Khai thác tài nguyên trái phép: Trả giá đắt cho lợi ích ngắn

Bị cáo Trần Tấn Khoa cùng đồng phạm bị Tòa án nhân dân tỉnh xét xử về tội vi phạm quy định về khai thác tài nguyên. Ảnh: Tố Tâm

Điều này không chỉ cho thấy quyết tâm của các cơ quan chức năng trong việc lập lại trật tự trong quản lý tài nguyên mà còn là lời cảnh báo rõ ràng đối với những ai còn có ý định trục lợi từ tài nguyên thiên nhiên.

Hậu quả nặng nề từ khai thác tài nguyên trái phép

Qua hàng loạt bản án vừa được tuyên đã cho thấy, hành vi khai thác tài nguyên trái phép không chỉ hủy hoại môi trường mà còn đẩy nhiều người vào vòng lao lý với mức án nghiêm khắc.

Điển hình, ngày 18-3, Tòa án nhân dân tỉnh đã mở phiên tòa xét xử sơ thẩm và tuyên phạt 8 bị cáo cùng ngụ tỉnh Đồng Nai với mức án từ 2 năm 2 tháng đến 2 năm 6 tháng tù về tội vi phạm quy định về khai thác tài nguyên.

Theo cáo trạng, trong khoảng thời gian từ tháng 8-2023 đến tháng 6-2025, tại khu vực sông Đồng Nai, đoạn gần cầu Đại Phước và rạch Tà Lọt (xã Nhơn Trạch), bị cáo Trần Tấn Khoa (49 tuổi, ở xã Long Thành) đã bàn bạc, câu kết với nhiều đối tượng khác tổ chức khai thác cát trái phép nhằm thu lợi bất chính. Hoạt động này được thực hiện có tổ chức, có phân công vai trò cụ thể từ người trực tiếp khai thác, vận chuyển đến người cảnh giới.

Kết quả điều tra xác định, các bị cáo đã khai thác trái phép hơn 5,5 ngàn m³ cát, trị giá gần 2,5 tỷ đồng. Từ đó, các đối tượng thu lợi bất chính hàng trăm triệu đồng. Trong đó, Khoa giữ vai trò chủ mưu, điều hành; các bị cáo còn lại tham gia với các vai trò khác nhau như: trực tiếp hút cát, vận chuyển, cung cấp phương tiện, nhiên liệu hoặc cảnh giới để tránh sự phát hiện của lực lượng chức năng.

Không chỉ riêng vụ việc trên, trước đó, cuối năm 2025, Tòa án nhân dân tỉnh cũng đã xét xử một vụ án tương tự xảy ra tại khu vực sông La Ngà (xã Phú Thanh, huyện Tân Phú cũ, nay là xã Tân Phú). Trong vụ án này, Nguyễn Thanh Sang (41 tuổi, ở xã Tân Phú) bị tuyên án 2 năm tù về tội vi phạm các quy định về nghiên cứu, thăm dò, khai thác tài nguyên. Sang đã khai thác hơn 7,8 ngàn m³ cát trái phép, thu lợi bất chính khoảng 300 triệu đồng.

Đáng nói, sai phạm không chỉ đến từ các đối tượng trực tiếp khai thác mà còn xuất phát từ sự buông lỏng quản lý của một số cán bộ địa phương. Trong vụ án nêu trên, còn có các bị cáo nguyên là lãnh đạo, cán bộ xã Phú Thanh (cũ) cũng bị tuyên án, bao gồm: Cao Văn Đại (43 tuổi, nguyên Chủ tịch UBND xã Phú Thanh) 5 năm tù; Bùi Văn Hiệu (47 tuổi, nguyên Phó Chủ tịch UBND xã Phú Thanh) 4 năm tù; Võ Anh Lộc (40 tuổi, nguyên công chức địa chính xã Phú Thanh) 3 năm tù cùng về tội thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng.

Xử lý nghiêm minh, răn đe hiệu quả

Theo đánh giá từ các cơ quan chức năng, tình trạng khai thác tài nguyên trái phép trên địa bàn tỉnh vẫn diễn biến phức tạp, có thời điểm, có khu vực nổi lên với mức độ tinh vi, kéo dài. Không ít đối tượng dù đã bị xử lý hành chính nhưng vẫn tiếp tục vi phạm, thậm chí tái phạm với thủ đoạn ngày càng chuyên nghiệp hơn. Đáng chú ý, một số vụ việc kéo dài còn có dấu hiệu được tiếp tay bởi những người có chức vụ, quyền hạn.

Từ thực tiễn các vụ án đã được đưa ra xét xử cho thấy, hành vi khai thác tài nguyên trái phép không còn mang tính đơn lẻ mà đã chuyển sang có tổ chức, phân công vai trò rõ ràng từ khai thác, vận chuyển đến tiêu thụ. Những bản án nghiêm khắc được tuyên thời gian qua không chỉ là sự trừng phạt đối với các bị cáo mà còn là hồi chuông cảnh tỉnh mạnh mẽ để người dân hiểu mọi hành vi xâm phạm tài nguyên thiên nhiên đều bị xử lý nghiêm minh theo quy định pháp luật.

Tại một số phiên tòa xét xử các vụ án liên quan đến khai thác tài nguyên trái phép, kiểm sát viên Nguyễn Tiến Dũng, Viện Kiểm sát nhân dân tỉnh nhấn mạnh: Các hành vi khai thác tài nguyên trái phép có tính chất đặc biệt nghiêm trọng, xâm phạm trực tiếp đến chính sách quản lý của Nhà nước trong lĩnh vực tài nguyên. Hậu quả để lại là nhiều chiều và lâu dài, như làm thay đổi cấu trúc lòng sông, phá vỡ cân bằng địa hình, gia tăng nguy cơ sạt lở bờ sông, ảnh hưởng tiêu cực đến hệ sinh thái và nguồn nước. Đây là những thiệt hại không dễ khắc phục, tác động trực tiếp đến đời sống người dân và sự phát triển bền vững.

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Võ Minh Cường, Đoàn Luật sư tỉnh Đồng Nai cho rằng: Quy định của pháp luật hiện hành đã rất rõ ràng và ngày càng siết chặt đối với hành vi khai thác tài nguyên trái phép. Theo đó, việc khai thác cát, đá khi chưa được cấp phép hoặc không đúng nội dung giấy phép cũng có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Theo luật sư Võ Minh Cường, pháp luật quy định cụ thể nhưng nhiều người dân vẫn chưa nhận thức đầy đủ về hậu quả pháp lý. Thực tế cho thấy, số tiền thu lợi bất chính thường không lớn so với rủi ro phải đối mặt, trong khi hậu quả để lại là rất nặng nề, từ việc mất tự do cá nhân, ảnh hưởng danh dự, uy tín đến hệ lụy đối với gia đình và xã hội.

Trong bối cảnh đó, các cơ quan chức năng đang tăng cường kiểm tra, giám sát, kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến khai thác tài nguyên. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt nhằm lập lại trật tự trong quản lý tài nguyên mà còn là giải pháp căn cơ để bảo vệ môi trường, giữ gìn nguồn tài nguyên cho phát triển bền vững lâu dài.

Tố Tâm