Iran lập hành lang 'không thủy lôi' ở eo biển Hormuz, yêu cầu tàu chở dầu phối hợp

Mở thông eo biển Hormuz là trọng tâm của thỏa thuận Mỹ-Iran. Ảnh: Toutiao.

Iran đã mở các tuyến vận tải thay thế tại eo biển Hormuz giữa nguy cơ dính thủy lôi, buộc tàu thuyền phối hợp lộ trình khi tình trạng ùn ứ tàu chở dầu gia tăng dù đã có lệnh ngừng bắn. Điều này làm dấy lên lo ngại về kiểm soát, an toàn và gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu.

Lực lượng Hải quân thuộc Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) đã tuyên bố thiết lập các “hành lang trung chuyển thay thế” trong eo biển Hormuz, viện dẫn sự hiện diện của thủy lôi trên các tuyến hàng hải chính. Động thái này diễn ra trong bối cảnh hàng loạt tàu chở dầu vẫn bị mắc kẹt tại cửa Vịnh Ba Tư, bất chấp lệnh ngừng bắn kéo dài 2 tuần giữa Washington và Tehran.

Trong một tuyên bố được hãng thông tấn nhà nước ISNA đăng tải hôm 9/4, Hải quân IRGC cảnh báo rằng “các hoạt động rải thủy lôi thù địch” cùng tàn dư của các cuộc đụng độ hải quân gần đây đã khiến các luồng nước sâu truyền thống trở nên “cực kỳ không an toàn” đối với tàu thương mại.

Để giảm thiểu rủi ro, phía Iran đã công bố một loạt tọa độ cho các tuyến đường mới do nước này thiết lập, bám sát bờ biển Iran, tránh các khu vực nguy hiểm đã biết và yêu cầu phải phối hợp trực tiếp với lực lượng kiểm soát hàng hải của IRGC.

“Tình hình chiến sự và khả năng tồn tại thủy lôi chống hạm trong khu vực giao thông chính buộc tất cả các tàu phải phối hợp di chuyển với Hải quân IRGC”, Tổ chức Cảng và Hàng hải Iran cho biết. “Việc tuân thủ các tuyến đường được chỉ định là cách duy nhất để đảm bảo an toàn cho thủy thủ đoàn và hàng hóa”, cơ quan này nhấn mạnh.

Giới phân tích hàng hải cho rằng thông báo này là một bước đi chiến lược của Tehran nhằm tái khẳng định quyền kiểm soát đối với điểm nghẽn năng lượng quan trọng nhất thế giới. Bằng cách buộc các tàu sử dụng các tuyến đường thay thế dưới sự hướng dẫn của IRGC, Iran thực chất đang thiết lập một hệ thống trung chuyển “có kiểm soát”.

Diễn biến này trùng với các báo cáo cho thấy Mỹ và Iran đang đàm phán về khả năng áp dụng một khoản “phí quá cảnh” hoặc “phí hộ tống” đối với các tàu đi qua eo biển. Đề xuất này đã vấp phải sự phản đối mạnh mẽ từ các đồng minh phương Tây, nhưng có thể là giải pháp duy nhất trước mắt để giải tỏa gần 150 tàu chở dầu đang neo đậu tại Vịnh Oman.

Hạm đội 5 của Mỹ hiện chưa chính thức công nhận các hành lang mới do IRGC đề xuất. Các quan chức tình báo bày tỏ lo ngại rằng những “tuyến đường thay thế” này có thể dẫn tàu vào những vùng nước dễ bị lực lượng xuồng cao tốc Iran giám sát hoặc quấy rối hơn. Bên cạnh đó, cái chết của ông Alireza Tangsiri – Tư lệnh Hải quân IRGC – trong một cuộc không kích cuối tháng 3 đã để lại khoảng trống lãnh đạo đáng kể.

Đối với thị trường năng lượng toàn cầu, các tuyến đường “an toàn trước thủy lôi” mang lại một tia hy vọng. Giá dầu thô, từng vượt mốc 140 USD/thùng trong giai đoạn cao điểm của khủng hoảng, đã giảm nhẹ sau thông tin này.

Tuy nhiên, các công ty bảo hiểm vẫn tỏ ra dè dặt, khi phí “rủi ro chiến tranh” cao khiến việc vận chuyển qua eo biển Hormuz trở nên kém hiệu quả về kinh tế đối với phần lớn các hãng vận tải, trừ những trường hợp bất đắc dĩ.