Khắc khoải chờ... an cư

Bà Lù Thị Mao (bên phải) và chị Thào Thị Say bên ngôi nhà từng bị bùn đất tràn vào trong đợt lũ quét năm 2018 tại bản Ma Hác, xã Trung Lý.

Những đêm không ngủ dưới chân núi

Dòng suối Sao Nọi vẫn róc rách chảy qua bản Ma Hác, xã Trung Lý. Con suối nhỏ len qua những phiến đá dưới chân núi, mang nguồn nước sinh hoạt và tưới tiêu cho nhiều hộ dân người Mông trong bản. Nhưng cũng chính những khe suối ấy từng trở thành đường dẫn của trận lũ dữ tràn xuống bản trong đêm mưa tháng 8/2018. Sau nhiều ngày mưa lớn, nước từ thượng nguồn đổ về theo các khe suối kéo theo bùn đất, đá tảng từ sườn núi tràn xuống khu dân cư. Chỉ sau một đêm, nhiều ngôi nhà bị vùi lấp, ruộng nương tan hoang, đời sống người dân đảo lộn. Bảy mùa mưa đã trôi qua, nhưng nỗi ám ảnh về đợt thiên tai ấy vẫn còn nguyên trong ký ức nhiều gia đình. Trên thân núi phía sau bản, những vết nứt dài vẫn hiện hữu như lời cảnh báo về nguy cơ sạt lở. Cuộc sống ở Ma Hác đã dần trở lại nhịp bình thường, nhưng cảm giác bất an vẫn chưa thể nguôi ngoai.

Trong căn nhà từng bị bùn đất tràn qua, bà Lù Thị Mao vẫn nhớ rõ đêm mưa năm ấy. Bà đưa tay chỉ về phía sườn núi sau bản, nơi cây cối đã mọc trở lại nhưng dấu tích sạt lở vẫn còn. Chị Thào Thị Say - con dâu bà - lần lượt chỉ cho chúng tôi những vị trí từng bị bùn đất vùi lấp, những góc nhà bị nước lũ xô lệch. Đợt thiên tai năm 2018 khiến ngôi nhà của gia đình hư hỏng nặng. Đất đá theo dòng nước tràn xuống sân vườn, làm hư hại nhiều tài sản.

Cách đó không xa, căn nhà của vợ chồng anh Vàng A Hà, Trưởng Ban công tác mặt trận bản Ma Hác, nằm trên một khoảng đất cao ngay cạnh nhà bố mẹ. Đứng trước hiên nhà, anh chỉ về phía sườn núi từng xảy ra sạt lở trong đợt lũ quét năm 2018. Năm ấy, Hà đang học lớp 10 ở Ngọc Lặc. Do bị ốm nên anh xin nghỉ học về nhà và trở thành người chứng kiến toàn bộ trận lũ dữ xảy ra ở bản. “Tối hôm đó, cả gia đình được cán bộ xã vận động đến nơi sơ tán. Cả đêm không ai ngủ. Tiếng đất đá đổ từ trên núi xuống nghe ầm ầm. Mỗi lần soi đèn về phía bản lại thấy đất đá tiếp tục tràn xuống”, anh Hà nhớ lại.

Khu vực dọc suối Sao Nọi và chân núi phía sau bản Ma Hác - nơi từng chịu ảnh hưởng của lũ quét, sạt lở đất trong đợt thiên tai năm 2018.

Sáng hôm sau, khi mưa ngớt, người dân trở về bản. Hai ngôi nhà bị vùi lấp hoàn toàn, nhiều căn khác hư hỏng nặng, gần 2ha lúa nước bị bùn đất phủ kín. Trận lũ không chỉ cuốn trôi tài sản mà còn làm thay đổi cuộc sống của nhiều gia đình. Từ nguồn hỗ trợ sau thiên tai cùng sự tích góp của gia đình, hai hộ Lý A Dơ B và Lý A Da đã rời Ma Hác, chuyển đến khu vực gần cầu Chiềng Nưa để bắt đầu cuộc sống mới. Còn lại, phần lớn người dân trong bản vẫn tiếp tục bám đất, bám nương, dựng lại nhà cửa và gây dựng cuộc sống dưới chân núi.

