Iran chật vật trước sức ép kinh tế từ Mỹ

Sức ép kinh tế từ Mỹ đang ngày càng tác động mạnh đến Iran, khi các biện pháp trừng phạt và phong tỏa xuất khẩu dầu khiến Tehran gặp khó trong việc tiếp cận nguồn ngoại tệ, nhập khẩu hàng hóa và duy trì các kênh thương mại quốc tế.

Theo ba nguồn tin cấp cao của Iran, chiến dịch gây sức ép của Washington đang khiến Tehran ngày càng khó duy trì các mạng lưới né tránh trừng phạt vốn được sử dụng trong nhiều năm qua.

Đặc biệt, Mỹ đang siết chặt các mạng lưới tài chính quốc tế nhằm hạn chế Iran phụ thuộc để duy trì hoạt động kinh tế, qua đó đẩy Tehran vào sức ép ngày càng nghiêm trọng.

Hoạt động xuất khẩu dầu của Iran cũng chịu ảnh hưởng nặng nề. Số liệu từ công ty phân tích hàng hóa Kpler cho thấy lượng dầu thô Iran được đưa lên tàu trong tháng 9 giảm xuống khoảng 260.000 thùng/ngày, từ mức khoảng 1,7 triệu thùng/ngày cùng kỳ năm trước. Phần dầu còn lại chủ yếu được vận chuyển bằng xe tải, đường sắt hoặc các tàu nhỏ qua biển Caspi.

Tehran cho biết vẫn còn hàng chục triệu thùng dầu được lưu trữ trên các tàu chở dầu bên ngoài khu vực phong tỏa và có thể đưa ra thị trường. Tuy nhiên, các biện pháp trừng phạt mới khiến các bên trung gian ngày càng dè dặt hoặc yêu cầu mức phí giao dịch cao hơn.

Sức ép cũng nhanh chóng lan sang hoạt động thương mại và đời sống người dân. Tổng kim ngạch thương mại của Iran đã giảm 25-35%, trong đó nhập khẩu chịu ảnh hưởng nặng hơn xuất khẩu. Đồng rial tiếp tục trượt giá mạnh, từ khoảng 1 triệu rial đổi 1 đô la Mỹ cách đây một năm lên hơn 2,2 triệu rial/đô la Mỹ hiện nay.

Tàu thuyền hoạt động gần eo biển Hormuz, nhìn từ Musandam, Oman. (Nguồn ảnh: Reuters)

Trong khi đó, lạm phát bình quân 12 tháng lên tới 69,9%. Giá thực phẩm, đồ uống và thuốc lá tăng với tốc độ gần gấp đôi mức lạm phát chung. Tỷ lệ thất nghiệp chính thức cũng tăng lên 9,1% trong mùa xuân, trong khi số người có việc làm giảm khoảng 450.000 người so với một năm trước.

Sức mua của người dân vì thế ngày càng suy giảm. Theo số liệu chính thức, mức lương bình quân hàng tháng của người lao động Iran chỉ khoảng 125 USD, trong khi chi phí cơ bản của một hộ gia đình vào khoảng 450 USD mỗi tháng.

“Chúng tôi đang nghèo đi mỗi ngày”, Mahnaz, một nhân viên khu vực tư nhân 34 tuổi tại Tehran cho biết.

Người dân đi bộ trên một con phố ở Tehran, Iran, tháng 9/2026. (Nguồn ảnh: Reuters)

Giới chức Iran được cho là nhận thức rõ nguy cơ khủng hoảng kinh tế có thể gây ra những hệ lụy xã hội nghiêm trọng, trong đó có khả năng làm bùng phát trở lại các cuộc biểu tình quy mô lớn.

Giáo sư Ali Ansari, chuyên gia lịch sử hiện đại tại Đại học St Andrews, Scotland, nhận định Iran đang chịu “sức ép kinh tế rất, rất nghiêm trọng”. Theo ông, việc Tehran mất dần khả năng kiểm soát các tuyến vận tải qua eo biển Hormuz có thể buộc nước này phải cân nhắc đàm phán với Washington.

Trong bối cảnh xung đột tiếp tục kéo dài, các biện pháp phong tỏa và trừng phạt đang trở thành một mặt trận quan trọng trong cuộc đối đầu Mỹ - Iran. Washington kỳ vọng sức ép kinh tế sẽ buộc Tehran nhượng bộ trong các cuộc đàm phán tương lai, trong khi Iran cảnh báo rằng áp lực gia tăng có thể khiến xung đột quân sự tiếp tục leo thang.