Italy và bài toán năng lượng xanh nan giải

Hai năm sau khi đạo luật năm 2024 của Italy đưa ra các ưu đãi cho các nhà phát triển điện gió ngoài khơi, chính phủ nước này vẫn chưa công bố lịch đấu thầu cho các dự án dự kiến triển khai trước năm 2028.

Sự chậm trễ đang làm gia tăng lo ngại rằng Italy sẽ tiếp tục phụ thuộc lớn vào khí đốt nhập khẩu trong bối cảnh giá năng lượng leo thang vì căng thẳng ở Trung Đông.

Các tua bin gió được đặt tại một trang trại ở vùng nông thôn gần thị trấn Trapani, Sicilia, miền Nam Italy. Ảnh: Reuters

Áp lực đối với các hộ gia đình và doanh nghiệp Italy đặc biệt gia tăng sau khi xung đột giữa Iran với Mỹ và Israel bùng phát hồi cuối tháng 2, kéo giá nhiên liệu hóa thạch tăng mạnh trên thị trường quốc tế.

Theo dữ liệu năm 2025 của các tổ chức nghiên cứu năng lượng Ember và Viện Năng lượng (Energy Institute), khí đốt tự nhiên hiện chiếm gần một nửa sản lượng điện của Italy – tỷ lệ cao nhất trong LIên minh châu Âu (EU). Trong khi đó, tỷ lệ này chỉ khoảng 20% tại Spain, 17% ở Germany và 3% trong hệ thống điện phụ thuộc chủ yếu vào năng lượng hạt nhân của France.

“Cú sốc năng lượng mà Italy đang đối mặt hiện nay một phần xuất phát từ việc chúng ta đã không theo đuổi đúng các chính sách và ưu tiên đầu tư trong quá khứ”, ông Riccardo Barbieri, Tổng giám đốc Bộ Tài chính Italy, nhận định.

Theo dữ liệu của Eurostat, tỷ trọng năng lượng tái tạo – chủ yếu gồm điện mặt trời, điện gió và thủy điện – trong sản lượng điện của Italy chỉ tăng hơn 2 điểm phần trăm, lên mức 41%, trong giai đoạn 2020-2024.

Trong cùng thời kỳ, tỷ trọng này tăng 17 điểm phần trăm tại Tây Ban Nha, 10 điểm phần trăm tại Đức và 6,5 điểm phần trăm ở Pháp.

Bộ trưởng Năng lượng Gilberto Pichetto Fratin cho rằng trở ngại lớn nhất đối với quá trình mở rộng năng lượng tái tạo là sự phản đối ở cấp địa phương.

Dưới thời chính phủ Thủ tướng Giorgia Meloni, tỷ trọng quỹ phục hồi hậu Covid-19 mà Italy dành cho chuyển đổi xanh đã giảm từ 39,5% xuống còn 37,1%, chỉ nhỉnh hơn mức tối thiểu 37% do EU yêu cầu.

Bà Meloni cũng đề xuất hoàn trả một phần chi phí theo Cơ chế mua bán phát thải của EU cho các nhà máy điện khí – cơ chế buộc các đơn vị phát thải phải trả tiền cho lượng carbon tạo ra. Các nhà hoạt động môi trường cho rằng động thái này có thể khiến Italy tiếp tục phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch lâu hơn.

Trong khi đó, chính phủ Italy cho rằng nhu cầu năng lượng trung hạn có thể được giải quyết thông qua việc khôi phục điện hạt nhân.

Dù điện hạt nhân gần như không phát thải carbon trong quá trình sản xuất điện, nhiều nhà kinh tế nhận định chi phí đầu tư quá lớn cùng thời gian triển khai kéo dài khiến đây khó trở thành giải pháp khả thi đối với Italy trong ngắn hạn.

Italy hiện cũng đang vận động EU nới lỏng các quy định ngân sách nhằm hỗ trợ doanh nghiệp và người dân chi trả hóa đơn năng lượng, song chưa đạt được kết quả đáng kể.

Trong lúc đó, Tập đoàn Copenhagen Infrastructure Partners (CIP) vẫn chờ Chính phủ Italy khởi động các cuộc đấu giá điện gió ngoài khơi. Theo ông Michele Schiavone, điện gió ngoài khơi có thể tạo ra lượng điện gấp đôi điện mặt trời trên mỗi gigawatt công suất lắp đặt và cao hơn khoảng 1,5 lần so với điện gió trên bờ.

Ông Schiavone cho rằng nếu Rome đẩy nhanh phát triển điện gió ngoài khơi, Italy có thể nắm bắt một trong những lĩnh vực then chốt đối với an ninh năng lượng trong tương lai.