Từ cửa khẩu biên mậu đến cực tăng trưởng liên vùng

Không còn dừng ở chức năng của một cửa khẩu biên mậu truyền thống, Lệ Thanh đang được định hướng trở thành trung tâm logistics - thương mại - công nghiệp, giữ vai trò cửa ngõ giao thương quan trọng của Bắc Tây Nguyên và hành lang kinh tế Việt Nam - Campuchia - Lào.

Mở không gian phát triển từ lợi thế liên kết

Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh đang đứng trước cơ hội mang tính bước ngoặt khi hội tụ nhiều tiềm năng phát triển. Trước hết là lợi thế tự nhiên và bổ trợ giữa hai bên biên giới. Gia Lai có nền nông nghiệp phát triển với các sản phẩm chủ lực như cà phê, cao su, điều…, trong khi tỉnh Ratanakiri (Vương quốc Campuchia) liền kề sở hữu quỹ đất rộng, màu mỡ là điều kiện thuận lợi để hình thành vùng nguyên liệu quy mô lớn.

Một góc Khu kinh tế Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh. Ảnh: Hà Duy

Sự kết nối này mở ra khả năng hình thành chuỗi sản xuất - chế biến - xuất khẩu xuyên biên giới, nếu được tổ chức bài bản. Không chỉ dừng ở kinh tế nông nghiệp, khu vực còn có tiềm năng phát triển du lịch liên quốc gia. Các điểm đến của Ratanakiri như Hồ Yeak Loam, Vườn quốc gia Virachay, Khu bảo tồn Lumphat, thác Ou’Sean Lair, quần thể Angkor Wat, Angkor Thom (tại tỉnh lân cận Siem Reap)… có thể kết nối với các điểm du lịch phía Gia Lai như thác Ông Đồng (xã Ia Pnôn), suối Đôi (xã Ia Dom), rừng giáng hương (xã Đức Cơ), cây đa làng Ghè (xã Ia Dơk)… để hình thành các tuyến du lịch xuyên biên giới, tạo hiệu ứng lan tỏa sang thương mại và dịch vụ.

Cùng với lợi thế tự nhiên, nền tảng chính sách đang trở thành động lực quan trọng thúc đẩy phát triển. Gia Lai triển khai nhiều cơ chế ưu đãi nhằm thu hút đầu tư vào Khu kinh tế Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh như: Miễn, giảm tiền thuê đất; miễn thuế thu nhập DN trong 4 năm đầu, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo; ưu đãi thuế nhập khẩu và thương mại biên giới.

Theo ông Nguyễn Như Trình - Phó Trưởng Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh, đây được xem là “đòn bẩy” quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư giữa các khu kinh tế cửa khẩu ngày càng gia tăng.

Một yếu tố quan trọng khác là môi trường ổn định về an ninh và quan hệ hợp tác xuyên biên giới. Khu vực biên giới Gia Lai - Ratanakiri duy trì được sự ổn định; các lực lượng chức năng hai bên phối hợp chặt chẽ trong kiểm soát xuất nhập cảnh, xuất nhập khẩu và xử lý các vấn đề phát sinh. Việc tổ chức thông quan linh hoạt, kéo dài thời gian làm việc, hướng tới thông quan 24/24 giờ đã góp phần đảm bảo dòng chảy hàng hóa thông suốt, không xảy ra ùn tắc.

Cùng với đó, việc ứng dụng công nghệ trong quản lý cửa khẩu đang tạo ra bước chuyển đáng kể. Hệ thống cổng kiểm soát tự động giúp rút ngắn thời gian làm thủ tục xuống khoảng 30 giây, hướng tới còn khoảng 7 - 12 giây. Đây là dấu hiệu rõ nét của xu hướng hiện đại hóa - yếu tố ngày càng quyết định năng lực cạnh tranh logistics.

Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh nhìn từ trên cao. Ảnh: Hà Duy

Đáng chú ý, Quy hoạch chung Khu kinh tế Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh đến năm 2045 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt với quy mô hơn 41.500 ha. Quy hoạch này xác lập cấu trúc phát triển gồm khu đô thị cửa khẩu hơn 1.500 ha đóng vai trò trung tâm kinh tế tổng hợp; khu phi thuế quan, logistics, công nghiệp; các vùng sản xuất nông nghiệp, du lịch sinh thái; cùng hệ thống đô thị vệ tinh và điểm dân cư…

“Đây không chỉ là mở rộng không gian, mà là định hình lại chức năng và vai trò của Lệ Thanh trong mạng lưới kinh tế khu vực” - ông Trình nhận định.

