Ít ai biết máy chạy bộ từng là công cụ để trừng phạt tù nhân

Khi bước chân vào phòng tập gym, máy chạy bộ (treadmill) là một trong những thiết bị quen thuộc và phổ biến nhất. Hàng triệu người trên thế giới sử dụng nó mỗi ngày như công cụ đắc lực để rèn luyện sức khỏe, giảm cân và nâng cao thể lực. Tuy nhiên, ít ai biết rằng nguồn gốc của thiết bị chăm sóc sức khỏe này lại xuất phát từ một mục đích hoàn toàn trái ngược: một hình phạt tàn khốc dành cho tù nhân trong các nhà tù nước Anh vào thế kỷ 19.

Máy chạy bộ có nguồn gốc từ các nhà tù tại Anh. (Ảnh: Zero Care)

Máy chạy bộ ra đời để hành hạ tù nhân

Vào đầu thế kỷ 19, hệ thống nhà tù của Anh rơi vào tình trạng khủng hoảng nghiêm trọng và nhận về nhiều chỉ trích từ công chúng. Các nhà tù thời bấy giờ bị coi là bẩn thỉu, lộn xộn và không có tính răn đe người phạm tội.

Tù nhân bị giam giữ trong những gian phòng chật hẹp, sống lêu lổng và không phải làm bất kỳ công việc gì. Nhiều người cho rằng môi trường tù tội lúc đó thậm chí còn dễ chịu hơn cuộc sống cơ cực, thiếu ăn của tầng lớp lao động nghèo khó bên ngoài xã hội.

Chính vì vậy, các nhà cải cách xã hội và giới chức Anh bắt đầu tìm kiếm một phương pháp kỷ luật mới. Họ muốn tạo ra một hình thức trừng phạt vừa có tính răn đe mạnh mẽ, vừa bắt tù nhân phải lao động cưỡng bức để cải tạo tâm tính. Mục tiêu là biến khoảng thời gian ở tù thành một trải nghiệm đáng sợ, khiến những kẻ phạm tội không bao giờ muốn quay trở lại.

Năm 1818, một kỹ sư người Anh tên là Sir William Cubitt đã phát minh ra cỗ máy chạy bộ đầu tiên, được gọi là “treadwheel” hay “treadmill”. Ý tưởng của Cubitt xuất phát từ việc ông nhìn thấy những tù nhân ngồi không làm gì và tin rằng lao động thể lực nặng nhọc sẽ giúp họ rèn luyện tính kỷ luật và sự siêng năng.

Cỗ máy của Cubitt khác xa so với chiếc máy chạy bộ nhỏ gọn bằng điện ngày nay. Nó là một hình trụ xoay khổng lồ làm bằng gỗ, xung quanh được gắn các bậc thang. Tù nhân phải bước lên các bậc thang này để làm xoay bánh xe bằng chính trọng lượng cơ thể mình. Để giữ thăng bằng và không bị ngã, họ phải bám vào một thanh gỗ cố định phía trên và liên tục bước đi.

Cỗ máy này hoạt động như cầu thang vô tận. Tù nhân không thể dừng lại trừ khi bánh xe ngừng quay, và nếu lơ đễnh hay kiệt sức, họ sẽ bị trượt chân và văng ra ngoài hoặc bị kẹp vào cỗ máy.

Máy chạy bộ dùng để phạt tù nhân để không còn thấy rảnh rỗi. (Ảnh: Britannica)

Công cụ để đè bẹp ý chí chống đối

Mặc dù ban đầu máy chạy bộ được thiết kế để phục vụ mục đích kinh tế như xay ngũ cốc, bơm nước hoặc vận hành quạt gió cho các nhà máy, mục đích cốt lõi của nó tại các nhà tù vẫn là sự trừng phạt. Giới quản lý nhà tù nhận ra rằng đây là công cụ hoàn hảo để vắt kiệt sức lực và đè bẹp ý chí chống đối của phạm nhân.

Khi máy chạy bộ được dùng cho các nhà tù tại Anh, trung bình mỗi ngày, một tù nhân phải làm việc trên máy chạy bộ từ 6 - 10 tiếng đồng hồ. Tổng quãng đường họ phải “leo” mỗi ngày tương đương với việc chinh phục một ngọn núi cao từ 1.500 - 4.000m. Tất cả những điều này diễn ra trong điều kiện dinh dưỡng cực kỳ thiếu thốn của nhà tù thời bấy giờ.

