Iraq, Pakistan đạt thỏa thuận riêng với Iran về eo Hormuz

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran tiếp cận tàu hàng tại eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters.

Theo Reuters, các thỏa thuận này càng cho thấy khả năng của Tehran trong việc kiểm soát dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz.

Theo chuyên gia Claudio Steuer (Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford), dù ban đầu Tehran tìm cách siết chặt hoạt động lưu thông qua eo biển Hormuz, lập trường này đang thay đổi.

“Iran đã chuyển từ việc phong tỏa Hormuz sang kiểm soát quyền tiếp cận eo biển này. Hormuz đang trở thành tuyến vận tải có sự kiểm soát”, ông Steuer nói.

Iraq là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất khi eo biển Hormuz bị đóng. Trong khi đó, Pakistan phụ thuộc lớn vào nguồn năng lượng nhập khẩu từ vùng Vịnh, nước này đang phải đối mặt với chi phí nhiên liệu tăng mạnh.

Theo thỏa thuận giữa Baghdad và Tehran, Iraq được Iran đảm bảo hành lang an toàn cho hai tàu chở dầu cỡ lớn, mỗi tàu chở khoảng 2 triệu thùng dầu thô, đi qua eo biển Hormuz hôm 10/5.

Một quan chức Bộ Dầu mỏ Iraq cho biết Baghdad đang tiếp tục tìm kiếm sự chấp thuận từ Iran cho các chuyến vận chuyển khác, trong bối cảnh nguồn thu từ dầu mỏ chiếm tới 95% ngân sách quốc gia của Iraq.

“Iraq là đồng minh thân cận của Iran, bất kỳ sự suy yếu nào của kinh tế Iraq cũng sẽ gây tổn hại tới lợi ích kinh tế của Iran tại Iraq”, quan chức này nhận định.

Quan chức Bộ Dầu mỏ Iraq cho biết thêm rằng Iran yêu cầu Iraq nộp hồ sơ cho từng tàu chở dầu, nhằm tạo điều kiện cho việc lưu thông hàng hải, dưới sự giám sát của lực lượng hải quân Iran.

Tương tự, theo hai nguồn tin am hiểu vấn đề, hai tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng của Qatar đã vượt qua eo biển Hormuz và đang trên đường tới Pakistan, sau thỏa thuận song phương giữa Islamabad và Tehran.

Một nguồn tin Pakistan tham gia đàm phán với Iran cho biết thỏa thuận từng gặp một số trục trặc. “Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran đôi khi thay đổi yêu cầu, nên khó duy trì mọi việc đúng kế hoạch, nhưng chúng tôi vẫn đang kiên trì theo đuổi đàm phán”, nguồn tin cho hay.

Hai nguồn tin cũng cho biết Qatar không trực tiếp tham gia vào các thỏa thuận nói trên, nhưng đã thông báo cho Mỹ nắm được tình hình.

Tàu hàng và tàu dầu neo đậu tại Muscat, Oman, trong bối cảnh eo biển Hormuz bị tê liệt. Ảnh: Reuters.

Theo các nguồn thạo tin, nhiều quốc gia khác cũng đang xem xét thỏa thuận song phương với Iran, trong bối cảnh chi phí năng lượng leo thang, gây sức ép lớn lên các nền kinh tế.

“Khi ngày càng nhiều chính phủ sẵn sàng đạt được thỏa thuận riêng với Iran trong vấn đề vận tải qua eo biển Hormuz, điều này sẽ bình thường hóa việc Iran kiểm soát eo biển Hormuz”, chuyên gia Saul Kavonic (công ty tư vấn MST Marquee) nhận định.

Trước chiến sự Iran, khoảng 3.000 tàu đi qua eo biển Hormuz mỗi tháng. Lưu lượng vận tải hiện chỉ còn khoảng 5% so với mức trước chiến sự. Sự gián đoạn này khiến giá dầu Brent tăng hơn 50%, giá khí tự nhiên hóa lỏng tại châu Âu và châu Á tăng 35-50%.

Trong thỏa thuận với Mỹ, Iran muốn duy trì quyền kiểm soát eo biển sau chiến sự, được bồi thường, được nới lỏng trừng phạt, được tiếp cận các tài sản bị phong tỏa. Tổng thống Trump gọi các điều kiện này là “vô lý”, làm sụt giảm hy vọng về việc đôi bên sớm đạt thỏa thuận chấm dứt xung đột.