Khám phá kho tên lửa tầm ngắn của Iran: Từ công nghệ Scud đến dòng Fateh hiện đại

Trong nhiều thập kỷ, Iran đã âm thầm xây dựng một trong những kho tên lửa lớn và đa dạng nhất tại khu vực Trung Đông. Trong cấu trúc hỏa lực này, các hệ thống tên lửa tầm ngắn (SRBM) đóng vai trò là “cú đấm đầu tiên”, cho phép Tehran duy trì khả năng răn đe và đáp trả nhanh chóng trước các đòn tấn công từ đối phương.

Hành trình phát triển từ nền tảng Scud

Chương trình tên lửa của Iran bắt đầu được thúc đẩy mạnh mẽ từ thập niên 1980, xuất phát từ nhu cầu thực tế trong cuộc chiến tranh Iran–Iraq. Giai đoạn đầu, Tehran tập trung vào việc nhập khẩu và chuyển giao công nghệ để sản xuất các dòng tên lửa tầm ngắn dựa trên thiết kế Scud của Liên Xô.

Năm 1985, thông qua các nỗ lực ngoại giao với Libya và Triều Tiên, Iran đã tiếp nhận những lô tên lửa Scud-B đầu tiên. Đây là bước ngoặt giúp quốc gia này tiếp cận với công nghệ tên lửa đạn đạo, tạo tiền đề cho việc tự sản xuất các linh kiện quan trọng trong nước.

Tên lửa Scud trên bệ phóng cơ động. Ảnh: csis.org

Đến cuối năm 1990, Iran tiếp tục đàm phán mua dòng Scud-C từ Triều Tiên và thử nghiệm thành công vào năm 1991. Song song với việc nhập khẩu, Tehran đã phát triển thành công tên lửa đất đối đất Mushak (Iran-130) sử dụng nhiên liệu rắn sơ khai với tầm bắn khoảng 130km. Đến năm 1994, các báo cáo quân sự cho thấy Iran đã sở hữu khoảng 400 tên lửa thuộc hai dòng Scud-B và Scud-C.

Hình ảnh phóng tên lửa Shahab-1. Ảnh: Ofogh TV

Sự trỗi dậy của dòng tên lửa nhiên liệu rắn Fateh

Từ cuối thập niên 1990, Iran chuyển hướng sang phát triển các hệ thống tên lửa sử dụng nhiên liệu rắn nhằm tăng tính cơ động và rút ngắn thời gian sẵn sàng chiến đấu. Dòng Fateh-110 ra đời năm 1997 đã trở thành nền tảng quan trọng nhất cho thế hệ tên lửa hiện đại của Tehran.

Fateh-110 là tên lửa đất đối đất một tầng, dài 8,86m, có khả năng mang đầu đạn 500kg với tầm bắn 300km. Nhờ hệ thống dẫn đường cải tiến, dòng tên lửa này đạt độ chính xác cao hơn hẳn các thế hệ tiền nhiệm. Từ thiết kế gốc, Iran đã phát triển một hệ sinh thái tên lửa đa dạng:

Fateh-313: Tầm bắn mở rộng lên 500km nhờ khung thân nhẹ hơn và nhiên liệu rắn cải tiến.
Zolfaghar: Biến thể mạnh mẽ với tầm bắn 700km, mang đầu đạn nặng tới 600kg.
Raad-500: Sử dụng vật liệu composite phi kim loại giúp giảm trọng lượng nhưng tăng tầm bắn lên 500km.
Fateh-360: Tên lửa tấn công chính xác tầm ngắn (100-120km) với tốc độ Mach 4.

Tên lửa Fateh-360 của Iran khai hỏa trong một cuộc diễn tập vào tháng 12-2022. Ảnh: Fars

Tên lửa Fateh-313. Ảnh: Mehr

Cải tiến công nghệ nhiên liệu lỏng: Hệ thống Qiam-1

Dù ưu tiên nhiên liệu rắn, Iran vẫn không ngừng nâng cấp các hệ thống nhiên liệu lỏng để tối ưu hóa hiệu suất tác chiến. Qiam-1 là minh chứng rõ nhất cho việc hiện đại hóa dòng Scud truyền thống. Điểm đặc biệt của Qiam-1 là loại bỏ cánh ổn định bên ngoài, thay vào đó sử dụng hệ thống điều khiển véc-tơ lực đẩy.

Qiam-1 được xem là phiên bản phát triển từ các loại tên lửa trước đây có nguồn gốc từ dòng Scud. Ảnh: Army Recognition

Thiết kế này giúp Qiam-1 giảm lực cản khí động học và tăng khả năng tàng hình trước radar. Với tầm bắn 800km và đầu đạn tách rời có khả năng lao xuống mục tiêu với vận tốc lên tới 8.645km/giờ, Qiam-1 là một thách thức lớn đối với các hệ thống phòng thủ tên lửa hiện nay.

Bảng so sánh thông số kỹ thuật các dòng tên lửa tiêu biểu

Sự đa dạng và tiến bộ vượt bậc trong công nghệ sản xuất tên lửa tầm ngắn cho thấy Iran đã chuyển mình từ việc phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu sang làm chủ hoàn toàn các kỹ thuật tiên tiến. Việc kết hợp giữa số lượng lớn và độ chính xác ngày càng cao đã giúp lực lượng tên lửa của Tehran trở thành một nhân tố không thể xem nhẹ trong cấu trúc an ninh khu vực.

Tuệ Nhân