Sự kết hợp giữa lao động cường độ cao và chế độ ăn uống nghèo đạm đã dẫn đến những hậu quả khủng khiếp về mặt sức khỏe. Tù nhân thường xuyên bị kiệt sức, chấn thương cơ bắp, tổn thương khớp xương và mắc các bệnh về đường hô hấp. Không ít trường hợp tù nhân gục ngã ngay trên máy chạy bộ hoặc tử vong vì sụp đổ thể trạng.

Đến giữa thế kỷ 19, máy chạy bộ đã trở thành thiết bị kỷ luật tiêu chuẩn trong hàng loạt nhà tù tại Anh và Mỹ. Tuy nhiên, cùng với thời gian, tính chất kinh tế của cỗ máy dần bị loại bỏ.

Trong nhiều nhà tù, cỗ máy xoay chỉ để xoay không khí, không sản sinh ra bất kỳ giá trị vật chất nào. Lao động biến thành một hành động vô nghĩa, lặp đi lặp lại chỉ nhằm mục đích hành hạ thể xác và tinh thần.

Sự tàn bạo của hình phạt này bắt đầu dấy lên làn sóng phản đối mạnh mẽ từ các nhà nhân đạo và bác sỹ. Nhà văn nổi tiếng Charles Dickens cùng nhiều nhà hoạt động xã hội khác đã công khai lên tiếng chỉ trích hệ thống nhà tù khắc nghiệt, trong đó có việc sử dụng máy chạy bộ.

Cú đấm quyết định hạ gục hình thức trừng phạt này diễn ra vào năm 1895, khi nhà thơ nổi tiếng Oscar Wilde bị kết án 2 năm lao động khổ sai và thường phải chịu hình phạt trên máy chạy bộ. Sự suy sụp sức khỏe nghiêm trọng của Wilde sau khi ra tù đã gây chấn động dư luận Anh.

Đến năm 1898, Đạo luật Nhà tù (Prison Act 1898) chính thức được ban hành tại Anh, cấm sử dụng máy chạy bộ và các hình thức lao động cưỡng bức tàn nhẫn tương tự trong nhà tù.

Cuối thế kỷ 19, máy chạy bộ bị loại bỏ vì không đảm bảo tính nhân đạo. (Ảnh: Business Insider)

Máy chạy bộ thành thiết bị chăm sóc sức khỏe từ khi nào?

Sau khi bị loại bỏ khỏi các nhà tù, máy chạy bộ tưởng chừng đã đi vào quên lãng. Nhưng đến giữa thế kỷ 20, nó đã có một cuộc tái sinh ngoạn mục. Với sự phát triển của y học hiện đại và ý thức về sức khỏe tim mạch, các bác sĩ bắt đầu nhận ra giá trị của việc tập luyện trên băng chuyền.

Năm 1952, Bác sĩ Robert Bruce tại Đại học Washington, Mỹ đã phát triển chiếc máy chạy bộ y tế đầu tiên để chẩn đoán các bệnh lý về tim và phổi. Đến thập niên 1960 và 1970, với sự bùng nổ của phong trào tập thể dục (aerobics) do Bác sĩ Kenneth Cooper khởi xướng, máy chạy bộ đã bước chân vào các gia đình và phòng tập thương mại dưới dạng một thiết bị rèn luyện thể lực chủ động.

Ngày nay, mỗi năm trên khắp thế giới, các nhà sản xuất bán ra thị trường khoảng 45 - 50 triệu máy chạy bộ mới. Mỹ là thị trường sử dụng máy chạy bộ lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 36,7% thị phần doanh thu với hơn 15,4 triệu máy đang hoạt động trong các gia đình và phòng gym. Châu Á là khu vực có tốc độ tăng trưởng số lượng máy chạy bộ bán ra nhanh nhất. Về mặt giá trị tài chính, quy mô thị trường máy chạy bộ toàn cầu ước tính đạt khoảng 6,38 - 6,48 tỷ USD.

Nhìn lại lịch sử, sự chuyển mình của máy chạy bộ là hành trình kỳ lạ. Từ công cụ được thiết kế để trừng phạt và vắt kiệt sức lực của con người trong những bức tường đá tăm tối, máy chạy bộ ngày nay lại trở thành công cụ giúp con người nâng cao thể lực, kéo dài tuổi thọ và giải phóng năng lượng một cách tự nguyện.