Iran - Israel lao vào vòng trả đũa mới, ông Trump bất lực?

Việc Israel và Iran nhanh chóng đáp trả nhau ngay trong sáng 8/6 khiến lệnh ngừng bắn càng thêm “nguy kịch”. Chiến sự Iran có thể sắp chứng kiến vòng trả đũa mới giữa Iran và Israel.

Đêm 7/6, Iran đã phóng 10 tên lửa đạn đạo nhằm vào miền Bắc Israel. Theo ông Trita Parsi, đồng sáng lập Viện Quincy vì Chính sách Nhà nước Có trách nhiệm tại Mỹ, các đòn tập kích mới nhất của Iran nhằm vào Israel là để ngăn chặn các cuộc tấn công tiếp theo của Israel vào Lebanon.

“Iran đã tái lập được năng lực răn đe đối với các cuộc tấn công nhắm vào nước này. Điều Iran đang cố gắng thực hiện lúc này là thiết lập năng lực răn đe đối với các cuộc tấn công nhằm vào Lebanon”, ông Parsi nói với Al Jazeera.

Iran “vừa đấm vừa xoa”

“Không ai biết các bước đi tiếp theo của Iran, nhưng những gì họ đang làm lúc này ít nhất là để khẳng định năng lực răn đe ấy. Tùy thuộc vào phản ứng tiếp theo của Israel hoặc Mỹ, chúng ta sẽ thấy liệu canh bạc này của Iran có mang lại kết quả hay không”, ông Parsi phân tích.

Ông Parsi cho rằng các cuộc tấn công do Iran tiến hành lúc này còn nhằm bảo đảm mọi thỏa thuận với Mỹ đều phải bao gồm vấn đề Lebanon.

“Iran đã nhiều lần khẳng định rằng bất kỳ lệnh ngừng bắn nào cũng phải áp dụng trên phạm vi toàn khu vực, đặc biệt phải bao gồm cả Lebanon. Họ đã nói rõ rằng sẽ không thể có một kết thúc bền vững cho cuộc chiến này, nếu Israel vẫn được phép tiếp tục không kích Lebanon, cũng như mở rộng việc kiểm soát hoặc chiếm đóng lãnh thổ nước này”, ông Parsi nhấn mạnh.

Theo ông Parsi, ban đầu, Mỹ không thực sự coi chi tiết này là lằn ranh đỏ nghiêm túc của Iran. Tuy nhiên, diễn biến trong khoảng 5 ngày qua, mọi thứ đã trở nên rất rõ ràng rằng Iran rất nghiêm túc với lập trường đã đưa ra trong vấn đề Lebanon, sẵn sàng đánh đổi thỏa thuận với Mỹ vì vấn đề này.

Người dân Iran liên tục diễu hành ủng hộ chính quyền. Ảnh: Reuters.

Iran khẳng định loạt tên lửa phóng vào lãnh thổ Israel trong đêm 7/6 là “phát súng cảnh báo”, đồng thời tuyên bố bất kỳ hành động đáp trả nào từ Israel sẽ kéo theo một đòn trả đũa toàn diện và tàn khốc hơn. Điều này cho thấy Iran hiện không có ý định tiếp tục các cuộc tấn công bằng tên lửa nhằm vào Israel.

Thực tế, các đòn tập kích của Iran nhằm vào Israel trong đêm 7/6 có quy mô nhỏ hơn đáng kể so với những gì từng diễn ra trong thời gian giao tranh trước lệnh ngừng bắn.

Vấn đề là ngay sau đòn cảnh báo có tính kiềm chế của Iran, Israel đã tiến hành trả đũa vào lãnh thổ Iran. Hành động đáp trả của Israel được thực hiện trong bối cảnh nước này cũng đang chịu sức ép từ phía Mỹ nhằm tránh leo thang xung đột.

Sau đòn đáp trả của Israel vào lãnh thổ Iran, phía Israel cho biết Iran cũng đã phóng thêm một đợt tên lửa mới vào lãnh thổ nước này trong sáng 8/6. Điều này khiến lệnh ngừng bắn ngày 8/4 càng bị đe dọa.

