Kết nối Hồ Gươm - Thăng Long tứ trấn: Dấu ấn mới cho du lịch Hà Nội

Hành trình chạm vào hồn cốt kinh thành xưa

Từ nhiều thế kỷ trước, bốn ngôi đền linh thiêng ở bốn hướng Đông, Tây, Nam, Bắc của Thủ đô được xây dựng để trấn giữ và bảo vệ kinh thành, tạo nên một hệ thống tín ngưỡng độc đáo phản ánh khát vọng về sự bình yên, thịnh vượng của người Việt.

Đền Bạch Mã trấn phía Đông kinh thành Thăng Long xưa. Ảnh: Hoàng Quyên

Thăng Long tứ trấn gồm đền: Bạch Mã ở phía Đông, đền Voi Phục ở phía Tây, đền Kim Liên ở phía Nam và đền Quán Thánh ở phía Bắc. Mỗi ngôi đền thờ một vị thần có công bảo vệ đất nước, che chở cho nhân dân và được các triều đại phong kiến tôn kính.

Đền Bạch Mã nằm tại phố Hàng Buồm, phường Hoàn Kiếm, được xem là ngôi đền cổ nhất trong “Tứ trấn”. Đền thờ thần Long Đỗ, vị thần được coi là Thành hoàng của kinh thành Thăng Long.

Đoàn khảo sát tại đền Quán Thánh, ngôi đền trấn phía Bắc kinh thành Thăng Long. Ảnh: Hoàng Quyên

Ở phía Tây kinh thành là đền Voi Phục, tọa lạc trong khuôn viên công viên Thủ Lệ ngày nay, thuộc phường Ba Đình. Đền thờ Linh Lang Đại Vương, người có công đánh giặc bảo vệ đất nước dưới thời nhà Lý. Tên gọi đền xuất phát từ đôi voi đá quỳ phục trước cổng đền, biểu tượng cho lòng trung thành và sức mạnh bảo vệ kinh thành.

Đền Kim Liên trấn phía Nam kinh thành Thăng Long. Ảnh: Hoàng Quyên

Trấn giữ phía Nam là đền Kim Liên thuộc phường Văn Miếu - Quốc Tử Giám, một trong những di tích có kiến trúc đặc sắc của Hà Nội. Đền thờ Cao Sơn Đại Vương, vị thần gắn với tín ngưỡng thờ núi của người Việt cổ. Không chỉ mang giá trị tâm linh, đền Kim Liên còn lưu giữ nhiều hiện vật, sắc phong và tư liệu quý phản ánh lịch sử của vùng đất Thăng Long. Một trong những hiện vật quý giá nhất tại di tích là tấm bia đá lớn “Cao Sơn Đại Vương thần từ bi minh tịnh tự” do sử thần Lê Tung soạn năm 1510.

Một trong những hiện vật quý giá nhất tại di tích là tấm bia đá lớn “Cao Sơn Đại Vương thần từ bi minh tịnh tự” do sử thần Lê Tung soạn năm 1510. Ảnh: Hoàng Quyên

Ở phía Bắc là đền Quán Thánh (phường Ba Đình), một trong những ngôi đền nổi tiếng nhất Hà Nội. Đền thờ Huyền Thiên Trấn Vũ, vị thần trấn giữ phương Bắc theo tín ngưỡng Đạo giáo. Điểm nhấn đặc biệt của di tích là tượng đồng Huyền Thiên Trấn Vũ cao gần 4 mét, nặng khoảng 4 tấn, được đúc từ thế kỷ XVII và được xem là một trong những kiệt tác nghệ thuật đúc đồng của Việt Nam. Trong đền hiện vẫn còn tồn tại nhiều cây muỗm cổ có tuổi đời hơn 300 năm.

Một góc mới tôn tạo của đền Voi Phục - trấn phía Bắc của kinh thành Thăng Long. Ảnh: Hoàng Quyên

Ngày nay, Thăng Long tứ trấn không chỉ là những điểm đến tâm linh mà còn là những địa chỉ văn hóa, lịch sử hấp dẫn của Hà Nội. Mỗi ngôi đền mang trong mình những câu chuyện riêng về quá trình hình thành kinh thành Thăng Long, về tín ngưỡng dân gian và bản sắc văn hóa của người Hà Nội.

Nâng tầm trải nghiệm Thăng Long tứ trấn

Để phát huy hơn nữa giá trị của “Tứ trấn” trong hoạt động du lịch, thu hút du khách đến Hà Nội, vừa qua Sở Du lịch Hà Nội ban hành Kế hoạch số 17/KH-SDL về việc nâng cao chất lượng tuyến du lịch kết nối các điểm Di tích Quốc gia đặc biệt trên địa bàn thành phố đối với điểm đền Ngọc Sơn và tứ trấn Thăng Long năm 2026.

Đoàn khảo sát trải nghiệm cách khám phá văn hóa theo hướng mới trong tour Thăng Long tứ trấn. Ảnh: Hoàng Quyên

Ngày 29-5, Sở Du lịch Hà Nội tổ chức đoàn khảo sát với sự tham gia của các chuyên gia du lịch và hơn 50 đơn vị lữ hành để phát huy tuyến du lịch kết nối giữa đền Ngọc Sơn, khu vực hồ Hoàn Kiếm và tứ trấn Thăng Long. Mỗi điểm di tích đều có thẻ tham quan, trên đó là những mật mã để du khách trải nghiệm tour, lắng nghe câu chuyện văn hóa tại từng điểm và giải mã câu đố theo số thứ tự.

