Khám phá di sản Hà Nội qua nền tảng công nghệ số

Từ những ngôi đền, ngôi chùa cổ đến các đình thờ tổ nghề gắn với lịch sử Thăng Long, Hà Nội sở hữu nguồn di sản văn hóa phong phú. Làm thế nào để những giá trị này được lưu giữ, hệ thống hóa tư liệu và đến gần hơn với công chúng trong thời đại số? 

Nền tảng công nghệ "Hành trình du lịch di sản Hà Nội" vừa ra mắt mở ra thêm một cách tiếp cận di sản, kết nối nghiên cứu khoa học với trải nghiệm du lịch và giáo dục.

Mở rộng cơ hội tiếp cận di sản

Được giới thiệu lần đầu vào tháng 12/2025, nền tảng tiếp tục được cập nhật, hoàn thiện và ra mắt phiên bản nâng cấp tại đình Kim Ngân, Hà Nội, ngày 18/10/2026. Dự án do Đại sứ quán Pháp và Viện Pháp tại Việt Nam phối hợp với Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội thực hiện, với sự tham gia của các chuyên gia, nhà nghiên cứu và sinh viên Việt Nam, Pháp.

Lễ ra mắt "Hành trình du lịch di sản Hà Nội" tại đình Kim Ngân, Hà Nội

Trên nền tảng, 28 di tích được tổ chức thành bốn hành trình văn hóa, gồm Thăng Long Tứ trấn, các đền thờ Mẫu, đình thờ Tổ nghề và một số ngôi chùa ở Hà Nội. Mỗi tuyến gợi mở một hướng tìm hiểu về lịch sử, tín ngưỡng và kiến trúc của Thủ đô. 

Thông qua bản đồ tương tác, người dùng có thể tìm kiếm thông tin, lựa chọn địa điểm và chủ động xây dựng hành trình phù hợp với nhu cầu. Việc tích hợp mã QR tại các di tích cũng được định hướng triển khai nhằm kết nối không gian thực với kho tư liệu số, giúp người tham quan tra cứu thông tin ngay tại điểm đến.

Theo TS. Nguyễn Thị Hiệp, chuyên gia kỹ thuật quốc tế, điều phối viên dự án, phiên bản mới được nâng cấp theo hướng thuận tiện, dễ sử dụng và chú trọng hơn đến tính thẩm mỹ trong thiết kế và trình bày, đồng thời bổ sung nội dung từ các nhà nghiên cứu và những người cung cấp tư liệu. Chị cho biết nền tảng không chỉ phục vụ khách du lịch mà còn có thể tiếp tục phát triển như một bản đồ văn hóa, được cập nhật theo thời gian.

TS. Nguyễn Thị Hiệp (trái) cùng TS.KTS. Nguyễn Thái Huyền trong chuyến đi thực địa tại Văn Miếu

Thiết kế bản đồ số, khắc họa nét riêng của di sản

Bên cạnh hệ thống tư liệu, phần minh họa cũng góp phần tạo nên diện mạo riêng cho "Hành trình du lịch di sản Hà Nội". Bản đồ hành trình di sản do TS.KTS. Nguyễn Thái Huyền, Phó Viện trưởng Viện Đào tạo Quốc tế, Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội, cùng ThS.KTS. Nguyễn Thị Hải Yến thiết kế.

Theo TS.KTS. Nguyễn Thái Huyền, giá trị của công nghệ số trong giới thiệu di sản không chỉ nằm ở khả năng cung cấp thông tin mà còn ở việc thay đổi cách người dân, du khách khám phá và hiểu di sản trong mối quan hệ với lịch sử, văn hóa và không gian đô thị. 

Khi những di tích vốn nằm riêng lẻ được kết nối thành các hành trình có chủ đề, người tham quan có thêm cơ hội nhận diện mối liên hệ giữa các công trình, từ lịch sử hình thành đến đặc điểm kiến trúc và đời sống tín ngưỡng.

Bản đồ hành trình di sản do TS.KTS. Nguyễn Thái Huyền cùng ThS.KTS. Nguyễn Thị Hải Yến thiết kế.