Tạo lực đẩy để hiện thực hóa vai trò “cực tăng trưởng”

Dù tiềm năng và định hướng đã rõ, Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh vẫn đối mặt với nhiều rào cản khiến phát triển chưa tương xứng. Thực tế cho thấy hạ tầng dịch vụ còn thiếu đồng bộ, đặc biệt là hệ thống chế biến, kho lạnh, logistics tại chỗ.

Ông Nguyễn Trọng Điểm - Giám đốc Công ty TNHH Quang Sáng Đức Cơ (xã Ia Dom) nêu rõ “nút thắt” về chế biến: Nguồn nguyên liệu từ Campuchia dồi dào nhưng do thiếu nhà máy và hệ thống bảo quản, hàng hóa phải vận chuyển đi xa để chế biến, làm tăng chi phí và giảm hiệu quả kinh doanh.

Trong khi đánh giá cao sự hỗ trợ của các cơ quan chức năng tại cửa khẩu đối với hoạt động xuất nhập khẩu, ông Bùi Trần Nhân Trí - Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH Giao nhận vận chuyển quốc tế Trường Hải (THILOGI, xã Ia Mơ) cho rằng các vấn đề như hạn ngạch phương tiện qua lại mỗi ngày và thủ tục visa điện tử vẫn cần được cải thiện để nâng cao tính thông suốt trong giao thương.

Những hạn chế này phần nào lý giải vì sao đến nay Khu kinh tế Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh mới thu hút 37 dự án đầu tư với tổng vốn đăng ký hơn 643 tỷ đồng - quy mô còn khiêm tốn so với tiềm năng. Có thể thấy, khu kinh tế đã có “khung phát triển”, nhưng chưa đủ “động lực” để tạo bứt phá.

Trước thực tế đó, Gia Lai đang chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm tạo lực đẩy. Một trong những hướng đi quan trọng là xây dựng mô hình “cửa khẩu số”. Theo ông Nguyễn Như Trình, việc chuyển đổi này nhằm khắc phục tình trạng các hệ thống công nghệ thông tin còn rời rạc, thiếu liên thông; đồng thời giảm phụ thuộc vào hồ sơ giấy trong khai báo của DN.

“Khi được triển khai, cửa khẩu số sẽ tăng cường hiệu lực quản lý, thiết lập kênh kết nối đa chiều giữa cơ quan quản lý và DN, đẩy mạnh cải cách hành chính, rút ngắn thời gian thông quan và nâng cao tính minh bạch” - ông Trình nhấn mạnh.

Ở cấp địa phương, chính quyền cũng thể hiện rõ quyết tâm thúc đẩy phát triển khu vực cửa khẩu. Ông Trần Ngọc Phận - Bí thư Đảng ủy xã Ia Dom - cho biết định hướng kêu gọi đầu tư vào thương mại, dịch vụ, du lịch; khuyến khích hình thành các chuỗi bán lẻ, cửa hàng tiện lợi, từng bước hoàn thiện hệ sinh thái kinh tế cửa khẩu.

Người dân làm thủ tục xuất nhập cảnh tại Cửa khẩu quốc tế Lệ Thanh. Ảnh: Hà Duy

Ở tầm liên kết vùng, việc ký kết hợp tác giữa UBND tỉnh Gia Lai với Ủy ban Chính quyền các tỉnh Ratanakiri, Stung Treng, Preah Vihear (Vương quốc Campuchia) giai đoạn 2026 - 2030 vào cuối tháng 3.2026 vừa qua, tiếp tục tạo nền tảng cho phát triển.

Chủ tịch UBND tỉnh Phạm Anh Tuấn nhấn mạnh tinh thần hợp tác “cùng phát triển, cùng thắng lợi” được xác định là nguyên tắc xuyên suốt, hướng tới nâng cao hiệu quả kết nối kinh tế, thương mại và đầu tư.

Mục tiêu đặt ra không chỉ là tăng kim ngạch xuất nhập khẩu, mà là tái định vị vai trò của Lệ Thanh trong mạng lưới kinh tế khu vực. Nếu được đầu tư đồng bộ, nơi đây có thể trở thành trung tâm logistics nông sản của Tây Nguyên, điểm trung chuyển hàng hóa trên hành lang Đông - Tây, cực tăng trưởng phía Tây của Gia Lai và cầu nối thương mại giữa Việt Nam - Campuchia - Lào.

Khi đó, mục tiêu đạt kim ngạch xuất khẩu trên 2 tỷ USD vào năm 2030 theo kế hoạch đẩy mạnh phát triển thương mại biên giới, xuất khẩu hàng hóa sang thị trường Campuchia sẽ không còn là kỳ vọng, mà trở thành kết quả của một quá trình chuẩn bị có nền tảng, lộ trình rõ ràng và lực đẩy đủ mạnh.