Israel mất gì khi Mỹ chấm dứt viện trợ quân sự gần 4 tỷ USD mỗi năm?

Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa thông báo chấm dứt khoản viện trợ quân sự thường niên gần 4 tỷ USD dành cho Israel, sớm hơn thời hạn kết thúc thỏa thuận năm 2028.

Động thái này khiến nhiều quan chức Israel bất ngờ, trong bối cảnh hai nước đang đàm phán về khuôn khổ hợp tác an ninh mới.

Thỏa thuận ký năm 2016 cam kết Mỹ cung cấp tổng cộng 38 tỷ USD viện trợ quân sự cho Israel trong 10 năm, gồm 33 tỷ USD tài trợ quân sự nước ngoài và 5 tỷ USD hỗ trợ các hệ thống phòng thủ tên lửa.

Tuy nhiên, đây là bản ghi nhớ mang tính cam kết chính trị, không có ràng buộc pháp lý. Các khoản ngân sách vẫn cần được Quốc hội Mỹ phê duyệt.

Bộ Quốc phòng Israel cho biết hai bên đã bắt đầu đàm phán về thỏa thuận mới từ tháng 6. Tel Aviv mong muốn chuyển dần từ viện trợ trực tiếp sang quan hệ đối tác dựa trên đầu tư chung vào nghiên cứu, phát triển và sản xuất vũ khí.

Thủ tướng Benjamin Netanyahu từng cảnh báo Israel có thể phải đối mặt với việc Mỹ giảm viện trợ, nhưng nhiều quan chức Israel được cho là không dự đoán quyết định sẽ được công bố ngay ngày 3/11 và có hiệu lực tức thì.

Việc cắt viện trợ có thể buộc Israel sử dụng ngân sách quốc phòng trong nước để thanh toán nhiều hơn cho các loại vũ khí thiết yếu từ Mỹ.

Quân đội Israel (IDF) hiện vận hành nhiều khí tài do Mỹ chế tạo, gồm tiêm kích F-15, F-16, F-35, trực thăng vũ trang AH-64 Apache. Israel cũng có các hợp đồng mua máy bay tiếp dầu KC-46A, trực thăng vận tải hạng nặng CH-53K và sử dụng nhiều loại vũ khí chính xác của Mỹ.

Các chương trình phòng thủ tên lửa như Iron Dome (Vòm Sắt) cũng nhận được sự hỗ trợ đáng kể từ Washington.

Trong khi đó, Israel đã tăng ngân sách quốc phòng sau cuộc tấn công của Hamas hồi tháng 10/2023, nhưng chưa rõ nước này sẽ bù đắp khoản viện trợ bị chấm dứt như thế nào.

Theo Nhóm Khủng hoảng Toàn cầu, khoản viện trợ không chỉ mang ý nghĩa tài chính mà còn phản ánh mức độ bền vững trong cam kết hỗ trợ của Mỹ.

Với GDP hàng năm vượt 700 tỷ USD và ngân sách quốc phòng hơn 40 tỷ USD, Israel có khả năng tự trang trải một phần đáng kể nhu cầu vũ khí, dù việc cắt viện trợ vẫn tạo thêm gánh nặng.

Từ năm 1948, Israel đã nhận hơn 175 tỷ USD viện trợ từ Mỹ. Tuy nhiên, quyết định của ông Trump không đồng nghĩa Washington chấm dứt toàn bộ hỗ trợ an ninh cho Tel Aviv.

Mỹ vẫn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ Israel trước các cuộc tập kích bằng tên lửa và UAV của Iran, cũng như hỗ trợ thiết lập mạng lưới phòng không trong khu vực.

Những hoạt động này đã khiến Washington tiêu hao lượng lớn tên lửa đánh chặn đắt tiền, làm gia tăng áp lực lên kho dự trữ quân sự.

Howard Altman, biên tập viên chuyên trang quân sự War Zone, cho rằng nguồn lực Mỹ dành cho bảo vệ Israel trong những năm qua lớn hơn nhiều so với khoản viện trợ gần 4 tỷ USD đang được đề cập.