Kết nối di sản - kiến tạo giá trị tinh hoa làng nghề Hà Nội

Phiên đối thoại trực tiếp của hội nghị đã diễn ra sôi nổi quanh 5 chủ điểm chính, quy tụ tiếng nói của các chuyên gia, nghệ nhân các làng nghề Hà Nội.

Thực hiện Chương trình số 02/CTr-UBND ngày 09/01/2026 của UBND Thành phố về Xúc tiến Đầu tư, Thương mại, Du lịch thành phố Hà Nội năm 2026; nhằm tạo không gian kết nối giữa chính quyền, chuyên gia, nghệ nhân làng nghề, doanh nghiệp và cộng đồng; cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, giải pháp hài hòa giữa bảo tồn giá trị truyền thống, phát triển làng nghề, gắn với thu hút đầu tư phát triển du lịch, văn hóa và các ngành nghề truyền thống, từ đó liên kết hệ sinh thái, chuỗi dịch vụ cung ứng, góp phần xây dựng Thủ đô hiện đại, giàu bản sắc, phát triển bền vững; Trung tâm Xúc tiến đầu tư và Hỗ trợ doanh nghiệp Hà Nội chủ trì, phối hợp với Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội tổ chức Hội nghị đối thoại “Kết nối di sản - kiến tạo giá trị tinh hoa Làng nghề Hà Nội” tại Trung tâm tinh hoa làng nghề Việt.

Tầm vóc di sản và sứ mệnh trong kỷ nguyên mới

Hà Nội hiện sở hữu 1.350 làng có nghề, trong đó có 337 làng nghề, làng nghề truyền thống và nghề truyền thống đã được công nhận (tính đến tháng 3/2026), thu hút khoảng 800.000 lao động Bốn làng nghề tiêu biểu gồm Gốm Bát Tràng, Lụa Vạn Phúc, Khảm trai Chuyên Mỹ và Điêu khắc Sơn Đồng đã vươn tầm quốc tế khi gia nhập Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới (WCC). Cùng với danh hiệu Thành phố Sáng tạo UNESCO trong lĩnh vực thiết kế từ năm 2019, các làng nghề Hà Nội đang đứng trước cơ hội lớn để khẳng định vị thế trên bản đồ sáng tạo toàn cầu.

Bà Nghiêm Thị Hoàng Anh - Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến đầu tư và Hỗ trợ doanh nghiệp Hà Nội (Sở Tài chính) phát biểu khai mạc.

Phát biểu khai mạc hội nghị, bà Nghiêm Thị Hoàng Anh - Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến đầu tư và Hỗ trợ doanh nghiệp Hà Nội (Sở Tài chính) nhấn mạnh: Đằng sau mỗi sản phẩm làng nghề là tâm huyết, sự cần mẫn và tri thức dân gian nhiều thế hệ. Trong bối cảnh chuyển đổi số và hội nhập sâu rộng, bài toán cấp thiết đặt ra là phải vừa bảo tồn giá trị cốt lõi, vừa đáp ứng thị hiếu đương đại; biến di sản thành nguồn lực sinh kế, việc làm và cơ hội phát triển bền vững cho người dân. Hội nghị hướng tới mục tiêu kết nối các cấp chính quyền, chuyên gia, nghệ nhân và doanh nghiệp nhằm tháo gỡ khó khăn, tham mưu cơ chế chính sách hình thành hệ sinh thái làng nghề phát triển.

Trình bày tham luận mở đầu, Giáo sư, Tiến sĩ Từ Thị Loan - Ủy viên Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển văn hóa cộng đồng Việt Nam nhấn mạnh triết lý: Di sản văn hóa làng nghề theo Công ước UNESCO 2003 là một di sản sống năng động, bao gồm kỹ thuật chế tác, chuẩn mực thẩm mỹ, quan hệ thầy-trò và không gian thực hành.

“Giữ sản phẩm phải đi liền với giữ người làm ra sản phẩm. Nếu thiếu lực lượng kế tục hoặc người dân khó sống bằng nghề, di sản sẽ suy giảm và đóng băng”, Giáo sư, Tiến sĩ Từ Thị Loan nhấn mạnh.

Hội nghị thu hút khoảng 100 đại biểu tham dự.

Ở góc độ đào tạo mỹ thuật ứng dụng, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Mai Anh (Nguyên Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường Đại học Mỹ thuật Công nghiệp) khẳng định các nghệ nhân chính là những "di sản sống" đang nắm giữ bí quyết nghề vô giá. Dù xuất khẩu thủ công mỹ nghệ Việt Nam giai đoạn 2019-2026 duy trì mức tăng trưởng ấn tượng 8-10%/năm, làng nghề Việt vẫn đối mặt với nỗi xót xa lớn: Thiếu thương hiệu chính danh. Nhiều sản phẩm tinh xảo do nghệ nhân làm ra phải xuất khẩu qua bên thứ ba mà không được đính tên thương hiệu Việt.

Phân tích các giải thưởng thiết kế quốc tế lớn như Loewe Craft Prize (với tác phẩm sơn mài Việt Nam lọt top 30 thế giới năm 2025), Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Mai Anh chỉ ra 4 xu hướng thiết kế chủ đạo cho giai đoạn 2026-2027: Kế thừa yếu tố truyền thống, Cá nhân hóa (Personalization), Đồng bộ thương mại điện tử.

