Khai thác tiềm năng kinh tế ban đêm

Du lịch đêm tại Nhật Bản đem lại nhiều trải nghiệm thú vị.

Kinh tế đêm bùng nổ

Tại London, nhu cầu tham gia các hoạt động sau 23h vẫn cao, nhất là ở giới trẻ và khách du lịch, nhưng lựa chọn lại hạn chế khi phần lớn quán cà phê, nhà hàng đóng cửa sớm. Trong khi đó, ở các thành phố như Tokyo hay New York, những không gian cộng đồng không phụ thuộc vào rượu bia như quán trà, quán ăn đêm hay khu sinh hoạt mở cửa muộn, đã trở thành một phần quen thuộc của đời sống đô thị.

Một minh chứng cho tiềm năng kinh tế ban đêm tại London là tháng Ramadan (thời gian người Hồi giáo nhịn ăn ban ngày và sinh hoạt, ăn uống sau hoàng hôn). Riêng Ramadan hiện mang lại khoảng 1,3 tỷ bảng mỗi năm cho kinh tế thủ đô và có thể đạt 2 tỷ bảng vào năm 2030 nếu được mở rộng. Nhiều nhà hàng phục vụ theo tiêu chuẩn Hồi giáo mở cửa đến rạng sáng, tạo không khí nhộn nhịp nhưng ít phụ thuộc vào rượu, bia. Người phát ngôn của Thị trưởng Sadiq Khan cho biết, kinh tế ban đêm London đang hỗ trợ hơn một triệu việc làm, đóng góp trên 139 tỷ bảng cho nền kinh tế và cần được phát triển bền vững trong thời gian tới.

Không chỉ London, châu Âu đang chứng kiến sự bùng nổ của du lịch đêm. Theo tổng hợp của Báo Du lịch và Thế giới, khảo sát hơn 27.000 du khách từ 33 quốc gia cho thấy, 62% cân nhắc lựa chọn chuyến đi tập trung vào hoạt động buổi tối, 72% quan tâm trải nghiệm bầu trời đêm và 54% dự định chuyển một phần lịch trình sang chiều tối để tránh nắng nóng ban ngày.

Tại Đông Nam Á, Thái Lan coi kinh tế ban đêm là động lực phục hồi du lịch. Lễ hội ánh sáng VIJIT CHAO PHRAYA 2025 tổ chức dọc sông Chao Phraya ở Bangkok thu hút hơn 1,7 triệu lượt khách và tạo ra khoảng 5,5 tỷ baht trong 45 đêm diễn ra, theo truyền thông Thái Lan. Hiệu ứng còn lan sang khách sạn, nhà hàng, vận tải và các cộng đồng ven sông.

Sự phát triển nhanh của kinh tế ban đêm cũng kéo theo nhiều thách thức như tiếng ồn, an ninh, giao thông và xung đột giữa cư dân với doanh nghiệp. Tại Tallinn (Estonia), lễ hội “Các thành phố sau khi màn đêm buông xuống” thuộc chương trình URBACT của Liên minh châu Âu được tổ chức như một diễn đàn tìm giải pháp cho những vấn đề này. Bà Natalie Mets – Cố vấn kinh tế ban đêm của Tallinn cho rằng, bảo đảm an toàn, sử dụng hiệu quả không gian công cộng và phát triển dịch vụ hoạt động suốt ngày đêm sẽ giúp thành phố trở nên sáng tạo và tiên phong hơn.

Thiết kế lại đời sống ban đêm

Thay vì chỉ tập trung vào rượu, bia và giải trí truyền thống, kinh tế ban đêm được nhìn nhận như một hệ thống gồm dịch vụ, văn hóa, giao thông và sinh hoạt cộng đồng. Bài học từ Ramadan tại London cho thấy, các hoạt động hấp dẫn và không gian mở cửa muộn, thân thiện, không phụ thuộc vào rượu, đời sống ban đêm sẽ hình thành và phát triển ổn định hơn, phù hợp với xu hướng tiêu dùng mới của giới trẻ.

Một giải pháp quan trọng khác là xây dựng bộ máy quản lý chuyên trách cho kinh tế ban đêm. Theo (Diễn đàn Kinh tế Thế giới) WEF, hơn 80 thành phố trên thế giới đã bổ nhiệm người phụ trách kinh tế ban đêm hoặc thành lập văn phòng chuyên trách để điều phối chính sách, xử lý mâu thuẫn giữa cư dân và doanh nghiệp, đồng thời thu thập dữ liệu phục vụ hoạch định chiến lược. Tại London, chính quyền thành lập Tổ công tác Kinh tế ban đêm và công bố báo cáo với 23 khuyến nghị, nhấn mạnh cần có hệ thống dữ liệu cập nhật, dựa trên bằng chứng thực tế để xây dựng chính sách phù hợp.

Hội nghị Thượng đỉnh Kinh tế ban đêm 2026 tổ chức tại Liverpool quy tụ đại diện hơn 30 quốc gia nhằm chia sẻ kinh nghiệm và giải pháp phát triển bền vững. Ông Michael Kill – Giám đốc điều hành Hiệp hội công nghiệp ban đêm Anh nhận định, đây là cơ hội để các thành phố trao đổi những cách làm hiệu quả nhằm xây dựng đời sống ban đêm sôi động, an toàn và bền vững.

WEF nhấn mạnh phương pháp bảo đảm an toàn ngay từ khâu thiết kế đô thị, bao gồm hệ thống chiếu sáng hợp lý, không gian công cộng có người sử dụng thường xuyên, giao thông công cộng thuận tiện vào ban đêm và sự phối hợp linh hoạt giữa lực lượng chức năng với doanh nghiệp. Madrid (Tây Ban Nha) duy trì mạng lưới xe buýt đêm hoạt động xuyên đêm, Amsterdam (Hà Lan) có người điều phối riêng cho đời sống ban đêm để xử lý tiếng ồn và an ninh.

Bên cạnh đó, nhiều quốc gia áp dụng cơ chế tài chính để khuyến khích sáng kiến địa phương. Tại Australia, Chương trình Tài trợ hỗ trợ kinh tế ban đêm Visa Vibe do tập đoàn thanh toán toàn cầu Visa phối hợp với tổ chức đại diện các khu thương mại địa phương Mainstreet Australia triển khai, dành 200.000 đô la Úc để hỗ trợ các dự án kinh tế ban đêm, ưu tiên những sáng kiến bảo đảm an toàn, dễ tiếp cận, mang tính bao trùm và đổi mới. Mỗi bang hoặc vùng lãnh thổ nhận 25.000 đô la Úc để thử nghiệm các mô hình như chợ đêm, lễ hội, kích hoạt khu phố hoặc nâng cao dịch vụ buổi tối.

Từ góc nhìn thị trường, Báo Du lịch và Thế giới cho biết kinh tế ban đêm toàn cầu đang tăng trưởng khoảng 4,9% mỗi năm, trong khi du lịch lễ hội được dự báo đạt 2,13 nghìn tỷ USD vào năm 2033.

Nền kinh tế ban đêm đòi hỏi tổ chức lại cách thành phố vận hành sau khi mặt trời lặn, với quản lý chuyên trách, hạ tầng phù hợp và chính sách hỗ trợ sáng tạo. Khi các thành phố cân bằng được giữa tăng trưởng kinh tế và chất lượng sống của người dân, kinh tế ban đêm sẽ trở thành lợi thế phát triển bền vững.