Tàu Voyager 1 của NASA sắp đạt cột mốc lịch sử khi cách Trái đất một ngày ánh sáng

Voyager 1 là vật thể do con người chế tạo đang ở khoảng cách xa Trái đất nhất. (Ảnh: NASA)

Ngày 18/11 tới, tàu thăm dò Voyager 1 của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) dự kiến đạt một cột mốc lịch sử khi cách Trái đất một ngày ánh sáng. Sau gần nửa thế kỷ hoạt động, con tàu sẽ xác lập thêm một dấu mốc về khoảng cách trong hành trình khám phá không gian của nhân loại.

Vào lúc 5 giờ 16 phút ngày 18/11 (giờ miền đông nước Mỹ), Voyager 1 dự kiến đạt khoảng cách tương đương một ngày ánh sáng tính từ Trái đất. Đây là thành quả đáng chú ý đối với một con tàu được chế tạo từ giữa những năm 1970, đồng thời tiếp tục khẳng định vị trí của Voyager 1 là vật thể do con người chế tạo đã đi xa Trái đất nhất trong lịch sử.

Một ngày ánh sáng là quãng đường ánh sáng truyền đi trong 24 giờ với vận tốc khoảng 299.792km/giây. Khoảng cách này tương đương 25,9 tỷ km, hay khoảng 16,1 tỷ dặm. Nếu di chuyển với tốc độ đi bộ trung bình 3 dặm/giờ, tương đương khoảng 4,8km/giờ, một người sẽ cần tới 612.015 năm để đi hết quãng đường trên.

Trong khi đó, Voyager 1 hiện di chuyển trong không gian với vận tốc ổn định khoảng 37.763dặm/giờ, tương đương hơn 60.700km/giờ. Con tàu đạt được vận tốc này vào năm 1980, sau khi thực hiện chuyến bay áp sát Sao Thổ và tận dụng lực hấp dẫn của hành tinh này để tăng tốc. Kể từ đó, Voyager 1 duy trì vận tốc gần như ổn định.

Minh họa quỹ đạo đi của tàu thăm dò Voyager 1 trong không gian. (Ảnh: NASA)

Cột mốc sắp tới diễn ra 14 năm sau khi Voyager 1 vượt qua nhật quyển vào năm 2012, đánh dấu thời điểm con tàu đi vào không gian liên sao, khu vực nằm ngoài vùng không gian chịu ảnh hưởng chủ yếu của gió Mặt trời. Trước đó, vào năm 1998, Voyager 1 đã vượt qua tàu thăm dò Pioneer 10 để trở thành vật thể do con người chế tạo đi xa Trái đất nhất.

Voyager 1 đã đi được một chặng đường dài nhờ tận dụng lực hấp dẫn của Sao Mộc và Sao Thổ để tăng tốc trong các năm 1979 và 1980.

Để duy trì hoạt động của Voyager 1 trong gần nửa thế kỷ, các kỹ sư tại Phòng thí nghiệm Sức đẩy phản lực (JPL) của NASA đã liên tục tìm cách khắc phục sự cố, bảo dưỡng và tắt một số hệ thống không còn thiết yếu nhằm tiết kiệm năng lượng, kéo dài tuổi thọ của con tàu.

Riêng trong năm 2026, nhóm điều hành Voyager 1 đã dành nhiều tuần để tắt 3 thiết bị và chuyển sang sử dụng 3 thiết bị thay thế tiêu thụ ít năng lượng hơn. Chiến dịch này, được nội bộ đặt tên là “The Big Bang”, cũng được triển khai đối với tàu Voyager 2.

(Ảnh: NASA)

Quá trình chuyển đổi hoàn tất vào đầu tháng 9, giúp Voyager 1 tiết kiệm nguồn năng lượng đang dần cạn kiệt, đồng thời duy trì đủ nhiệt độ để các hệ thống tiếp tục hoạt động trong môi trường lạnh giá của không gian liên sao.

Đây là một thao tác kỹ thuật phức tạp, đòi hỏi nhóm điều hành phải phối hợp bật và tắt nhiều thiết bị cùng lúc. Công việc càng khó khăn hơn do tín hiệu vô tuyến cần gần một ngày để truyền từ Trái Đất tới Voyager 1 và thêm gần một ngày để tín hiệu phản hồi quay trở lại. Trong quá trình thực hiện các thao tác, con tàu cũng phải trải qua nhiều giờ gián đoạn hoạt động.

Trước đó vài tháng, vào tháng 4/2026, Voyager 1 đã gặp tình trạng sụt giảm công suất đột ngột. Để duy trì hoạt động của con tàu, NASA buộc phải tắt một trong 3 thiết bị khoa học còn đang vận hành. Hiện Voyager 1 chỉ còn 2 thiết bị khoa học hoạt động.

Việc đạt khoảng cách một ngày ánh sáng với Trái đất có thể sẽ là cột mốc lớn cuối cùng của Voyager 1 trong thời gian con tàu còn đủ năng lượng để duy trì liên lạc với Trái đất.

Với tốc độ tiêu thụ và suy giảm năng lượng hiện nay, Voyager 1 dự kiến sẽ phải tắt thiết bị khoa học cuối cùng vào những năm 2030. Đến năm 2036, con tàu có thể mất hoàn toàn liên lạc với Trái đất do không còn đủ năng lượng để truyền tín hiệu vô tuyến về trung tâm điều khiển.

Tàu Voyager 1 được NASA phóng lên không gian ngày 5/9/1977. (Ảnh: NASA)

Tàu Voyager 2, người anh em song sinh của Voyager 1, cũng được dự báo sẽ đối mặt với tình trạng tương tự. Dù thường được xem là con tàu tiếp nối Voyager 1, Voyager 2 thực tế được phóng sớm hơn 16 ngày. Cả hai đã có gần nửa thế kỷ hoạt động trong không gian. Tuy nhiên, do di chuyển chậm hơn và theo quỹ đạo khác, Voyager 2 nhiều khả năng sẽ chưa đạt khoảng cách một ngày ánh sáng trước khi các thiết bị khoa học của tàu ngừng hoạt động.