kết quả thăm dò chỉ phản ánh tình hình chung và không nên được coi là dự báo kết quả bầu cử.

Trong bối cảnh đó, với Israel, chiến tranh không chỉ là một quyết định an ninh. Bất kỳ hành động quân sự mới nào cũng có thể ảnh hưởng đến cuộc bầu cử, cũng như cách người dân Israel nhìn nhận về an ninh và cái giá của chiến tranh. Cuộc chiến 40 ngày vừa qua cho thấy mở đầu một chiến dịch không có nghĩa là kiểm soát được hậu quả chính trị và an ninh của nó. Nếu một cuộc chiến mới lại lan ra toàn khu vực, hoặc chi phí tiếp tục tăng, kết quả cuối cùng có thể khác xa với tính toán ban đầu.

Bầu cử giữa kỳ ở Mỹ

Mỹ sẽ tổ chức bầu cử giữa nhiệm kỳ vào ngày 3/11. Cuộc thăm dò của Reuters/Ipsos thực hiện ngày 21/9 cho thấy chỉ 32% người được hỏi hài lòng với cách Tổng thống Trump điều hành đất nước. Chỉ 34% đồng tình với cách ông xử lý các cuộc tấn công vào Iran. Cũng theo cuộc thăm dò này, người dân Mỹ gắn vấn đề chiến tranh với chi phí sinh hoạt và giá năng lượng.

Vì vậy, với Washington, chiến tranh với Iran không chỉ là chuyện quân sự hay đối ngoại. Giá dầu, giá nhiên liệu, lạm phát, chi phí vận chuyển, thị trường trái phiếu chính phủ và tác động của những yếu tố này đến nền kinh tế Mỹ đều phải được tính đến. Đây là lúc "khả năng chống chịu" trở nên quan trọng. Khả năng này không chỉ là chịu đựng được sức ép, mà là biến thời gian thành gánh nặng chi phí cho đối phương. Chiến tranh càng kéo dài, các chi phí về quân sự, kinh tế, năng lượng và chính trị càng cộng hưởng, khiến những tính toán ban đầu ngày càng khó thực hiện.

Biến số Iran

Theo Nournews, giờ đây không thể chỉ dựa vào Mỹ hay Israel để xác định khi nào một cuộc chiến nổ ra. Cuộc chiến 40 ngày cho thấy Iran có thể thay đổi mức độ đáp trả, mở rộng chiến trường ra khu vực, tác động đến tình hình quanh eo biển Hormuz và gây thêm tổn thất. Iran có thể kết nối các mặt trận quân sự, khu vực, năng lượng, eo biển Hormuz và ngoại giao. Bằng cách đó, một chiến dịch có giới hạn trong tính toán của đối phương có thể biến thành một cuộc khủng hoảng nhiều tầng, với chi phí vượt xa dự tính ban đầu.

Vì vậy, ngay cả khi Israel đã chọn ngày cho một chiến dịch và Mỹ đã cân nhắc lợi ích cùng chi phí, vẫn còn một yếu tố họ không thể kiểm soát hoàn toàn: phản ứng của Iran. Phản ứng này không nhất thiết đi theo một khuôn mẫu cố định. Với Mỹ và Israel, vấn đề không còn chỉ là khi nào có thể khơi mào chiến tranh, mà là liệu họ có tính trước được khi nào chiến tranh kết thúc và phải trả giá bao nhiêu hay không.

Theo lịch của Israel, ngày 27/10 là mốc quyết định. Theo lịch của Mỹ, mốc đó là ngày 3/11. Nhưng cuộc chiến 40 ngày cho thấy chỉ dựa vào lịch chính trị là chưa đủ. Israel có thể chọn thời điểm mở chiến dịch và Mỹ có thể cân nhắc cái giá khi tham gia, nhưng Iran có thể thay đổi phạm vi, thời gian và chi phí của cuộc chiến qua cách đáp trả của mình. Nếu một cuộc chiến mới xảy ra, nó sẽ không nhất thiết diễn ra theo một thời gian biểu định sẵn. Điều quan trọng hơn ngày khai chiến sẽ là khả năng gây tổn thất cho đối phương và làm đảo lộn tính toán của họ.