Theo bà Negar Mortazavi, nghiên cứu viên cấp cao tại Trung tâm Chính sách Quốc tế, Iran đang hướng tới một thỏa thuận hòa bình toàn diện trong khu vực, trong đó bao gồm cả vấn đề Lebanon và lực lượng Hezbollah. Tehran đang đàm phán theo nguyên tắc “cùng nhau chiến đấu, cùng hưởng hòa bình”.

“Họ muốn bảo đảm rằng Lebanon vẫn gắn liền với tiến trình này. Đây là cách Iran cho thấy họ không chỉ đe dọa, họ sẵn sàng chấp nhận rủi ro và thậm chí đẩy tình hình lên một mức leo thang mới”, bà Mortazavi nói.

Ngay sau đòn tập kích cảnh cáo nhằm vào Israel, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã thực hiện nhiều cuộc điện đàm với Pakistan. Ông cũng liên lạc với Qatar, Ai Cập, Pháp, Anh và Thổ Nhĩ Kỳ.

Dường như Iran đang muốn truyền thông điệp tới cộng đồng quốc tế rằng họ bị buộc phải hành động, vì các cuộc tấn công nhằm vào Lebanon đã vượt qua lằn ranh đỏ mà Tehran đặt ra. Đồng thời, Iran cũng phát đi thông điệp rằng họ vẫn để ngỏ cánh cửa cho giải pháp ngoại giao.

Người dân Tehran ăn mừng khi tên lửa phóng về phía Israel Đài truyền hình nhà nước Iran phát sóng cảnh người dân ăn mừng tại Tehran, khi các tên lửa phóng về phía Israel đêm 7/6.

Israel áp lực từ trong ra ngoài

Việc Israel và Iran đáp trả nhau trong sáng 8/6 khiến lệnh ngừng bắn càng thêm “nguy kịch”. Điều này có thể dẫn đến một vòng trả đũa mới giữa Iran và Israel.

Có thông tin cho rằng trong cuộc điện đàm với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu ngay trong đêm 7/6, ông Trump đã thuyết phục ông Netanyahu không đáp trả Iran.

Tuy nhiên, những diễn biến trong sáng 8/6 cho thấy nỗ lực kiềm chế đồng minh của ông Trump không phát huy hiệu quả. Israel không làm theo đề nghị từ phía Mỹ và đã leo thang đối đầu với Iran.

Thực tế chính trị nội bộ tại Israel đang khá phức tạp. Bên cạnh áp lực bên ngoài từ ông Trump, ông Netanyahu còn phải cân bằng quan điểm chính trị giữa các bên trong chính trường Israel, đồng thời còn phải duy trì sự ủng hộ của cử tri Israel.

Hiện chưa thể dự đoán chính xác điều gì sẽ diễn ra tiếp theo. Tuy nhiên, khả năng là vòng leo thang mới này còn chưa dừng lại.

Dù ông Netanyahu không muốn mất lòng ông Trump, nhưng ông cũng phải cân đối áp lực chính trị nội bộ tại Israel. Ảnh: Reuters.

Dù được cho là đã nhận thông điệp từ ông Trump, nhưng Israel vẫn nhanh chóng thực hiện các đòn đáp trả có tính chất truyền thông điệp nhằm vào lãnh thổ Iran. Nhiều khu vực tại Iran ghi nhận có tiếng nổ lớn, trong đó có thủ đô Tehran và thành phố Isfahan. Có lý do cụ thể cho chiến lược tấn công của Israel.

Tehran tập trung nhiều cơ sở chiến lược của Iran. Đặc biệt khu vực phía tây thành phố đặt nhiều doanh trại quân đội, cơ sở quân sự và các tổ hợp công nghiệp quốc phòng.

Isfahan là nơi đặt một số cơ sở hạt nhân cùng nhiều ngành công nghiệp quân sự quan trọng của Iran. Đây cũng là một trong những trung tâm công nghiệp và kinh tế lớn nhất của Iran.