Bà nhấn mạnh mô hình hợp tác tam giác: Nhà thiết kế (Cơ sở đào tạo) + Nghệ nhân + Doanh nghiệp nhằm bổ trợ tư duy xu hướng với kỹ thuật chế tác bậc thầy, giúp sản phẩm có vị trí chính danh trên thị trường.

Đại diện cho cộng đồng làng nghề Bát Tràng, bà Hà Thị Vinh (Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội) mang đến thông điệp sâu sắc: “Gốm chỉ là phần nhìn thấy của một di sản lớn hơn. Giá trị thực sự nằm ở tri thức, bàn tay thợ, không gian làng cổ và ký ức cộng đồng”. Bà khẳng định triết lý: Bảo tồn tốt nhất là bảo tồn trong chính đời sống của cộng đồng. Khác với bảo tàng thông thường chỉ trưng bày hiện vật tĩnh, Bảo tàng sống là nơi sản phẩm tiếp tục được tạo ra, lò gốm vẫn đỏ lửa, kỹ thuật được thực hành và câu chuyện di sản diễn ra mỗi ngày.

Để chuyển hóa tinh hoa thành nguồn lực kinh tế, Bát Tràng đã xây dựng hành trình trải nghiệm từ "Xem gốm" đến "Hiểu Bát Tràng", đưa du khách qua các điểm chạm: Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt-Làng cổ-Nghệ nhân-Xưởng sản xuất-Tự tay làm sản phẩm.

Thiết kế tour trải nghiệm chiều sâu cho các làng nghề

Từ góc nhìn doanh nghiệp lữ hành, ông Lê Hồng Thái, Trưởng phòng Đầu tư và Phát triển, Hanoitourist thẳng thắn chỉ ra: “Chúng ta đang bán những gì làng nghề sẵn có, chứ chưa thực sự thiết kế những gì thị trường du lịch hiện đại đòi hỏi”.

Các đại biểu dự hội nghị.

Để khai thác tiềm năng kinh tế đêm, Hanoitourist đề xuất chiến lược tập trung vào 3 tệp khách chi tiêu cao: Khách quốc tế cao cấp (Tìm kiếm câu chuyện văn hóa nguyên bản, độc bản và đối thoại với nghệ nhân), Khách nội địa cao cấp (Nhu cầu thưởng thức nghệ thuật, không gian sáng tạo và giải trí về đêm), Khách MICE và Ngoại giao (Dòng khách chính khách, doanh nhân có thời gian rảnh vào buổi tối).

Để triển khai khả thi, Hanoitourist kiến nghị thành phố hỗ trợ thí điểm quầy hoàn thuế VAT ngay tại làng nghề, trang bị máy quẹt thẻ POS quốc tế, dịch vụ đóng gói hàng không chuẩn chống va đập, và vận hành Tuyến xe buýt du lịch đêm chuyên đề như một "không gian di sản di động" kết nối Phố cổ với các làng nghề.

Phiên đối thoại trực tiếp của hội nghị đã diễn ra sôi nổi quanh 5 chủ điểm chính, quy tụ tiếng nói của các chuyên gia, nghệ nhân: Giáo sư, Tiến sĩ Từ Thị Loan - Chuyên gia văn hóa, nguyên Quyền Viện trưởng Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Văn hóa cộng đồng; Phó Giáo sư, Tiến sĩ Đặng Mai Anh - Nguyên Phó Hiệu trưởng phụ trách Trường đại học Mỹ thuật Công nghiệp; bà Hà Thị Vinh - Đại biểu Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội khóa XVII, nhiệm kỳ 2026-2031, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội, doanh nhân Bát Tràng; Nghệ nhân Hà Nội Vũ Văn Đình - Làng nghề Chuyên Mỹ - Khảm trai; Nghệ nhân Ưu tú Nguyễn Thị Tâm - Làng nghề Vạn Phúc; Nghệ nhân Hà Nội Nguyễn Bỉnh Hiệp - Làng nghề Sơn Đồng; ông Lê Hồng Thái - Trưởng Phòng đầu tư và phát triển - Tổng công ty Du lịch Hà Nội (Hanoitourist); ông Trần Trí Dũng - Quản lý Chương trình Khu vực Hà Nội, Chương trình Khởi nghiệp Thụy Sĩ.

Hội nghị đối thoại “Kết nối di sản-kiến tạo giá trị tinh hoa Làng nghề Hà Nội” không chỉ tháo gỡ những vướng mắc trước mắt về thiết kế, bao bì, hạ tầng hay thị trường, mà còn đặt móng cho một hệ sinh thái làng nghề phát triển đồng bộ. Khi tri thức truyền thống gặp gỡ tư duy thiết kế đương đại, công nghệ số và chiến lược du lịch bài bản, tinh hoa làng nghề Hà Nội sẽ tiếp tục đỏ lửa, trở thành động lực quan trọng nâng cao sức mạnh mềm của Thủ đô ngàn năm văn hiến.