Jack Ma: AI không đáng sợ, tư duy cũ mới đáng lo

Sự trỗi dậy của trí tuệ nhân tạo (AI) không chỉ là thách thức công nghệ mà còn là phép thử đối với triết lý giáo dục. Theo nhà sáng lập Alibaba Jack Ma, khoảng cách lớn nhất trong kỷ nguyên AI không nằm ở thiết bị hay hạ tầng, mà ở trí tò mò và khả năng sáng tạo của con người - những yếu tố mà giáo dục nông thôn Trung Quốc cần đặc biệt chú trọng.

Nhà sáng lập Tập đoàn Alibaba Jack Ma vừa có cuộc trao đổi trực tuyến với các giáo viên vùng nông thôn Trung Quốc. Ảnh: Quỹ Jack Ma

Trong cuộc trao đổi trực tuyến với các giáo viên nông thôn mới đây, ông Jack Ma kêu gọi hệ thống giáo dục ở khu vực nông thôn Trung Quốc cần chuyển mạnh khỏi phương pháp học thuộc lòng truyền thống, thay vào đó tập trung nuôi dưỡng tính tò mò, trí tưởng tượng và tư duy sáng tạo của học sinh. Phát biểu được Quỹ Jack Ma công bố cho thấy ông nhìn nhận kỷ nguyên AI vừa là thách thức, vừa là cơ hội để giáo dục “trở về với những giá trị căn bản”.

Theo ông Jack Ma, vấn đề cốt lõi hiện nay không còn là có nên sử dụng AI trong giáo dục hay không, mà là làm thế nào để trẻ em biết sử dụng công nghệ này một cách hiệu quả và có trách nhiệm. Ông nhấn mạnh: giáo dục không nên tiếp tục đặt mục tiêu để học sinh cạnh tranh với máy móc về khả năng ghi nhớ hay tính toán - những lĩnh vực AI vượt trội - mà cần giúp các em duy trì và phát triển sự tò mò, bởi đó mới là “nguồn gốc của năng lực tư duy”.

Quan điểm này phản ánh sự thay đổi trong cách tiếp cận giáo dục trước tác động ngày càng sâu rộng của AI. Nếu trước đây thành tích học tập thường được đo bằng khả năng tái hiện kiến thức và độ chính xác của câu trả lời, thì trong bối cảnh mới, khả năng đặt câu hỏi, tư duy phản biện và sáng tạo được xem là những kỹ năng thiết yếu hơn.

Ông Jack Ma cho rằng “khoảng cách thực sự trong kỷ nguyên AI không phải là khoảng cách công nghệ, mà là khoảng cách về trí tò mò, trí tưởng tượng, khả năng sáng tạo, năng lực phán đoán và hợp tác”. Từ đó, ông đề xuất một sự chuyển dịch mang tính triết lý: hệ thống giáo dục không nên hướng tới việc có “một nghìn học sinh đưa ra cùng một đáp án đúng”, mà cần dạy “một nghìn học sinh đặt ra mười nghìn câu hỏi khác nhau và hay”.

Ông Jack Ma từng nhấn mạnh trách nhiệm của các nhà công nghệ không phải là phát triển AI để thay thế con người, mà để giúp AI hiểu và phục vụ nhân loại tốt hơn. Ảnh: CNBC

Trong lần phát biểu công khai trước đó tại một sự kiện của Alibaba Cloud, ông Jack Ma cũng từng nhấn mạnh trách nhiệm của các nhà công nghệ không phải là phát triển AI để thay thế con người, mà để giúp AI hiểu và phục vụ nhân loại tốt hơn. Cách tiếp cận này cho thấy sự kết nối giữa công nghệ và giáo dục trong tầm nhìn của ông: AI không chỉ là công cụ kỹ thuật, mà là yếu tố buộc xã hội phải xem xét lại mục tiêu đào tạo con người.

Dù đã rời khỏi các vị trí điều hành tại Alibaba và giữ vai trò khá kín tiếng trong những năm gần đây, Jack Ma vẫn tham gia các hoạt động giáo dục thông qua quỹ của mình. Các phát biểu mới nhất cho thấy ông tiếp tục coi giáo dục, đặc biệt ở khu vực nông thôn, là lĩnh vực then chốt để chuẩn bị cho thế hệ trẻ trước những biến đổi sâu sắc do AI mang lại.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển nhanh hơn khả năng thích ứng của nhiều hệ thống xã hội, lời kêu gọi tập trung vào trí tò mò và năng lực đặt câu hỏi có thể được xem như một nhắc nhở rằng, giữa kỷ nguyên máy móc thông minh, những phẩm chất rất “con người” vẫn là nền tảng của giáo dục.

Hồng Nhung