Iran tuyên bố cứng rắn: Giá dầu có lên 120 USD/thùng?

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz và cảnh báo sẽ tấn công bất kỳ tàu thuyền nào cố gắng đi qua tuyến hàng hải này. Động thái được đưa ra trong bối cảnh xung đột quân sự giữa Iran với Mỹ và Israel leo thang, làm dấy lên lo ngại về một cú sốc năng lượng toàn cầu.

Trước đó, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Iran Ali Larijani khẳng định Tehran sẽ không đàm phán với Mỹ. Căng thẳng gia tăng sau các cuộc không kích quy mô lớn, kéo theo các đòn trả đũa quân sự liên tiếp trong khu vực Trung Đông.

“Yết hầu” năng lượng của thế giới

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, nối Vịnh Ba Tư với Ấn Độ Dương. Đây là tuyến vận chuyển khoảng 20% nguồn cung dầu thô toàn cầu, tương đương gần 20 triệu thùng/ngày, cùng khoảng 30% lượng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) của thế giới. Với chiều rộng chỉ khoảng 33 km tại điểm hẹp nhất, Hormuz được ví như “yết hầu” của thương mại năng lượng.

Các quốc gia xuất khẩu lớn như Saudi Arabia, UAE, Kuwait, Qatar và chính Iran phụ thuộc nặng nề vào tuyến đường này để đưa dầu ra thị trường quốc tế. Vì vậy, bất kỳ sự gián đoạn nào cũng có thể gây ra hệ quả dây chuyền với thị trường năng lượng và kinh tế toàn cầu.

Ngay khi căng thẳng bùng phát, thị trường dầu mỏ lập tức biến động. Trong phiên giao dịch tại Mỹ ngày 2/3 (kết thúc rạng sáng 3/3 giờ Việt Nam), giá dầu WTI tăng vọt khoảng 8%, vượt 71 USD/thùng. Dầu Brent có thời điểm tiến sát 80 USD/thùng. Sang phiên châu Á sáng hôm sau, giá dầu tiếp tục duy trì ở mức cao khi Iran tái khẳng định lập trường cứng rắn tại Hormuz.

Tình hình căng thẳng tại Trung Đông vẫn leo thang sau khi Mỹ và Israel không kích quy mô lớn vào Iran từ hôm 28/2 khiến Lãnh tụ Tối cao Ayatollah Ali Khamenei cùng nhiều quan chức cấp cao của Iran thiệt mạng. Iran đã tấn công loạt căn cứ quân sự của Mỹ tại Trung Đông, bắn tên lửa trả đũa Israel. Gần đây, UAV tấn công Đại sứ quán Mỹ tại Riyadh; căn cứ quân sự Australia ở UAE cũng bị tấn công.

Ngân hàng Barclays nhận định dầu Brent có thể chạm 100 USD/thùng nếu tình hình an ninh xấu đi. Trong khi đó, UBS cho rằng nếu xảy ra gián đoạn nguồn cung nghiêm trọng, giá có thể vượt 120 USD/thùng trong ngắn hạn.

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu kịch bản 100–120 USD/thùng có bền vững hay chỉ là tạm thời?

Tổng thống Mỹ Donald Trump phát biểu hôm 2/3. Ảnh: Nhà Trắng

Tác động dây chuyền tới kinh tế thế giới

Nếu Hormuz bị phong tỏa thực sự, cú sốc đầu tiên sẽ là nguồn cung dầu toàn cầu. Giá năng lượng tăng cao sẽ làm gia tăng lạm phát, thu hẹp sức mua và gây sức ép lên chính sách tiền tệ tại nhiều quốc gia.

Tại Trung Đông, các nước xuất khẩu dầu sẽ chịu tác động hai chiều. Giá tăng có thể giúp cải thiện doanh thu trên mỗi thùng dầu, nhưng nếu không thể xuất khẩu do tắc nghẽn, nguồn thu ngân sách sẽ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

Với Mỹ, dù đã giảm phụ thuộc vào dầu nhập khẩu nhờ khai thác dầu đá phiến, giá năng lượng tăng vẫn có thể đẩy chi phí nhiên liệu, vận tải và sản xuất leo thang, gây áp lực lạm phát. Washington đồng thời phải tính đến lợi ích của các đồng minh châu Á vốn phụ thuộc vào dầu Trung Đông.

Là nước nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, Trung Quốc chịu rủi ro đáng kể khi hơn 40% lượng dầu nhập khẩu đi qua Hormuz. Việc thiếu hụt nguồn dầu giá rẻ sẽ tạo sức ép lên sản xuất công nghiệp và vận tải, trong bối cảnh nền kinh tế này đang đối mặt nhiều thách thức nội tại. Theo kế hoạch, nhà lãnh đạo Mỹ và Trung Quốc sẽ gặp nhau vào đầu tháng 4.

Các nền kinh tế như Nhật Bản, Hàn Quốc và Ấn Độ cũng phụ thuộc lớn vào nguồn cung Trung Đông. Châu Âu, vốn đã chịu áp lực lạm phát kéo dài, có thể đối diện thêm một vòng xoáy giá năng lượng mới nếu xung đột leo thang.

Giá dầu: Sốc ngắn hạn hay xu hướng dài hạn?

Dù tuyên bố cứng rắn, giới phân tích cho rằng việc phong tỏa hoàn toàn Hormuz không dễ xảy ra. Tuyến hàng hải này có sự hiện diện quân sự thường trực của Mỹ và các nước phương Tây. Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết chiến dịch tấn công Iran có thể kéo dài 4 tuần.

Trong ngắn hạn, giá dầu hoàn toàn có thể vọt lên vùng 90–100 USD/thùng nếu rủi ro địa chính trị tiếp tục gia tăng. Kịch bản 120 USD/thùng không phải bất khả thi, nhưng sẽ phụ thuộc vào mức độ gián đoạn thực tế của nguồn cung.

Về dài hạn, thị trường dầu vẫn chịu tác động bởi cung – cầu toàn cầu. Nếu căng thẳng hạ nhiệt hoặc các nước sản xuất khác tăng sản lượng bù đắp, giá có thể điều chỉnh giảm nhanh trở lại. Trước đó, nhiều tổ chức từng dự báo giá dầu năm 2026 khó vượt xa mốc 75 USD/thùng trong điều kiện cơ bản ổn định.

Diễn biến tại Hormuz là rủi ro địa chính trị. Mức độ leo thang hay hạ nhiệt của xung đột sẽ quyết định giá dầu trong thời gian tới, nhưng có lẽ khó xác lập một chu kỳ giá năng lượng cao kéo dài.

Trong bối cảnh kinh tế thế giới còn mong manh, một cuộc khủng hoảng năng lượng mới là điều hầu hết các nền kinh tế không mong muốn.

Mạnh Hà