Iraq tìm hướng vượt áp lực kinh tế

Một nhà máy lọc dầu ở tỉnh Wasit, Iraq. (Ảnh: THX/TTXVN)

Tuy nhiên, sở hữu những thế mạnh như nguồn dầu mỏ dồi dào, dự trữ tài chính, vị trí địa lý chiến lược, Iraq đang tìm hướng đi để vượt qua những áp lực kinh tế hiện nay.

Các tuyến thương mại đi qua Eo biển Hormuz chịu tác động từ căng thẳng trong khu vực Trung Đông gây ảnh hưởng mạnh tới hoạt động xuất nhập khẩu và vận chuyển hàng hóa của Iraq, khiến các chỉ số ổn định tài chính của nước này suy giảm đáng kể so với các dự báo trước đây.

Theo Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), Iraq chịu áp lực lớn về cân đối ngân sách và cán cân đối ngoại. Mặc dù giá dầu tăng do căng thẳng địa chính trị thường mang lại lợi ích cho các nước xuất khẩu dầu mỏ, nhưng những lợi ích này không đủ bù đắp các thiệt hại do suy giảm hoạt động kinh tế, gián đoạn thương mại và chi phí logistics tăng cao. Áp lực lạm phát tại Iraq gia tăng do chi phí nhập khẩu và giá hàng hóa tăng cao.

Trong nhóm các nước thuộc Hội đồng Hợp tác vùng Vịnh (GCC) và khu vực lân cận, Iraq được đánh giá là một trong những nền kinh tế có nguy cơ lạm phát tăng đáng kể trong thời gian tới. Mức độ gia tăng lạm phát tại Iraq hiện cao hơn nhiều quốc gia trong khu vực.

Là một thành viên sáng lập của Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ (OPEC), với lượng dầu xuất khẩu khoảng 3,5 triệu thùng/ngày, việc đóng cửa Eo biển Hormuz và sự gián đoạn giao thông hàng hải thời gian qua đã đe dọa tuyến đường xuất khẩu dầu mỏ quan trọng của Iraq, nguồn thu chính của nước này. Trước đây, Iraq và Khu tự trị Kurdistan sản xuất tổng cộng 4,5 triệu thùng dầu/ngày. Khi xung đột xảy ra, sản lượng kết hợp đã giảm xuống dưới 1,3 triệu thùng/ngày, đánh dấu mức giảm tổng thể 3,2 triệu thùng/ngày.

Trong tháng 3/2026, xuất khẩu dầu mỏ của Iraq đã giảm xuống còn 18,6 triệu thùng, thu về khoảng 1,96 tỷ USD, trong khi vào tháng 2 trước đó, thời điểm trước khi xảy ra cuộc chiến Mỹ-Israel với Iran, Iraq xuất khẩu hơn 99 triệu thùng, thu về 6,81 tỷ USD. Sự sụt giảm mạnh nguồn thu này ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng của Chính phủ Iraq trong việc đáp ứng các nghĩa vụ tài chính bởi nước này phụ thuộc vào doanh thu từ dầu mỏ để tài trợ hơn 85% ngân sách nhà nước. Chính phủ Iraq hiện đang gặp khó khăn trong việc chi trả lương.

Những diễn biến hiện nay cho thấy mức độ phụ thuộc lớn của nền kinh tế Iraq vào môi trường an ninh và thương mại khu vực. Nền kinh tế rất dễ bị tổn thương trước bất kỳ sự gián đoạn nào trên thị trường năng lượng toàn cầu hoặc các tuyến đường xuất khẩu dầu mỏ.

Trong bối cảnh đó, Ngân hàng Trung ương Iraq (CBI) nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng các chính sách tài chính dài hạn để bảo vệ nền kinh tế khỏi các cú sốc bên ngoài và sự biến động của thị trường dầu mỏ. Để thúc đẩy sự ổn định kinh tế, CBI khuyến nghị đa dạng hóa nguồn thu, tăng cường quản lý nợ công và thiết lập dự trữ tài chính.

Với trữ lượng dầu mỏ khổng lồ và vị trí địa lý chiến lược kết nối vùng Vịnh với Thổ Nhĩ Kỳ và châu Âu, Iraq sở hữu những thế mạnh có thể tận dụng để giảm sức ép tài chính. Iraq đang xúc tiến kế hoạch mở tuyến vận tải thương mại đường bộ nối với Thổ Nhĩ Kỳ thông qua Syria.

Dự án này được kỳ vọng tạo ra doanh thu khoảng 4 tỷ USD mỗi năm và một hành lang thương mại thay thế tuyến đường qua Eo biển Hormuz. Với hệ thống bao gồm đường sắt và cao tốc phục vụ vận chuyển hàng hóa lẫn hành khách, dự án này nhằm thực hiện mục tiêu đưa Iraq trở thành trung tâm trung chuyển thương mại mới của khu vực. Iraq cũng xem xét tăng nguồn thu ngoài dầu mỏ, hiện vẫn chỉ chiếm một phần nhỏ trong thu nhập quốc gia.

Theo các chuyên gia, áp lực kinh tế hiện nay có thể trở thành động lực để Iraq định hướng lại đầu tư vào các lĩnh vực sản xuất, nhất là điện, khí đốt tự nhiên, công nghiệp chế tạo, vận tải và logistics. Các lĩnh vực này không chỉ tạo ra cơ hội việc làm mà còn giúp giảm sự phụ thuộc vào nhập khẩu, tạo ra giá trị lớn hơn cho nền kinh tế quốc gia.

Nếu nguồn lực được đầu tư vào các lĩnh vực sản xuất, phát triển cơ sở hạ tầng và hiện đại hóa kinh tế, Iraq có thể biến thách thức hiện tại thành bước ngoặt hướng tới một nền kinh tế đa dạng và bền vững hơn