Bên cạnh đó, việc du khách được tương tác trực tiếp với những người đang làm việc tại di tích cũng như với đội ngũ hướng dẫn viên, tạo nên sự hứng thú và hấp dẫn cho hành trình. Hiện nay, các điểm đến đang hoàn thiện thêm những không gian trải nghiệm riêng cho du khách, bố trí khu vực trưng bày đồ lưu niệm đặc trưng của làng nghề Hà Nội và mang dấu ấn của điểm đến.

Mỗi thẻ tham quan Thăng Long tứ trấn có các câu đố để du khách giải mã. Ảnh: Hoàng Quyên

Đánh giá về sức hấp dẫn mới của tour kết nối đền Ngọc Sơn và tứ trấn Thăng Long, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Hà Nội Nguyễn Tiến Đạt cho rằng, “Thăng Long tứ trấn” là một quần thể di tích có giá trị đặc biệt, gắn liền với lịch sử hình thành và phát triển của Kinh thành Thăng Long xưa. Việc đưa “Thăng Long tứ trấn” vào các chương trình du lịch trải nghiệm, tìm hiểu lịch sử và văn hóa Thăng Long là một hướng đi rất ý nghĩa, không chỉ về mặt tâm linh mà còn có sức hấp dẫn đối với khách quốc tế.

Còn theo Giám đốc Công ty lữ hành Sun Smile Travel, tour du lịch Thăng Long tứ trấn có giá trị văn hóa đặc sắc, phù hợp với các tour du lịch cho khách quốc tế từ 2-3 ngày tại Hà Nội.

Đoàn khách quốc tế tham quan đền Voi Phục. Ảnh: Hoàng Quyên

Lý giải về việc hình thành tuyến du lịch đền Ngọc Sơn và khu vực Hồ Gươm với Thăng Long tứ trấn, Chủ tịch Chi hội Du lịch Xanh Việt Nam Phùng Quang Thắng cho biết, không gian văn hóa hồ Hoàn Kiếm là trung tâm di sản, đồng thời là nơi lưu giữ ký ức nghề của Hà Nội. Khi được kết nối với Thăng Long tứ trấn và các điểm đến khác của Thủ đô, khu vực này sẽ tạo thành một hệ thống chương trình, sản phẩm du lịch mới.

“Trong bối cảnh chúng ta đang đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa, Thăng Long tứ trấn sẽ trở thành một trong những điểm nhấn để các doanh nghiệp du lịch phát huy giá trị di sản, từ đó xây dựng các sản phẩm du lịch mới có chiều sâu và bản sắc riêng”, ông Phùng Quang Thắng nói.

Tuyến trải nghiệm kết nối đền Ngọc Sơn và Thăng Long tứ trấn đang tạo ra sự khác biệt trong chuỗi sản phẩm văn hóa của Hà Nội. Để tuyến du lịch có thể thu hút được nhiều du khách hơn, ông Nguyễn Tiến Đạt cho rằng các đơn vị cần đẩy mạnh quảng bá sản phẩm với khẩu hiệu “Đến Hà Nội nhất định phải đến Thăng Long tứ trấn”, đồng thời chú trọng nâng cao chất lượng công tác thuyết minh tại điểm để kể câu chuyện hấp dẫn về Thủ đô.

Đoàn khảo sát tại đền Kim Liên. Ảnh: Hoàng Quyên

Còn theo bà Đặng Thị Thọ, Trưởng đại diện Phoenix Voyages, để tour hấp dẫn hơn, các đơn vị lữ hành khi khai thác có thể thêm các hoạt động trải nghiệm như gameshow tìm hiểu văn hóa dành cho du khách.

Tới đây, Sở Du lịch Hà Nội tiếp tục phối hợp với các đơn vị hoàn chỉnh bộ sản phẩm du lịch kết hợp tuyến đền Ngọc Sơn, hồ Hoàn Kiếm và Thăng Long tứ trấn, tăng thêm các hoạt động trải nghiệm văn hóa ban đêm và đưa thêm ứng dụng công nghệ tại các di tích.

Phó Giám đốc Sở Du lịch Hà Nội Trần Trung Hiếu cho biết, Sở sẽ tổ chức các lớp tập huấn, bồi dưỡng cho cán bộ văn hóa làm công tác hướng dẫn, thuyết minh, hướng dẫn viên du lịch tại điểm và lực lượng trông coi tại các di tích quốc gia đặc biệt trên địa bàn thành phố. Đối tượng tham gia gồm cán bộ đang làm công tác hướng dẫn, thuyết minh tại các điểm đền Ngọc Sơn và Thăng Long tứ trấn.

Đoàn khảo sát tại đền Bạch Mã. Ảnh: Hoàng Quyên

Sở Du lịch Hà Nội sẽ tổ chức khảo sát các tuyến du lịch liên kết gồm: Đền Ngọc Sơn – hồ Hoàn Kiếm – đền Bạch Mã; Lăng Bác – đền Quán Thánh – đường Thanh Niên – chùa Trấn Quốc; đền Kim Liên và vùng phụ cận; đền Voi Phục – Công viên Thủ Lệ và vùng phụ cận.

Thông qua hoạt động khảo sát, các đơn vị sẽ đánh giá hiện trạng cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật du lịch, khả năng khai thác giá trị của hệ thống di tích nhằm hình thành các sản phẩm du lịch mang nét đặc trưng gắn với từng điểm đến, đồng thời tạo sự kết nối giữa các di tích và danh thắng trong khu vực.