Iran trụ vững trước 'bão lửa', Mỹ đối mặt viễn cảnh sa lầy
Iran đang thể hiện khả năng chống chịu trước những đòn tấn công dồn dập của Mỹ và Israel, làm phá vỡ dự đoán của Tổng thống Donald Trump về một sự sụp đổ nhanh chóng và mang tính quyết định.
Các thành viên Lực lượng Vệ binh cách mạng Hồi giáo Iran hô khẩu hiệu trong một buổi lễ.
Tổng thống Trump hạ lệnh triển khai chiến dịch tấn công vào Iran từ ngày 28/2, kỳ vọng một chiến dịch quân sự ngắn gọn và mang tính quyết định, tương tự cuộc đột kích gần đây mà lực lượng Mỹ thực hiện ở Venezuela. Tuy nhiên, sau 7 ngày kể từ khi “Chiến dịch Epic Fury” bắt đầu, cường độ xung đột, phạm vi địa lý, thiệt hại về nhân mạng và các hệ lụy kinh tế đã cho thấy sai lầm chiến lược rõ ràng, bài viết trên Asia Times ngày 8/3 bình luận.
Những gì Washington dự kiến là một đợt huy động lực lượng áp đảo nhưng có giới hạn, nhưng giờ đã biến thành cuộc chiến quy mô lớn, đe dọa thị trường năng lượng toàn cầu, phá vỡ sự ổn định khu vực và các cân bằng địa chính trị dài hạn.
Khi bắt đầu tấn công Iran ngày 28/2, Mỹ và Israel nhanh chóng tuyên bố giành được những thắng lợi ban đầu: Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei thiệt mạng, các cuộc ném bom quy mô lớn vào hạ tầng chỉ huy của Iran và hệ thống tên lửa cùng phòng không của Iran suy yếu.
Các đợt oanh tạc vào hệ thống tên lửa đạn đạo, trung tâm chỉ huy và tài sản hải quân Iran trở thành chiến dịch phối hợp lớn nhất của lực lượng Mỹ kể từ chiến dịch xâm lược Iraq năm 2003.
Tuy nhiên, phản ứng của Iran có vẻ đã làm đảo lộn kỳ vọng của Washington. Tehran không sụp đổ hay rạn nứt; ngược lại, nước này đã tiến hành phản công bằng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái trên khắp Trung Đông.
Đại sứ Iran tại Liên Hợp Quốc cho biết, ít nhất 1.332 dân thường Iran đã thiệt mạng và hàng nghìn người bị thương, cho thấy tổn thất về người ngày càng lớn.
Điều mà Washington kỳ vọng vào cuộc tấn công chóng vánh “đánh vào đầu não” nhằm loại bỏ ban lãnh đạo Iran cho đến nay vẫn chưa xảy ra. Khả năng chịu đựng của Tehran khi hứng các đòn tấn công và đồng thời tiến hành phản công cho thấy cấu trúc an ninh phân quyền và có sức chống chịu cao.
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran tiếp tục thực hiện các cuộc tấn công phối hợp vào căn cứ Mỹ và cơ sở hạ tầng của đồng minh trong khu vực. Đồng thời, lực lượng Hezbollah tại Li-băng đang chiến đấu với quân đội Israel.
Tổn thất kinh tế khổng lồ
Sai lầm chiến lược thể hiện rõ nhất trong lĩnh vực năng lượng và kinh tế.
Eo biển Hormuz, nơi khoảng 20% lượng dầu thô toàn cầu cùng khối lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng đi qua mỗi ngày, hiện gần như không thể lưu thông đối với tàu thương mại. Lưu lượng dầu giảm tới 90%, khi các tàu chở dầu mắc kẹt do hãng bảo hiểm hủy bảo hiểm rủi ro chiến tranh.
Điều này đã đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng vọt. Các ngân hàng đầu tư lớn như Goldman Sachs cảnh báo giá dầu Brent có thể sớm vượt 100 USD/thùng, nếu tình trạng gián đoạn kéo dài. Hiện tại, giá chuẩn đã tăng lên 80 - 90 USD/thùng, một cú tăng mạnh chỉ trong vài ngày và bắt đầu lan sang các thị trường toàn cầu.
Hệ quả không chỉ giới hạn trong lĩnh vực năng lượng. Tại Mỹ, chỉ số Dow Jones và nhiều chỉ số lớn khác đã giảm mạnh khi giới đầu tư tính đến nguy cơ chiến tranh kéo dài và rủi ro lạm phát, với mức giảm hơn 450 điểm trong một số ngày giao dịch quan trọng.
Giá xăng tại các trạm bơm đã tăng, và dự báo cho thấy biến động kéo dài có thể tiếp tục gây áp lực lạm phát.
Các mô hình kinh tế toàn cầu cho thấy ngay cả khi eo biển Hormuz chỉ bị đóng một phần, nguồn cung dầu thế giới có thể giảm vài phần trăm, có khả năng đẩy giá dầu Brent lên 130 USD/thùng nếu tình trạng gián đoạn kéo dài.
Mức giá này sẽ lan sang chi phí vận tải, sản xuất và thực phẩm trên toàn cầu, gây thiệt hại nặng nề hơn cho các nền kinh tế phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng ở châu Âu và châu Á.
Về ngoại giao, cuộc xung đột đang gây căng thẳng cho các liên minh truyền thống. Một số quốc gia Ả-rập vùng Vịnh nơi đặt căn cứ quân sự của Mỹ đã lên án các cuộc tấn công của Iran, đồng thời lo ngại bị kéo vào một cuộc chiến toàn diện.
Trong khi đó, giới lãnh đạo cấp cao của Iran công khai cảnh báo các nước châu Âu chớ can dự, đe dọa trả đũa nếu họ hỗ trợ leo thang quân sự, làm gia tăng nguy cơ phân cực giữa các khối vốn trước đây vẫn duy trì thái độ trung lập thận trọng.
Một tầng phức tạp khác đang xuất hiện khi cạnh tranh cường quốc gia tăng. Nga được cho là đã chia sẻ thông tin tình báo với Iran về các vị trí quân sự của Mỹ, gây thêm phức tạp cho cuộc xung đột.
Trong lòng nước Mỹ, tuyên bố chiến thắng của Tổng thống Trump đang mất dần sức thuyết phục. Các cuộc thăm dò dư luận ban đầu cho thấy đa số người Mỹ phản đối việc tiếp tục hành động quân sự tại Iran và nghi ngờ khả năng có thể buộc Iran đầu hàng vô điều kiện.
Những diễn biến này cho thấy cuộc xung đột không hề hạ nhiệt mà đang biến thành cuộc khủng hoảng đa chiều kéo dài.
Thay vì một chiến dịch ngắn gọn và mang tính quyết định, cuộc chiến Mỹ - Israel chống Iran đã kích hoạt hàng loạt hệ quả dây chuyền: Thương vong gia tăng, gián đoạn nghiêm trọng thị trường năng lượng, biến động kinh tế và sự phân rẽ địa - chính trị ngày càng sâu sắc.
Sai lầm cốt lõi trong việc đánh giá độ phức tạp của cuộc xung đột không chỉ thể hiện trên chiến trường, mà còn trên các biểu đồ thị trường, các tuyến hàng hải và hóa đơn năng lượng.