Do đó, cả Tehran và Isfahan đều có giá trị chiến lược đối với Iran. Israel tấn công vào hai thành phố này trong ngày 8/6 và gửi đi thông điệp: Dù Iran chỉ tấn công kiềm chế vào khu vực phía bắc Israel, nhưng Tel Aviv sẵn sàng nhắm mục tiêu vào những thành phố có tầm quan trọng chiến lược hàng đầu đối với Iran.

Mỹ khổ vì Israel

Theo cách Tổng thống Trump nói với báo giới Mỹ, ông là người đưa ra quyết định, còn Israel làm theo. Quả thực, nếu không có sự hậu thuẫn của Mỹ, Israel cũng khó có thể tiến hành các chiến dịch quân sự lớn tại Gaza, Lebanon hay Iran.

Trước diễn biến mới, Tổng thống Trump sẽ nỗ lực kiểm soát tình hình để đây chỉ là diễn biến nhất thời, không trở thành yếu tố làm chệch hẳn hướng đi của hoạt động đàm phán.

Theo thông tin Al Jazeera có được, những cuộc trao đổi gần đây giữa ông Trump và ông Netanyahu đều không diễn ra suôn sẻ. Chính ông Trump cũng thừa nhận gần đây đã dùng những lời lẽ gay gắt với ông Netanyahu, để chỉ trích hành động quân sự của Israel tại Lebanon, đồng thời yêu cầu ông Netanyahu phải kiềm chế.

Trong cuộc điện đàm mới nhất, ông Trump được cho là đã nói với ông Netanyahu rằng cả hai bên “đều đã làm điều muốn làm”, giờ là lúc phải dừng lại. Ông Trump xem việc leo thang tiếp diễn là mối đe dọa đối với khả năng đạt được thỏa thuận hòa bình.

Lúc này, ông Trump phải tìm cách kiềm chế ông Netanyahu triệt để. Tuy nhiên, Thủ tướng Israel lại đang chịu áp lực từ nhiều phía, nên rất khó đoán bước đi tiếp theo của ông Netanyahu là gì.

Ông Trump trả lời báo chí trên chuyên cơ trong ngày 5/6. Hiện tại, ông Trump đau đầu tìm cách kiềm chế Israel, để cứu tiến trình đàm phán với Iran. Ảnh: Reuters.

Theo ông Trita Parsi, Tổng thống Trump cần làm nhiều hơn, thay vì chỉ điện đàm. “Cần phải áp dụng các biện pháp hạn chế khả năng hành động của Israel, để họ không tiến hành các cuộc tấn công mới nhằm vào Iran”, ông Parsi nói.

Theo ông Parsi, có hai đòn bẩy quan trọng mà Mỹ có thể sử dụng để gây sức ép, gồm quyền tiếp cận của Israel đối với các nguồn tin tình báo của Mỹ, cũng như mạng lưới phòng thủ tên lửa nhiều tầng mà Israel đang dựa vào.

“Không có sự hỗ trợ từ Mỹ, ông Netanyahu không thể tiến hành các hoạt động tấn công. Vì vậy, vấn đề ở đây là liệu ông Trump có sẵn sàng rút lại sự hỗ trợ, để buộc ông Netanyahu phải làm theo mong muốn của Washington hay không”, ông Parsi phân tích.

Các cuộc tấn công đáp trả của Israel vào Iran đang làm phức tạp bài toán mà ông Trump phải giải. Những diễn biến mới khiến triển vọng đạt được thỏa thuận hòa bình giữa Mỹ và Iran trở nên khó lường.

Thực tế lúc này cũng tiếp tục làm lung lay hai phát biểu mà ông Trump đưa ra trước báo giới Mỹ trong ngày 7/6. Thứ nhất, ông là “người đưa ra quyết định cuối cùng” về hướng đi của tiến trình tại Trung Đông. Thứ hai, Mỹ và Iran có thể đạt thỏa thuận khung trong vài ngày tới.