Khai mở 'mỏ vàng' mua sắm miễn thuế

Hiện nay, trên cả nước chỉ có vài cửa hàng miễn thuế được cấp phép, chủ yếu tập trung tại các sân bay quốc tế lớn và một số khu kinh tế cửa khẩu. Các điểm này phân tán, quy mô nhỏ, chưa hình thành được những tổ hợp mua sắm đúng nghĩa. Tại TPHCM, hoạt động này chỉ gói gọn trong sân bay Tân Sơn Nhất, thông qua hệ thống của SASCO.

Du khách chỉ có vài giờ trước chuyến bay để mua sắm, khiến sức chi tiêu bị nén lại. Một trung tâm thương mại - du lịch như TPHCM nhưng thiếu vắng các tổ hợp miễn thuế trong nội đô đồng nghĩa với việc bỏ lỡ cơ hội gia tăng giá trị trên mỗi lượt khách.

Trong khi đó, trên bản đồ du lịch - bán lẻ khu vực, mô hình trung tâm miễn thuế đã trở thành “cỗ máy in tiền” và là công cụ kéo dài thời gian chi tiêu. Tại Singapore, hệ thống của DFS Group và Changi Airport Group không chỉ hiện diện trong sân bay mà còn mở rộng vào trung tâm. Riêng sân bay Changi nhiều năm liền đạt doanh thu bán lẻ hàng tỷ USD. Ở Thái Lan, tập đoàn King Power vận hành chuỗi trung tâm miễn thuế ngay giữa Bangkok, trở thành điểm đến không thể thiếu của khách quốc tế, với doanh thu trước dịch Covid-19 từng vượt 3 tỷ USD mỗi năm.

Tại Hàn Quốc, các “ông lớn” như Lotte Duty Free và Shilla Duty Free đưa mua sắm miễn thuế thành một phần cốt lõi của trải nghiệm du lịch, với doanh thu toàn ngành lên tới hàng chục tỷ USD/năm. Đặc biệt, Trung Quốc du lịch bứt phá nhanh với các trung tâm miễn thuế quy mô lớn ở khắp nơi, thu hút hàng triệu lượt khách mua sắm mỗi năm.

Điểm chung của các mô hình này mua sắm gắn với hành trình trải nghiệm xuyên suốt. Du khách có thể mua hàng ở bất kỳ đâu trong thành phố, từ đặc sản địa phương đến hàng xa xỉ, rồi hoàn tất thủ tục hoàn thuế tại sân bay. Không ít trường hợp, chi tiêu mua sắm cao hơn chi phí tour, biến du lịch thành hành trình tiêu dùng thực thụ. Người viết từng gặp những du khách “xót xa” khi nói chi tiêu tại Hàn Quốc: giá tour chỉ vài chục triệu đồng nhưng lại tốn hàng trăm triệu đồng vào mua sâm, tinh dầu thông đỏ, mỹ phẩm!

Nhìn lại TPHCM, câu hỏi không mới: Vì sao một thị trường gần 14 triệu dân, trung tâm trung chuyển quốc tế, lại chưa hình thành được tổ hợp miễn thuế quy mô? Nguyên nhân trước hết nằm ở khung pháp lý còn chồng chéo. Quy định về đối tượng mua hàng miễn thuế, kiểm soát hàng hóa, hoàn thuế giá trị gia tăng vẫn thiên về quản lý tại cửa khẩu hơn là khuyến khích tiêu dùng trong nội địa. Mô hình “downtown duty free” (cửa hàng miễn thuế ở trung tâm đô thị) chưa có hành lang pháp lý rõ ràng để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư. Bên cạnh đó là sự thiếu liên kết giữa sản xuất và thương mại. Việt Nam có nhiều sản phẩm đặc trưng, như: sâm Ngọc Linh, cà phê, trà, hàng thủ công mỹ nghệ…, nhưng chưa được chuẩn hóa để bước vào hệ thống bán lẻ miễn thuế. Khi không có kênh phân phối đủ mạnh, sản phẩm lại khó nâng tầm, du khách lại thiếu lý do để chi tiêu lớn cũng là điều dễ hiểu.

Trong bối cảnh đó, việc hình thành trung tâm miễn thuế tại TPHCM không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu cấp thiết. Thành phố hoàn toàn có thể thí điểm cơ chế riêng, cho phép xây dựng các tổ hợp miễn thuế trong nội đô, áp dụng công nghệ kiểm soát hiện đại, liên thông dữ liệu với hải quan và thuế; đồng thời, cần cải tiến quy trình hoàn thuế theo hướng nhanh, đơn giản, tạo động lực chi tiêu.

Tiếp đó, phải xây dựng chiến lược hàng hóa quốc gia. Những sản phẩm như: sâm Ngọc Linh, cà phê đặc sản, trà cao cấp, sản phẩm OCOP... phải được đầu tư sâu về chất lượng, bao bì và câu chuyện thương hiệu để trở thành hàng hóa chủ lực trong hệ thống miễn thuế. Khi đó, mỗi sản phẩm không chỉ là hàng hóa đơn thuần mà là đại sứ văn hóa.

Nếu triển khai hiệu quả sẽ tác động rất lớn đến nền kinh tế: Chi tiêu của du khách tăng lên, hình thành chuỗi cung ứng hàng hóa - đặc sản trong nước với nhiều mặt hàng đẳng cấp, tạo nên nhiều công ăn việc làm. Từ đó, TPHCM không chỉ là điểm đến mà còn là trung tâm mua sắm của khu vực, mà còn thêm giải pháp góp phần thúc đẩy tăng trưởng 2 con số.

THI HỒNG