Bản Ma Hác hiện có 42 hộ với 226 nhân khẩu, phần lớn sinh sống dưới chân núi và dọc các khe suối. Theo Bí thư Chi bộ, Trưởng bản Hờ A Trắm, sau đợt thiên tai năm 2018, trên sườn núi phía sau bản xuất hiện vết nứt kéo dài khoảng 1km. “Bà con ở đây cứ thấy mưa lớn kéo dài là lo. Trước mùa mưa, cán bộ xã và tổ xung kích phòng, chống thiên tai đều xuống bản kiểm tra những vị trí có nguy cơ sạt lở để nhắc nhở người dân chủ động phòng tránh. Khi mưa nhiều ngày liên tiếp, chúng tôi lại vận động các hộ dân đến nhà văn hóa bản hoặc những nơi an toàn hơn để tránh trú”, ông Trắm chia sẻ.

Những năm gần đây, mỗi khi xuất hiện mưa lớn kéo dài, UBND xã Trung Lý đều tổ chức rà soát các điểm có nguy cơ sạt lở, thông báo cho người dân chủ động phòng tránh. Tổ xung kích phòng, chống thiên tai của xã và bản thường xuyên theo dõi hiện trường, vận động các hộ nằm trong khu vực nguy hiểm di chuyển đến nơi an toàn khi cần thiết. Điểm trường mần non trong bản được chuẩn bị làm điểm tránh trú tạm thời trong các tình huống khẩn cấp.

Chờ ngày... an cư

Năm 2022, HĐND tỉnh phê duyệt chủ trương đầu tư xây dựng khu tái định cư tập trung cho người dân bản Ma Hác. Năm 2023, UBND huyện Mường Lát cũ phê duyệt quy hoạch chi tiết xây dựng tỷ lệ 1/500. Theo hồ sơ lập dự án, khu tái định cư bản Ma Hác có quy mô khoảng 4,5ha, dự kiến bố trí cho 39 hộ dân với tổng mức đầu tư khoảng 11,7 tỷ đồng. Dự án được kỳ vọng giúp người dân rời khỏi khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất. Đến nay, khu tái định cư vẫn đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục, chưa thể triển khai xây dựng theo kế hoạch ban đầu.

Điểm trường mầm non khu Ma Hác được địa phương chuẩn bị làm nơi tránh trú tạm thời cho người dân khi xảy ra mưa lũ, sạt lở đất.

Ông Trần Văn Thắng, Chủ tịch UBND xã Trung Lý, cho biết: "Quá trình thực hiện dự án gặp nhiều khó khăn liên quan đến tổng mức đầu tư, quỹ đất và điều kiện địa hình. Địa phương đang phối hợp với các sở, ngành chức năng rà soát, hoàn thiện hồ sơ để tiếp tục triển khai trong giai đoạn 2026-2030. Chúng tôi rất mong dự án sớm được thực hiện để người dân có nơi ở ổn định trước mỗi mùa mưa bão".

Theo đại diện chủ đầu tư, địa hình xã Trung Lý chủ yếu là núi cao, độ dốc lớn, bị chia cắt mạnh nên việc tìm mặt bằng phù hợp để xây dựng khu tái định cư gặp nhiều khó khăn. Khối lượng san gạt đất đá lớn khiến chi phí thực tế tăng so với tổng mức đầu tư được phê duyệt. Hiện chủ đầu tư đang phối hợp với các đơn vị liên quan rà soát, hoàn thiện phương án để tháo gỡ vướng mắc.

Chiều muộn, dòng Sao Nọi vẫn lặng lẽ chảy qua bản Ma Hác. Trên sườn núi phía sau những mái nhà người Mông, vết nứt dài khoảng 1km vẫn còn đó sau nhiều mùa mưa. Người dân vẫn chờ khu tái định cư, còn chính quyền địa phương tiếp tục kiến nghị, hoàn thiện hồ sơ để tháo gỡ những khó khăn còn tồn tại. Dưới chân ngọn núi ấy, những mái nhà vẫn sáng đèn như bao năm qua. Chỉ khác rằng, cùng với tiếng mưa trên mái tôn mỗi mùa bão lũ, bà con vẫn đang chờ một ngày được an cư trên vùng đất mới.