Kết nối đa phương thức, tạo động lực mới cho hạ tầng giao thông Việt Nam

Yêu cầu tăng trưởng kinh tế ở mức cao cũng đặt ra đòi hỏi phải phát triển hệ thống hạ tầng đồng bộ, hiện đại và có năng lực dẫn dắt phát triển. (Ảnh minh họa: Quốc Khánh/TTXVN)

Tại buổi làm việc với Đảng ủy Chính phủ và các cơ quan vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã có phát biểu chỉ đạo quan trọng về việc về xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ nhằm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại. Khi hạ tầng ngày càng trở thành yếu tố quan trọng quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia, những công trình được quyết định hôm nay sẽ định hình đất nước trong nhiều thập niên tới.

Buổi làm việc của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về Nghị quyết số 13-NQ/TW, ngày 16/1/2012 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XI và Kết luận số 72-KL/TW, ngày 23/2/2024 của Bộ Chính trị khóa XIII về xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ nhằm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại cũng diễn ra trong bối cảnh nhiều quốc gia đã chuyển từ mô hình đầu tư hạ tầng đơn ngành sang mô hình phát triển hạ tầng tích hợp, đa chức năng, kết nối đồng bộ giữa giao thông. Trong nước, yêu cầu tăng trưởng kinh tế ở mức cao cũng đặt ra đòi hỏi phải phát triển hệ thống hạ tầng đồng bộ, hiện đại và có năng lực dẫn dắt phát triển.

Theo ghi nhận của Bộ Xây dựng, tỷ trọng vận tải đa phương thức chưa đạt tới 10% tổng sản lượng hàng hóa vận chuyển, trong khi tỷ trọng vận tải bằng đường bộ đang chiếm tới 75,1%, đường thủy nội địa chiếm 19,8%, đường biển 4,9%, đường sắt 0,18% và hàng không chỉ chiếm 0,02%. Vận tải đường bộ vẫn đảm nhiệm chủ đạo, vận tải đường sắt, đường thủy và hàng hải chưa phát huy hết vai trò do thiếu các điểm gom hàng, trạm trung chuyển, cảng cạn ICD hiệu quả.

Ông Đỗ Công Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Vận tải và An toàn giao thông (Bộ Xây dựng) cho biết, hệ thống vận tải đa phương thức của Việt Nam đang được tổ chức theo 4 hành lang kinh tế chính là hành lang Bắc-Nam, hành lang Đông-Tây, vùng logistics phía Bắc và vùng logistics phía Nam. Trên tuyến hành lang này, tính kết nối giữa các phương thức vận tải chưa cao, việc chuyển dịch cơ cấu vận tải sang đường thủy nội địa, đường sắt còn chậm, làm gia tăng áp lực đối với ngành đường bộ. Việc kết nối vận tải đường sắt với vận tải đường thủy và cảng biển chưa phát triển đồng bộ. Hệ thống cảng cạn (ICD) tập trung kết nối các phương thức còn hạn chế.

Trong khi đó, báo cáo của Bộ Xây dựng cũng ghi nhận nhu cầu vận tải hàng hóa của Việt Nam có mức tăng trưởng mạnh mẽ. Năm 2025, kim ngạch xuất nhập khẩu đạt gần 930 tỷ USD; sản lượng vận tải hàng hóa đạt trên 3 tỷ tấn, tăng 14,1% so với cùng kỳ, trong đó: sản lượng vận tải đường bộ có mức tăng trưởng cao nhất, đạt trên 2,2 tỷ tấn, tăng 14,7%; sản lượng container qua cảng biển đạt xấp xỉ 34,3 triệu TEU tăng 12%.

Kết quả này đã góp phần quan trọng vào tăng trưởng GDP của Việt Nam 8,02%, mức cao nhất giai đoạn 2011-2025; đồng thời chính là động lực để thúc đẩy kết nối, phát triển vận tải đa phương thức trong thời gian tới.

Phát triển vận tải đa phương thức không chỉ là bài toán kết nối hạ tầng giao thông, mà còn là bài toán về năng lực cạnh tranh quốc gia, về an ninh kinh tế và định hướng Việt Nam trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa khu vực và thế giới trong kỷ nguyên mới. Việc đẩy mạnh kết nối, phát triển vận tải đa phương thức, đồng thời thúc đẩy chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trong lĩnh vực vận tải là yêu cầu tất yếu.

Đây cũng là một trong những nhóm nhiệm vụ trọng tâm cần tập trung phát triển kết cấu hạ tầng trong thời gian tới mà Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh. Theo đó, tập trung nguồn lực cho các hệ thống hạ tầng chiến lược. Hoàn thiện các hành lang giao thông, logistics trục Bắc-Nam và Đông-Tây; phát triển vận tải thủy, vận tải biển, đường sắt quốc gia, đường sắt đô thị gắn với chuyển giao công nghệ, phát triển công nghiệp trong nước.

Liên quan đến vấn đề phát triển vận tải đa phương thức, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã từng bày tỏ sự quan tâm đặc biệt đến việc xác định và phát triển các hành lang vận tải đa phương thức ưu tiên sau hợp nhất địa giới hành chính các tỉnh, thành phố; đồng thời yêu cầu “phải tổ chức lại hệ thống vận tải theo hướng kết nối hiệu quả, phát huy thế mạnh của từng phương thức.”

Cụ thể, vận tải đường bộ đóng vai trò kết nối, trung chuyển, kết nối chặng đầu - chặng cuối; vận tải đường sắt đảm nhận vận chuyển khối lượng lớn, đường dài; vận tải hàng hải đảm nhận vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu; vận tải đường thủy đảm nhận vận chuyển khối lượng lớn, chi phí thấp; vận tải hàng không đảm nhận vận chuyển nhanh, hàng có giá trị cao.

Về phía Bộ Xây dựng tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách, tiếp thu kinh nghiệm quốc tế để triển khai đồng bộ, có hiệu quả các định hướng lớn về thúc đẩy kết nối, phát triển vận tải đa phương thức. Theo đó, cơ chế, chính sách sẽ chuyển mạnh từ tư duy phát triển từng phương thức vận tải sang tổ chức hệ thống vận tải tích hợp theo chuỗi liên thông. Chuyển từ đầu tư hạ tầng đơn lẻ sang tập trung phát triển hạ tầng đồng bộ, hiện đại trên các hành lang vận tải đa phương thức có tính kết nối cao. Ngoài ra, chuyển từ mô hình quản lý phân tán sang quản trị hệ thống vận tải dựa trên dữ liệu và nền tảng số.

Bộ Xây dựng cũng đang tiếp thu các ý kiến từ các bộ, ngành, địa phương, hiệp hội và doanh nghiệp để nghiên cứu đưa vào Đề án Chiến lược phát triển dịch vụ vận tải đến năm 2035, tầm nhìn đến 2050 và quy hoạch 5 chuyên ngành lĩnh vực giao thông vận tải.

Lúc này, việc thúc đẩy kết nối các phương thức vận tải được đảm bảo đồng bộ về chính sách, quy hoạch, kết cấu hạ tầng, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, phát triển các doanh nghiệp vận tải đa phương thức để các phương thức vận tải hoạt động theo đúng vai trò. Làm sao để “Đến năm 2045, Việt Nam phải có hệ thống kết cấu hạ tầng đồng bộ, thông minh, xanh, an toàn, có khả năng chống chịu cao; kết nối thông suốt lãnh thổ, gắn kết kinh tế trong nước với thị trường thế giới” như Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm kết luận tại buổi làm việc về xây dựng kết cấu hạ tầng đồng bộ nhằm đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại./.