Trong quá trình thiết kế bản đồ, nhóm tác giả chú trọng truyền tải bản sắc kiến trúc, văn hóa và "hồn nơi chốn" của mỗi di tích thông qua ngôn ngữ đồ họa. Tư liệu hình ảnh được lựa chọn từ nhiều khía cạnh như cảnh quan, mặt đứng công trình, không gian thờ cúng, chi tiết trang trí và các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng đặc trưng. Từ đó, những góc nhìn tiêu biểu được chuyển thể thành hình vẽ minh họa, làm nổi bật nét riêng của từng địa điểm.

TS.KTS. Nguyễn Thái Huyền cho biết quá trình này không đơn thuần là tái hiện hình dáng công trình, mà còn đòi hỏi sự chọn lọc, khái quát và diễn giải bằng nét vẽ để gợi lên tinh thần của nơi chốn. Các hình minh họa được thể hiện trong một phong cách đồ họa thống nhất, vừa tôn trọng sự đa dạng của di sản, vừa tạo tính thẩm mỹ cho tổng thể bản đồ.

Theo TS.KTS. Nguyễn Thái Huyền, bản đồ số không chỉ giúp người dùng biết di sản nằm ở đâu mà còn gợi mở những câu hỏi sâu hơn: di sản có giá trị gì, đã biến đổi như thế nào và liên hệ ra sao với lịch sử, văn hóa, đời sống đô thị Hà Nội. Khi kết hợp với hình ảnh xưa và nay, sơ đồ kiến trúc, video, văn bia và tư liệu Hán Nôm, bản đồ tạo thêm điều kiện để người tham quan quan sát kỹ hơn và hiểu rõ hơn về công trình.

Tuy vậy, công nghệ không thay thế trải nghiệm trực tiếp. Theo chị, việc tiếp cận tư liệu qua điện thoại thông minh đóng vai trò hỗ trợ, giúp người tham quan chuẩn bị trước cho hành trình hoặc tiếp tục tìm hiểu khi có mặt tại di tích. Giá trị của nền tảng vì thế không chỉ nằm ở việc đưa thông tin lên môi trường số mà còn ở khả năng khuyến khích công chúng đến gần hơn với những không gian di sản ngoài đời thực.

Gần 40 chuyên gia và khoảng 100 sinh viên đã khảo sát hơn 100 di tích tại Hà Nội trong suốt 1 năm.

Với sinh viên Lê Khánh Huyền, ngành Văn hóa học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, nền tảng mang đến thêm một cách tìm hiểu di sản Thủ đô. Quan tâm đến di sản Hà Nội nhưng chưa có điều kiện đến tất cả các địa điểm, Khánh Huyền cảm thấy thích thú khi có thể tiếp cận thông tin thông qua nền tảng số. 

Ngọc Tú, sinh viên Học viện Báo chí và Tuyên truyền, đánh giá giao diện và hình ảnh trên nền tảng trực quan, sinh động, giúp người dùng dễ truy cập và tìm hiểu. Với du khách quốc tế, nền tảng cung cấp một kênh thông tin để tìm hiểu lịch sử, kiến trúc và những câu chuyện văn hóa gắn với từng di tích.

Lidia Sanchez, du khách đến từ Tây Ban Nha, cho biết nền tảng "Hành trình du lịch di sản Hà Nội" rất hữu ích

Theo ông Nguyễn Trần Quang, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội, nền tảng là một bước đi cụ thể trong thực hiện chủ trương số hóa ngành văn hóa và du lịch của Thủ đô. Với hệ thống hồ sơ của 28 di tích tiêu biểu, dự án hướng tới kết nối di sản với công chúng và du khách thông qua công nghệ hiện đại.

Trong thời gian tới, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hà Nội dự kiến phối hợp với các địa phương lắp đặt biển mã QR tại các khu di tích, kết nối nền tảng với cổng thông tin du lịch của thành phố và quảng bá trong các chương trình xúc tiến du lịch trong nước, quốc tế. 

Việc đưa nền tảng vào sử dụng tại các điểm đến sẽ góp phần giúp người dân, du khách tiếp cận kho tư liệu thuận tiện hơn, đồng thời tạo thêm một kênh giới thiệu di sản của Thủ đô.

Dự án cũng cho thấy khả năng kết nối giữa nghiên cứu khoa học, giáo dục và ứng dụng công nghệ trong phát huy giá trị di sản. Đây là hướng đi phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số được đặt ra trong Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, đồng thời gắn với định hướng phát triển văn hóa theo Nghị quyết số 80-NQ/TW./.