Iran trước ranh giới bị cô lập toàn diện

Cảng Bandar Abbas ở eo biển Hormuz năm 2023. Ảnh: Reuters.

Trả lời phỏng vấn Al Jazeera, ông Eli Bremer - chiến lược gia thuộc Đảng Cộng hòa Mỹ và là cựu binh Không quân - cho rằng rủi ro lớn nhất đối với Tehran sẽ xuất hiện nếu Tổng thống Trump thành công trong việc lôi kéo thêm nhiều quốc gia tham gia liên minh hải quân để bảo vệ tuyến đường thủy này.

"Điều đó sẽ buộc Iran phải đưa ra một quyết định vô cùng khó khăn", ông Bremer phân tích. "Ngay từ đầu cuộc chiến, Iran đã tạo ra rất nhiều kẻ thù khi tấn công vào các nước láng giềng. Nếu tiếp tục nổ súng vào tàu chiến của các quốc gia khác ngoài Mỹ - những bên đang thực hiện nhiệm vụ hộ tống tàu buôn qua eo biển - Iran sẽ thực sự đối mặt với nguy cơ bị toàn thế giới tẩy chay, bất kể giá dầu có tăng cao đến mức nào", ông đánh giá.

Mặc dù ưu thế quân sự của Mỹ và Israel đã gây thiệt hại đáng kể cho lực lượng hải quân Iran, eo biển chiến lược Hormuz vẫn là một "điểm nghẽn" đầy rủi ro. Washington hiện vẫn chưa thể tìm ra phương án bảo vệ tàu thương mại hiệu quả khi Tehran liên tục tận dụng các khí tài còn lại để đe dọa tuyến hàng hải này trong bối cảnh xung đột khu vực đang ở ngưỡng báo động.

Tổng thống Donald Trump kêu gọi các đồng minh đến eo biển Hormuz để hỗ trợ, song chưa nhận được lời hưởng ứng nào. Ảnh: The New York Times.

Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf khẳng định trên CNN rằng năng lực quân sự của Tehran vẫn đứng vững trước các đợt oanh tạc dữ dội từ liên quân Mỹ - Israel.

Ông Qalibaf cảnh báo Eo biển Hormuz "không thể quay lại trạng thái cũ" và sự hiện diện của Mỹ - Israel đã xóa sổ hoàn toàn tính an toàn của tuyến hàng hải huyết mạch này.

Tehran khẳng định đã rút kinh nghiệm từ các cuộc xung đột trước đó để cải tiến toàn bộ hệ thống bệ phóng và cơ sở vũ khí, khiến sức mạnh không quân của đối phương trở nên kém hiệu quả. "Họ nghĩ có thể tiêu diệt chúng tôi bằng máy bay ném bom, nhưng họ không hiểu rằng thiết kế của chúng tôi đã thay đổi hoàn toàn", ông nhấn mạnh.

Lãnh đạo Iran tuyên bố Mỹ sẽ thất bại trong việc thiết lập trật tự tại Trung Đông. Thay vào đó, một trật tự nội khối do các quốc gia Hồi giáo dẫn dắt sẽ hình thành sau chiến tranh.

Thừa nhận cái chết của cố Lãnh đạo Tối cao Ali Khamenei là "thành công" của đối phương, song ông Qalibaf khẳng định hệ thống chính trị vẫn vững vàng dưới sự tiếp quản của ông Mojtaba Khamenei.

Bài toán khó của Mỹ

Dù Tehran thể hiện sự cứng rắn, nhưng thực tế chiến trường và áp lực kinh tế đang đặt Washington vào một thế kẹt khó giải.

Trong chiến tranh phi đối xứng, yếu tố địa lý đã mang lại cho chính quyền Iran một lợi thế rõ ràng: khả năng kiểm soát eo biển Hormuz. Đây từ lâu là “lá bài cuối cùng” của chính quyền tại Tehran, ngay cả khi nước này đang hứng chịu các đòn tấn công liên tiếp từ Mỹ và Israel.

Theo The Times, yếu tố mạnh nhất trong sự thách thức của chính quyền Iran là nhận thức rằng họ vẫn có thể gây ra những tác động nghiêm trọng đối với các nước láng giềng vùng Vịnh và các thị trường toàn cầu. Tehran tin rằng nếu sức ép kinh tế đối với phương Tây và các đồng minh Trung Đông trở nên quá lớn, áp lực trong nước và quốc tế cuối cùng sẽ buộc Mỹ và Israel phải lùi bước.

Để duy trì đòn bẩy không cân xứng này, Iran hiểu rằng họ phải giữ được thế kiểm soát đối với eo biển Hormuz. Chính vì vậy, ông Trump cần phải đặt ưu tiên hàng đầu cho việc bảo đảm tự do hàng hải qua tuyến đường biển này. Nếu không làm vậy, Washington sẽ trao cho một Iran đang suy yếu nhưng vẫn nguy hiểm một chiến thắng chiến lược rất rõ ràng.

Trên thực tế, sự gián đoạn nguồn cung dầu mỏ đã đẩy Mỹ vào những tình thế mâu thuẫn. Washington đã tạm thời nới lỏng các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ của Nga - điều chắc chắn khiến Điện Kremlin hài lòng - ngay cả khi Moscow vẫn tiếp tục tấn công Ukraine và dường như đang hỗ trợ Iran cải thiện năng lực tấn công của các máy bay không người lái.

Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ, Pete Hegseth, đã tự tin tuyên bố sẽ mở lại tuyến đường qua eo Hormuz. Tuy nhiên, đây là nhiệm vụ đầy thách thức, có thể khiến Mỹ bị cuốn sâu hơn vào cuộc xung đột so với dự tính ban đầu, cả về mức độ lẫn thời gian.

Hải quân Iran suy yếu nhưng chưa bị vô hiệu hóa

Lực lượng hải quân của Iran đã chịu tổn thất nặng nề trong tuần đầu tiên của các cuộc không kích do Mỹ và Israel tiến hành, theo phân tích dữ liệu vệ tinh và video của The New York Times. Tại hai căn cứ hải quân, Iran mất ít nhất 7 tàu đang neo đậu cùng nhiều hạ tầng quan trọng, trong khi lối vào một cơ sở hải quân ngầm tại eo Hormuz cũng bị tấn công.

Tuy nhiên, các lực lượng Mỹ và Israel vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức nếu muốn vô hiệu hóa hoàn toàn năng lực hải quân của Iran.

Khói bốc lên từ lối vào hầm ngầm tại căn cứ hải quân của Lực lượng Vệ binh Cách mạng trên đảo Qeshm ngày 4/3. Ảnh: The New York Times.

Các cuộc tấn công ban đầu chủ yếu nhắm vào hải quân chính quy của Iran - lực lượng được gọi là Hải quân Cộng hòa Hồi giáo Iran - vốn vận hành các tàu chiến thông thường. Tuy nhiên, nước này còn có một lực lượng hải quân thứ hai do Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) quản lý, chuyên về chiến tranh phi đối xứng.

Bên cạnh các tàu chiến truyền thống, lực lượng hải quân của Vệ binh Cách mạng còn sở hữu nhiều phương tiện nhỏ hơn như xuồng cao tốc và các tàu không người lái, vốn khó bị phát hiện và tấn công hơn.

Hải quân IRGC chủ yếu chịu trách nhiệm bảo vệ eo Hormuz và vịnh Ba Tư. Để khiến tuyến hàng hải này có thể hoạt động bình thường trở lại, Mỹ sẽ phải tiếp tục làm suy yếu lực lượng này cũng như các mối đe dọa khác.

Mai An