Kế hoạch của tỷ phú Elon Musk, Jeff Bezos bị cảnh báo

Các kế hoạch xây dựng trung tâm dữ liệu (data center) ngoài không gian do SpaceX của Elon Musk, Blue Origin của Jeff Bezos cùng nhiều công ty công nghệ khác đề xuất có thể tạo ra lượng ô nhiễm lớn, làm thay đổi bầu khí quyển Trái Đất và gây ra những hậu quả nghiêm trọng đối với môi trường. Đây là cảnh báo được các chuyên gia ngành vũ trụ và các tổ chức môi trường đưa ra trong một bản kiến nghị gửi Ủy ban Truyền thông Liên bang Mỹ (FCC), theo Guardian.

Bản kiến nghị kêu gọi FCC tạm dừng cấp phép cho các dự án "trung tâm dữ liệu quỹ đạo" để đánh giá đầy đủ tác động môi trường. Theo đó, hàng triệu vệ tinh được đề xuất triển khai sẽ làm gia tăng đáng kể lượng chất ô nhiễm tích tụ ở tầng bình lưu khi tên lửa và vệ tinh bốc cháy trong quá trình phóng hoặc quay trở lại khí quyển.

Tên lửa SpaceX Falcon 9 mang theo phương tiện robot Mission Robotic Vehicle (MV) và ba tàu vũ trụ Mission Extension Pods cất cánh tại Trạm Không gian Cape Canaveral (Mỹ) ngày 21/7. Ảnh: Shutterstock.

Các chất thải như muội than, kim loại hiếm và oxit nhôm có thể gây tổn hại tầng ozone, làm tăng mức độ bức xạ cực tím chiếu xuống Trái Đất, đồng thời khiến biến đổi khí hậu trở nên nghiêm trọng hơn. Ngoài ra, hàng triệu vệ tinh cũng có nguy cơ làm gia tăng ô nhiễm ánh sáng, ảnh hưởng đến thiên văn học và hệ sinh thái.

Đơn kiến nghị do ba tổ chức phi lợi nhuận gồm Public Employees for Environmental Responsibility (PEER), Earthjustice và DarkSky International đệ trình, cho rằng các công ty công nghệ đã quảng bá dự án như một bước tiến mang tính cách mạng nhưng chưa đánh giá đầy đủ tác động đối với môi trường và lợi ích công cộng.

Nhiều cựu quan chức ngành vũ trụ Mỹ cũng bày tỏ hoài nghi về tính khả thi của mô hình này. Ông Steve Volz, cựu Giám đốc Văn phòng Vệ tinh thuộc Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), cảnh báo việc đưa thêm hàng triệu vệ tinh lên quỹ đạo sẽ tạo ra lượng rác thải lớn trong khí quyển.

Theo bài báo, số vệ tinh đang hoạt động đã tăng từ khoảng 1.400 chiếc năm 2015 lên 15.000 chiếc hiện nay và có thể đạt 100.000 chiếc trong thập niên tới, chưa tính các mạng lưới trung tâm dữ liệu ngoài không gian, tờ The News cho biết. Hiện phần lớn ô nhiễm được cho là đến từ các "siêu chòm sao vệ tinh" của Starlink và Amazon.

Các nhà khoa học cho biết mới chỉ bắt đầu phát hiện dấu vết kim loại từ vệ tinh trong tầng bình lưu từ cuối năm 2023. Tuy nhiên, họ vẫn chưa hiểu rõ những chất này sẽ tương tác như thế nào với các hạt aerosol có vai trò điều hòa nhiệt độ và bảo vệ tầng ozone.

Ngoài tác động đến khí hậu, các tổ chức môi trường cho rằng ô nhiễm ánh sáng từ hàng triệu vệ tinh có thể ảnh hưởng đến nhiều loài động, thực vật phụ thuộc vào bóng tối tự nhiên, trong đó có đom đóm và nhiều loài côn trùng.

Bản kiến nghị cũng chỉ ra rằng hồ sơ xin cấp phép của nhiều doanh nghiệp, trong đó có SpaceX và Cowboy Space Corporation, hầu như không đưa ra kế hoạch cụ thể nhằm giảm thiểu các tác động môi trường.

Theo các tổ chức này, chưa có doanh nghiệp nào chứng minh được cách kiểm soát rủi ro từ việc triển khai hơn một triệu vệ tinh quay quanh Trái Đất, va chạm, phân rã và rơi trở lại khí quyển trong tương lai.